Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

De tekst beschrijft een rechtszaak waarbij Trijntje van Madagascar wordt aangeklaagd. Ze heeft voor de rechter bekend dat ze sinds ze door haar meesteres was gekocht, doorlopend een buitenechtelijke relatie had met de brouwer Willem Mersink. Deze ontmoetingen vonden plaats bij hem thuis en vooral in het huis van haar meesteres Elisabeth Lingelbouk. Ze waren zo brutaal dat het hen niet leek te deren of Elisabeth Lingelbouk hen betrapte of niet.

Willem van Putten, tijdelijk aanklager van het bestuur, heeft een aanklacht ingediend tegen vier gevangenen:

• Trijntje Pan uit Madagascar en Carel uit Bengalen, beiden eigendom van mevrouw Elisabeth Lingelback
• Gerrit Tan uit Tuticorin en Isaac uit Masulipatnam, beiden slaven van de weduwe Rutger en de bierbrouwer Willem Mensink

De aanklacht werd voorgelegd aan de rechter Willem Htelot en de leden van de rechtbank voor een strafrechtelijke zaak.

De getuige ontkent zijn betrokkenheid bij het bier dat hij aan Carel heeft gegeven. Uit de omstandigheden blijkt echter dat hij hiervan wel degelijk op de hoogte was. Hij heeft toegegeven dat hij een afgestroopte mensenhand aan Trijntje heeft gegeven met de opdracht deze bij het hoofdeinde van haar mevrouws bed te begraven.

De verdachte blijft hardnekkig de overige beschuldigingen ontkennen, mogelijk vanwege een aanbeveling van de brouwer. Hij ontkent dat hij:

• Trijntje uit het huis van haar mevrouw heeft gelokt naar zijn meester
• Haar een ijzeren voorwerp heeft laten geven
• Haar persoonlijk giftige middelen heeft overhandigd om Juffrouw Lingelbach te vergiftigen

De verdachte werd schuldig bevonden omdat meerdere getuigen hem hebben beschuldigd. Ook heeft hij zelf bekend. Hij heeft geprobeerd om Carel bij zijn baas weg te lokken, wat uiteindelijk ook lukte. Hij was aanwezig toen brouwer Mensinck meerdere keren een poeder gaf aan Carel. Dit poeder moest Trijn in het eten van haar mevrouw doen. De verdachte gaf Carel ook een glas bier waarvan hij bloedde uit mond en anus. Hij wist ook van het maken van giftige mengsels met worteltjes, beenderen van doden en de huid van een dode hand. De andere verdachte, Isaac van Masulipatnam, is net zo schuldig.

Op maandag 27 februari 1713 werden er vragen opgesteld voor een verhoor van Trijntje van Madagascar, een slaafgemaakte vrouw van mevrouw Elisabeth Lingelbach.

Het verhoor zou plaatsvinden voor de Raad van Justitie in aanwezigheid van verschillende functionarissen:

• Olof Berg, de tijdelijke aanklager
• Willem van Putten, de gouvernementsvertegenwoordiger
• Johannes Swellengrebel
• Kajejesse Slotsboo
• Jan Brommert
• Jan de La Fontaine
• Pieter de Mijer
• Hendrik Bouman

De vragen die aan Trijntje gesteld werden waren:

1. Of ze van plan was de waarheid te vertellen
2. Of ze had bekend haar kind om het leven te hebben gebracht
3. Of ze daarna naar het fort was gestuurd en opgesloten
4. Of ze regelmatig seksuele omgang had met de brouwer Willem Mensink
5. Of deze relatie doorging tot vlak voor haar gevangenneming

Op alle vragen antwoordde ze "ja".

Trijntje Van Madagascar werd ondervraagd in het kasteel De Goedehoop. Ze bevestigde dat al haar eerdere antwoorden de waarheid waren. Ze wilde niets toevoegen of weglaten aan haar eerdere bekentenis.

De ondervraging vond plaats zonder dwang of boeien. De verklaring werd ondertekend door:

• Daniel Thibault (secretaris)
• Obergh
• F. Swellengrebel
• C.K.I. Slotsboo
• I. Brommert
• Jan de La Fortaine
• hendrik Bauman
• Michiel Leij
• Sidault (secretaris)

Een vrouw verklaart dat ze in het voorhuis over de halfdeur leunde toen Jan van Daalen haar naar buiten wilde hebben om een ruzie te beslechten. Omdat ze weigerde mee te gaan, kwam Jan van Daalen het huis binnen. Toen de vrouw zich naar de kamer wilde terugtrekken, werd ze door de matroos achtervolgd. Hij gaf haar een klap en zei dat hij haar zou schoppen totdat ze gal zou spugen, zelfs als er een politieagent bij zou zijn. Hij trok haar aan haar arm en gooide haar tegen de deur. Toen Jan van Daalen zag dat Hendrik, de oudste zoon van de vrouw, zijn vader ging halen, gaf hij haar nog een duw en verliet het huis. De vrouw verklaart dat dit de waarheid is en is bereid dit onder ede te bevestigen in het kasteel.

Op 29 mei 1762 werd er in het kasteel in Kaap de Goede Hoop een verklaring afgelegd. Dit gebeurde in aanwezigheid van:

• klerken Pieter Caspar Broedersz en Frederik Wilhelm Alleman als getuigen
• secretaris L. Neethling
• getuige Hendrik Joachemus Jacobsz
• matroos Ian van Daulen

De verklaring werd voorgelezen aan Hendrik Joachemus Jacobsz, die bevestigde dat alles klopte. Hij gaf aan dat er niets aan toegevoegd of weggehaald mocht worden en verklaarde in aanwezigheid van matroos Ian van Daulen dat alles de zuivere waarheid was.

Op 2 januari 1768 was er een vergadering met de volgende mensen uit het bestuur van de VOC aanwezig:

• Pieter van Reede van Oudshoorn, koopman en onafhankelijk aanklager
• Jan Willem Clappenburg, koopman
• David D'Hillij, kassier
• Adriaan van Schoor, beheerder van voorraden
• Hendrik Moller, handelaar
• Dirk Westerhof, curator
• Lodewijk Christoph Warneek, onderkoopman en eerste klerk
• Tobias Christiaan Ronnenkamp

Afwezig waren:

• Isaac Meijnertzhagen, luitenant-kolonel
• Pieter Hacker, keldermeester
• Oloff Martini Bergh, secretaris
• Willem Vrugt, scheepsuitruster

Er werd een rechtszaak behandeld tegen de soldaat Jan Iansz uit Kinsbeek in de Paltz, die beschuldigd werd van sodomie (homoseksuele handelingen).

Op een rechtsrol uit Kasteel de Goede Hoop uit het jaar 1760 stonden criminele rechtszaken vermeld.

Om D.C.J. Deinema van de Doolzijde 109 meldde om 10:00 uur telefonisch dat haar fiets terug was gevonden. Dit heeft te maken met een melding van 24-11-1940 om 9:15 uur.

Om 11:15 uur meldde M. Dekker, zeilmaker van het Dampad 6, telefonisch dat hij twee damesfietsen had opgeborgen die de hele ochtend tegen zijn werkplaats hadden gestaan. Dit is doorgegeven aan rechtshandhaver van der Wulp.

Om 11:45 uur deed Cornelis Lubbes, 27 jaar, kledingverkoper van de Schoolmeesterstraat 71 aangifte. Hij was die ochtend in de J.P. van Hessemstraat aangevallen en gebeten door een hond van Engelsma die woont op nummer 61.

Om 14:00 uur werd de wacht zonder gevangenen overgegeven aan hoofdagent Blakenburg. De wachtcommandant was ziek. Om 14:00 uur werd de wacht zonder gevangenen overgenomen van hoofdagent Iedema.

Om 16:45 uur meldde van der Wulp dat een van de fietsen genoemd in de melding van 11:15 uur door D. Baarda van de Zuiddijk 161 als haar eigendom was herkend en aan haar is teruggegeven.

Om 19:45 uur meldde Jongepier dat Hendrik Maria Coret, 15 jaar, scholier van het Apolloplandsoen 14, aangifte had gedaan van fietsendiefstal. Hij had zijn fiets die ochtend om 11:00 uur voor het postkantoor geplaatst.

Op onbekende datum verliepen de gebeurtenissen als volgt:

• Om 7:50 waren alle agenten aanwezig voor het appel en werd de dienst verdeeld.
• Om 8:00 nam een agent de wacht over van hoofdagent Noordenbos. Er waren geen arrestanten, de lokalen en fietsen waren in orde.
• Tussen 8:20 en 9:15 meldden verschillende agenten zich op verschillende locaties in Zaandam.
• Om 11:00 klaagde tandarts van Gelderen over een orgeldraaier de Roo die voor zijn huis speelde terwijl zijn kind sliep. Er werd besloten dat orgeldraaiersvoortaan tussen 12:30 en 15:00 niet meer voor zijn huis mochten spelen.
• Om 14:10 meldde agent Brouwer een kapotte brugleuning bij melkfabriek Zaanlandia.
• Tussen 15:10 en 16:00 meldden verschillende agenten zich op hun posten.
• Om 16:15 deed weduwe Exalto van Schapenpad 18 aangifte van een beschadigd voetbankje door een verhuiswagen van J. de Boer.
• Tussen 18:15 en 19:00 meldden verschillende agenten zich op hun posten.
• Om 18:20 klaagde mevrouw Zewel van het Prinsenpad over mishandeling door haar man.
• Om 19:45 meldde G. de Boer, dienstmeid bij van Heek van het Schapenpad, haar op 22 maart verloren portemonnee te herkennen, maar de inhoud klopte niet volledig.
• Om 19:45 meldde agent de Ruiter zich ziek.

Op het schip werden een lading gestuurd en instructies verstrekt aan de luitenant Andries Leslorant en gezaghebber Cornelis Caoon. Er ging een handelswaar mee ter waarde van 58630 gulden en 15 stuivers naar Wingurla. De verantwoordelijkheid hiervoor lag bij onderkoopman en kassier Joan de Zille en boekhouder Pieter Lindzaij. Deze personen kregen instructies voor hun taken. Ook luitenant-ingenieur Andries Leslorant en gezaghebber Cornelis Kroon kregen ieder aparte instructies voor hun schip. Kopieën van deze instructies waren bijgevoegd.

Een man vraagt toestemming om met zijn vrouw, 4 of 5 jonge kinderen (tussen 3 maanden en 7 jaar oud) en een slavin terug te reizen naar Batavia. Ze willen vertrekken met één van de schepen die in de tweede helft of eind april uitvaren. Ze mogen de hoeveelheid bagage meenemen die volgens de regels van Batavia is toegestaan voor een vrijburger. De man is bereid om de reiskosten, waaronder verblijf en eten in de kajuit, direct aan de VOC te betalen. Hij wil op tijd beginnen met de voorbereidingen voor de reis. Zijn bezittingen en de kinderen die achterblijven zullen worden beheerd door zijn familieleden.

Terwijl Joseph op tafel aan het naaien was, kwamen er een aantal mensen het huis binnen. Joseph vroeg aan één van hen of ze bepaalde zaken aan zijn meester zou vertellen. De persoon antwoordde ontkennend en zei dat ze eerder al brutaal gedrag van hem had verzwegen en dit ook zou verzwijgen. Toen ze richting de galerij liep, zag ze Joseph met een mes in zijn handen op haar afkomen. Hij riep dat hij zou laten zien wat een Malabaar was. Ze vluchtte weg en verstopte zich boven in het slavenhuis, waar ze de deur sloot. Uit angst dat het niet goed zou aflopen met Joseph, kwam ze later weer naar beneden en verliet ze samen met een andere slaaf genaamd Qolath het huis.

Op het Kasteel de Goede Hoop kwam op vrijdag, zaterdag en zondag eerst de rechtelijke vergadering bijeen, gevolgd door de politieke raad. Ze bekeken officiële documenten zoals belastingrollen, besluiten en notulen. De lucht was bewolkt op verschillende plekken. Het was windstil en erg warm. Op zee waaide een licht briesje, maar in het dal was het helemaal stil en net zo warm als de dag ervoor. Op de 10e was het prachtig weer met wat lichte wind. De dominee Van der Spuij hield die dag twee keer een preek voor de christelijke gemeente. Op maandag de 11e was er 's ochtends een dikke mist. Toen de zon hoger kwam, verdween de mist en werd het mooi weer met een aanhoudende zeewind.

Van 2 november tot en met 8 november vonden de volgende handelsactiviteiten plaats:

• 2 november: Aankoop van een volwassen mannelijke slaaf voor 35 Spaanse realen
• 3 november: Aankoop van een volwassen slavin voor:
  • 10 pond buskruit
  • 15 Spaanse realen
  • 5 musketkogels
  • 1 geweer
  • 100 vuurstenen voor geweren
• 4 en 5 november: Enkele handelaren verkochten rijst
• 6 november: Drie onderkoningen kwamen met makelaars naar het handelsgebouw en verkochten:
  • 1 volwassen mannelijke slaaf
  • 3 vrouwelijke slaven
  • 1 halfvolwassen meisje
  Voor 440 Spaanse realen en 90 pond buskruit
• 7 november: Er werd alleen wat rijst te koop aangeboden
• 8 november: Aankoop van een volwassen jongen voor 35 Spaanse realen

Tussen 30 december 1777 en 1 januari 1778 zijn er meerdere slaven overleden: 3 jonge mannelijke slaven en 1 slavin. Op 4 januari kwamen er Franse scheepsofficieren aan boord, waaronder:

• Kapitein Mute
• Tweede kapitein Saver
• Pater Per Louis
• Chirurg Landier
• Bootsman Rene Sihour

Er waren ook 19 anderen aan boord, waaronder een kok en 2 zwarte passagiers. In totaal waren er 24 mensen aan boord. Ze vertrokken om 6 uur 's ochtends met proviand bestaande uit:

• 17 grote slachtkoeien
• 4 kalveren
• Gras voor de dieren
• Enkele geiten
• Groenten
• Vis
• Melk
• Kippen

In de periode van 9 tot 14 november 1777 vonden de volgende gebeurtenissen plaats:

• Op 9 november overleden 2 slavinnen (nummer 12 en 13)
• Op 10 november overleed 1 mannelijke slaaf (nummer 14)
• Op 12 november overleed 1 slavin (nummer 15)
• Op 13 november overleden 3 slaven (nummers 16, 17 en 18)
• Op 14 november kwam een boot uit Maria aan, op weg naar Langerbar

Van deze boot kochten ze 11 mannelijke slaven (nummers 212-222):

• 5 volwassenen voor 25 Spaanse realen per persoon
• 5 halfwassen voor 24 Spaanse realen per persoon
• 1 jonge jongen voor 22 Spaanse realen

In totaal werd 267 Spaanse realen betaald. Ze wilden ook vee kopen, maar dat kon alleen met piasters betaald worden.

Op verschillende dagen overleden er slaven en Franse matrozen op een schip. Het schip probeerde de haven van Kaap de Goede Hoop te bereiken maar werd door sterke zuidoostelijke wind richting Robbeneiland gedwongen. De sterfgevallen waren:

• Een volwassen slaaf (#61)
• Een volwassen slavin (#62)
• Een volwassen slaaf en slavin (#63, #64)
• Een Franse matroos
• Twee slaven en een slavin (#65, #66, #67)
• Een slaaf (#68)
• Een jonge slaaf (#68)
• Een volwassen slaaf en slavin en twee jonge slaven (#70, #71, #72, #73)
• Op 18 januari 1778 stierf plotseling een volwassen slaaf en een slavin uit Afrika
• Op 19 januari 1778 stierven twee volwassen mannelijke slaven en twee slavinnen
• Op 20 januari 1778 stierf een volwassen mannelijke slaaf
• Op 14 januari 1778 stierf een Franse matroos
• Op 15 januari 1778 stierf een volwassen mannelijke slaaf
• Op 16 januari 1778 stierf een volwassen slavin
• Op 22 januari 1778 stierven 's nachts twee slaven, een volwassen slavin en een jonge slaaf. 's Ochtends stierf een Franse matroos en 's middags nog een jonge en een volwassen slaaf

In het verslag worden onder andere Armozeense dubbele stoffen, lijfeigenen en handelswaar zoals kralen en messen genoemd die aan een plaatselijke bewoner zijn gegeven, samen met 48 kannen arak (sterke drank).

Er wordt een lijst bijgehouden van overleden slaven en slavinnen:

• Op vrijdag: één volwassen slavin (#60)
• Op dezelfde dag: één volwassen mannelijke slaaf
• Op maandag 5 januari: twee volwassen slaven (#50 en #51)
• Op dinsdag 6 januari: één volwassen slavin (#52)
• Op woensdag 7 januari: één halfvolwassen mannelijke slaaf
• Op donderdag 8 januari: één volwassen slavin en twee slaven
• Op vrijdag 9 januari: twee mensen (#55 en #56)
• Op zaterdag 10 januari: één volwassen mannelijke slaaf (#57)
• Op zondag 11 januari: twee halfvolwassen mannelijke slaven (#58 en #59)
• Op maandag 12 januari: niets gebeurd
• Op dinsdag 13 januari: één volwassen slavin (#53 en #54)

In de maand december 1674 werden er in het fort de Goede Hoop verschillende uitgaven gedaan:

• 48 mengelen (oude inhoudsmaat) vuile traan vermengd met teer voor het smeren van karren, voor 2 stuivers per mengel: 4 gulden en 16 stuivers
• 458 mengelen arak (alcoholische drank) uitgedeeld aan de arbeiders die aan het nieuwe fort werkten, voor 6 stuivers per mengel: 137 gulden en 8 stuivers

Voor het hospitaal werden in december de volgende producten gebruikt voor de zieken en invaliden:

• 2 pond was voor 16 stuivers per pond
• 4 pond peper voor 3 stuivers per pond
• 4 mengelen zuivere traan voor 3¼ stuiver per mengel
• 6 vadem brandhout voor het koken
• Guinees linnen voor 6 gulden per stuk
• 24 stuks rijst voor pleisters en verband voor 2 gulden per stuk
• 1130 pond voor ½ stuiver per pond
• 16 pond voor 7½ stuiver per pond

De totale kosten voor het hospitaal bedroegen 111 gulden en 2 stuivers.

Dit lijkt een lijst met namen van tot slaaf gemaakte mensen en een inventaris uit de Nederlandse koloniale tijd aan de Kaap de Goede Hoop. De lijst bevat:

• Tot slaaf gemaakte personen, waaronder:
  • Johanna van de Caab
  • Sara van de Caab
  • Johanna van Bengalen
  • Aurora van Nagapatnam
  • Lena van de Caab
  • Leevidert de Bruijn van Bengalen
  • Magdalena Adamsz
• Een telling van:
  • 2844 paarden
  • 34014 schapen
  • 1259000 wijnstokken
  • 694 geweren
  • 168 pistolen

Op 9 juli koopt de schrijver een slavin voor 25 Spaanse realen van de koning. Dit was bijzonder omdat ze voor het eerst niet lastig gevallen werden door de lokale bevolking voor alcoholische drank (arak). De afgezanten van de koning waren tevreden met alleen een pijp tabak.

Op 10 juli koopt hij een slaaf voor 25 pond kralen. Er wordt die dag 5 kan arak geschonken.

Op 11 juli betaalt hij:

• 30 Spaanse realen voor een slaaf van de koning
• 25 pond kralen voor een slavin van een gewone verkoper
• Voor de scheepsbemanning koopt hij een dier in ruil voor een half vat arak
• Voor groente betaalt hij:
  • 4 fotassen
  • 2 manden zoete aardappelen
  • 6 tafelmetsen
  • 6 wilde duiven
  • 6 knopen
  • 6 potten

Die dag wordt 6 kan arak gedronken.

Op 22 januari overleed slavengevangene Leijhaasie van Massaleeg. Op 23 januari kreeg de bemanning en de gevangenen van de VOC 4 levende schapen en verschillende groenten aan boord. Op dezelfde dag overleed slaafgemaakte It zioinie van Massaleeg. Op 24 januari ontvingen ze weer 4 levende schapen en groente. Die dag overleed slavin Simeninjaho van Massalacq. 's Middags kwam kwartiermeester Jan Christoffel met een boot langszij om te horen hoe de reis was verlopen. Met toestemming van de schipper werd besloten om richting de Kaap te varen zodra het weer het toeliet. Op 25 januari vertrokken ze met de boot naar de Kaap om verslag uit te brengen over de slavenhandel en andere belangrijke gebeurtenissen tijdens de reis. Het schip kwam later voor anker. Tijdens hun afwezigheid overleden drie mannelijke slaven van Massalecq:

• Siwerssie
• Rasoehavie
• Rahangoeroe