Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van historische documenten

Cornelis Ghijsbertssen en Grietgen Jacobs, echtelieden wonende in Abstede, kwamen voor notaris Jan van Verhoven uit Utrecht. Cornelis Ghysbentsz was gezond, maar Grietgen Jacobs was ziek en lag te bed. Ze kon echter nog wel spreken en helder denken. Het echtpaar verklaarde dat ze als voogden over hun kinderen aanstelden: degene van hen die het langst zou leven, en daarnaast Adriaen Gysbertsz (de broer van Cornelis) en Cornelis Cornelisz De Bije, smid (de zwager van Grietgen). Deze benoemde voogden mochten zichzelf vervangen door anderen als dat nodig was. Het echtpaar wilde nadrukkelijk dat de Weeskamer van Utrecht en haar vertegenwoordigers werden uitgesloten. Er mocht geen openheid over hun bezittingen aan de Weeskamer worden gegeven, geen inventaris worden geleverd en geen verantwoording worden afgelegd. Dit alles was hun testament en laatste wil. Ze vroegen dat deze wil volledig zou worden uitgevoerd, ook al waren niet alle wettelijke formaliteiten in acht genomen. Dit werd gedaan in het huis van het echtpaar in Abstede, op het erf van Harman Bartssen en Steven Jacobsz, die als getuigen waren verzocht. Ook Anthonis Caesz opde Cuijll was als 3e getuige aanwezig. Dit gebeurde op 1 februari 1650.

Henri Adneij werd door de testateur aangesteld als uitvoerder van het testament, beheerder van de nalatenschap, verzorger van de begrafenis en voogd over de minderjarige erfgenamen. Aan hem werd alle bevoegdheid gegeven die volgens de wet aan een uitvoerder, beheerder, voogd en beheerder kan worden gegeven. Ook kreeg hij de macht om zo nodig andere personen aan te wijzen of te vervangen.

De testateur sloot de voogdijkamer van de nieuwe wezen en onbeheerde nalatenschappen van deze kolonie uit van zijn testament en nalatenschap. Ook sloot hij alle voogdijkamers uit van alle andere steden en plaatsen waar hij zou kunnen overlijden, waar goederen gelegen waren of waar erfgenamen zouden kunnen wonen. Al deze instanties werden bij deze bedankt voor hun anders te nemen moeite.

Het bovenstaande werd duidelijk aan de testateur voorgelezen en daarna door de beëdigde vertaler I. C. Cramer in het Engels vertaald. De testateur verklaarde alles goed te hebben begrepen en dat dit zijn testament en laatste wil was. Hij wenste dat dit na zijn overlijden zou worden opgevolgd en nagekomen, of het nu als testament, codicil of op een andere juridische manier zou worden beschouwd.

30 februari 1771 vond er in Paramaribo een taxatie en inschatting plaats van 10 tot slaaf gemaakte mensen:

1. Een slavin genaamd Diana, waschulp en huismeisje, getaxeerd op 1100 gulden
2. Een slavin Cornelia, naaister, stopster en huismeisje, getaxeerd op 900 gulden
3. Een slavin genaamd Metje, getaxeerd op 1000 gulden
4. Een slavin Magdalena, hopster, naaister en wasmeisje, getaxeerd op 900 gulden
5. Een slavin Ammmba, huishoudster en zwanger, getaxeerd op 850 gulden
6. Een slavin Charmantje, naaister en kindermeisje, getaxeerd op 70 gulden
7. Een slavin genaamd Adonis, kokkin, getaxeerd op 105 gulden
8. Een slavin Francois, kokkin, getaxeerd op 800 gulden
9. Een slaaf Primo, voetknecht, getaxeerd op 500 gulden
10. Een slaaf Coridou, voetknecht, getaxeerd op 45 gulden

De totale waarde van deze taxatie bedroeg 307195 gulden en 5 stuivers. Het document werd ondertekend door I. d. Dutouj, en aan de achterzijde door N. O. Pelichet, L. Landsknegt, Ands Witting als beëdigde taxateurs. Het document kwam overeen met het origineel dat aan de ondertekenaar werd getoond door Faures en werd geregistreerd op 21 maart 1771 door beëdigd klerk G. Schlick.

A. de Mandamie richtte zich voor de tweede keer tot het gerecht in zijn rol als curator ad hoc over de slavin Charmantje. Hij verzocht om vrijheidsbrieven voor deze slavin volgens de regels van artikelen 11, 13 en 15 van het Reglement op de manumissie (vrijlating) van slaven uit het Gouvernementsblad nummer 2 van 1832.

Zijn eerste verzoek was 13 september afgewezen met resolutie nummer 1153. De verzoeker kwam in beroep tegen deze afwijzing. Hij voerde aan dat hoewel het Reglement op de manumissie van slaven uit het Gouvernementsblad nummer 2 van 1832 geen terugwerkende kracht kan hebben, de vormen ervan wel moeten worden gevolgd.

Volgens artikel 35 van het toen geldende Reglement op de manumissie van slaven in deze gebieden (Gouvernementsblad van 1832 sub nummer 1) waren bij invoering van deze bepalingen alle eerdere reglementen, verordeningen of wetten afgeschaft.

De procureur-generaal vond dat hoewel de nieuwe wet geen inbreuk kon maken op rechten die onder eerdere regelgeving wettig waren verkregen, de manier om dat recht te laten gelden wel volgens de nieuwe wet moest gebeuren. De vorm die men moet volgen om een verkregen recht effectief te maken was namelijk geheel afhankelijk van de geldende manier van procederen.

Er deed zich echter een moeilijkheid voor: de slavin Charmantje of Catharina stond in de slavenregisters nog bekend op naam van de plantage Delwaarde. Zij maakte samen met de overige slaven van die plantage een geheel uit. De slavin Charmantje moest daarom eerst van de plantage waartoe zij behoorde worden afgeschreven, voordat de testamentaire beschikking aanleiding kon geven om vrijheidsbrieven volgens het geldende Reglement op de manumissie aan te vragen.

De procureur-generaal adviseerde gunstig te besluiten op het verzoek, nadat de verzoeker de vereiste legale stappen had gedaan om de slavin Charmantje of Catharina van de plantage Delwaarde te laten afschrijven.

Dit werd geschreven te Paramaribo op 21 november 1843 door de procureur-generaal van de kolonie Suriname, getekend door A.J. de Kanter.

Andries de Randamie richtte zich met respect tot de gouverneur-generaal. P. L. Garoé had bij zijn testament op 13 juli 1827, opgemaakt door de gezworen klerk S. A. Prastek en getuigen in gesloten vorm, en op 21 augustus 1730 bevestigd na zijn dood, het volgende nagelaten aan de slavin Charmantje:

• haar vrijheid, te betalen uit zijn nalatenschap
• daarbovenop 300 gulden

Hoewel de nalatenschap van P. L. Garoé door de executeur en erfgenamen volledig was aanvaard, werd deze beschikking niet uitgevoerd. In plaats daarvan werd de slavin Charmantje door de executeur van de nalatenschap Garoé verkocht aan S. Leach. Deze liet haar inschrijven als eigendom van de plantage Belwaarde in de slavenregisters en verpandde haar als onderpand aan de Particuliere West-Indische Bank.

Hierdoor kon het recht van Charmantje echter niet worden verminderd, en zij had nog steeds volledig recht op haar vrijheid en het overige dat P. L. Garoé haar had nagelaten. De verzoeker was door Charmantje gevraagd om haar te helpen haar recht te laten gelden.

Daarom wendde de verzoeker zich met veel respect tot de gouverneur-generaal met het verzoek hem te benoemen tot tijdelijk voogd over de slavin Charmantje, die in de slavenregisters van de kolonie bekend stond als eigendom van de plantage Belwaarde. Zo kon hij het nodige regelen om haar vrijlating te bevorderen en haar rechten op het legaat dat P. L. Garoé haar had nagelaten, af te dwingen.

Dit verzoek werd gedaan door A. de Randamie. De gouvernementssecretaris bevestigde dit afschrift op 22 augustus 1843.

Charmantje, een vrije vrouw van H.C. Windhorst, verscheen voor Wilce Pieter Wilkens, beëdigd klerk van de secretarie van de kolonie Suriname, haar rivieren en districten, en voor de hieronder genoemde getuigen.

De testamentmaker wilde dat Isaacg, Prins en Cornelia, allemaal kinderen van de zwarte vrouw Charmantje en Princes (dochter van de zwarte vrouw Jannetje), elk een gelijk deel zouden krijgen. Dit gold voor alle bezittingen die zij naliet bij haar dood, zowel roerende als onroerende goederen, waar deze ook gelegen waren, en ook vorderingen, rechten en gerechtigdheden. Niets was hiervan uitgezonderd. Zij stelde hen aan als erfgenamen met alle rechten van dien.

Verder was het haar nadrukkelijke wens dat de zwarte vrouwen Charmantje en Jannetje niet mochten worden verkocht, maar moesten blijven om de hiervoor genoemde erfgenamen te dienen en voor hen te zorgen.

De testamentmaker vroeg en benoemde hierbij tot uitvoerder van dit testament, beheerder van haar nalatenschap en voogd over haar minderjarige erfgenamen en beheerder van hun goederen: de heer Willem Hendrik Casper. Zij gaf hem hiertoe alle ruime last, macht en gezag die aan een uitvoerder, beheerder, voogd en beheerder gegeven kon worden, evenals de bevoegdheid om anderen aan te stellen of te vervangen.

De testamentmaker sloot uitdrukkelijk uit dit testament en deze nalatenschap de Nieuwe Weeskamer en Onbeheerde Boedelskamer uit, zowel die van deze plaats als van alle andere plaatsen, en bedankte de heren commissarissen daarvoor bij voorbaat voor hun anders te nemen moeite.

Al het bovenstaande werd aan de testamentmaker duidelijk voorgelezen en omdat zij de Nederlandse taal niet machtig was, werd het door de beëdigde vertaler Abraham Sigusmundus Convalius in het Neger-Engels aan haar uitgelegd. Zij verklaarde dit alles te hebben verstaan en begrepen en dat dit haar testament en laatste wil was, met het verzoek dat dit zou worden opgevolgd en nageleefd en volledig van kracht zou zijn, hetzij als testament, codicil of in welke vorm dan ook.

September 1785 tot januari 1785: Voor bezoeken aan juffrouw, die 's nachts koorts had, ontving iemand 15 gulden en 15 stuivers. Er werden verschillende medicijnen verstrekt, waaronder een koortswerend mengsel. In totaal 11 dagbezoeken en 1 nachtbezoek. Betaald op 6 april 1786 door W. Scholten.

1786 in Rio Berbice: De boedel van wijlen Henrietta was geld verschuldigd aan I. A. Richter voor chirurgijnspraktijk. Jansoon werd geroepen voor de slavin Charmantje. Voor 1 bezoek 3 gulden, plus laxeermiddelen en poeders. Ook het kind van Charmantje Pierup kreeg medicijnen. Totaal 55 gulden. Betaald op 10 april 1786 door I. A. Richter.

1778 in Berbice: Henrietta Kaecks was geld verschuldigd aan H. I. Buse voor:

• 3,5 el gingang voor 3 gulden en 10 stuivers
• 4,5 el wit hemdlinnen voor 5 gulden en 17 stuivers
• 15 el osnabruglinnen voor 4 gulden en 18 stuivers
• 5,5 el dito voor 1 gulden en 15 stuivers
• 16,5 el katoen voor 16 gulden en 10 stuivers
• 4 el wit hemdlinnen voor 5 gulden en 12 stuivers
• 2 paar kinderkousen voor 3 gulden en 10 stuivers

Verder werden er tussen 1778 en 1784 diverse goederen geleverd, waaronder:

• 1 gazen muts
• Grijs linnen voor Hendrina
• Bont voor de slavinnen Roosje en Charmantje
• Osnabruglinnen en geruit linnen
• Schoentjes
• 20 pond gort voor de zieke slaven
• 8 pond zoutvlees
• 3 bos bananen voor de slavin Charmantje

Er werd ook stof uitgedeeld aan verschillende slaven:

• Meid Hendrina: garenbont en grijs linnen voor 6 gulden en 12 stuivers
• Slaaf Tremblank: 3 el linnen voor 1 gulden en 10 stuivers
• Slaaf Coridon: 3 el linnen voor 1 gulden en 10 stuivers
• Slaaf Cam: 3 el linnen voor 1 gulden en 10 stuivers
• Slaaf Philander: 3 el linnen voor 1 gulden en 10 stuivers

In 1632 werd in Suriname een reglement over manumissie (het vrijlaten van slaven) afgekondigd. Dit reglement bevatte een uitzondering voor erfgenamen of executeurs die een boedel aanvaarden, waardoor het niet kon worden toegepast op de zaak van slavin Charmantje.

Na het overlijden van Sa Garelé in 1630 werd plantage Edelwaarde publiek geveild. L. Doecich kocht de plantage en hypothekeerde deze onder dezelfde voorwaarden als zijn voorganger Garelé aan de particuliere West-Indische Bank. Hierdoor bleef slavin Charmantje als een vast onderdeel van plantage Edelwaarde verbonden aan de Bank, tot op de huidige dag.

Persoonlijke vijandschap lijkt advocaat Heijligh te hebben bewogen om deze oude zaak op te pakken. Zeker is dat noch hij noch zijn cliënt A de Clandamie enige betrekking op slavin Charmantje heeft.

Advocaat Heijligh meldde zich bij de Gouvernements Secretaris, die belast was met het Commissariaat der Inlandsche bevolking. Hij gaf aan te willen proberen om S. S. G. Spilker, als executeur van de boedel van Garelé, te dwingen slavin Charmantje vrij te laten. Hij stelde de persoon van A de Clandamie voor om als curator ad hoc (tijdelijk voogd) deze actie te starten.

Hoewel de Gouvernements Secretaris twijfelde aan het goede resultaat van een dergelijke actie, wilde hij geen poging in het belang van slavin Charmantje tegenwerken. Op zijn voorstel werd bij resolutie van 24 augustus 1843 nummer 1066 de persoon van A de Clandamie benoemd tot curator ad hoc over slavin Charmantje.

Direct daarna diende De Clandamie een verzoek in om manumissie voor deze slavin, volgens de vormen van artikelen 11, 13 en 15 van het Reglement op de manumissie (Gouvernements Blad nummer 2 van 1832). Dit verzoek werd door de gouverneur bij resolutie van 13 september nummer 1133 afgewezen, omdat het hem voorkwam dat deze later ingevoerde wet niet kon worden toegepast op een zaak die in 1627 zijn oorsprong had.

Juli 1667: Daniel Walraven, beëdigd makelaar in Amsterdam, verklaarde voor notaris Jeurian de Vos dat Joseph Fion en Elias Schaepje Biloper, beiden van de Joodse afkomst, op 23 maart laatstleden een wissel van 200 pond op Antwerpen hadden verhandeld tussen Isaacq Korcamt als gever en Lucas Van Coppenal als ontvanger, waarbij hij makelaar voor een bedrag van 601 gulden bemiddelde.

19 juli 1667: Abraham Marcusz Deuin, winkelier wonende in de Halve Maensteeg te Amsterdam, verscheen met zijn vrouw Elisabeth Jacobs voor notaris Jeurian de Vos. Zij verklaarden van Trijntje Feesdorps, weduwe van wijlen Jacob Burgertsz (in leven zilversmid en schuier van de Regulierspoort) en hun schoonmoeder, het bedrag van 400 gulden te hebben ontvangen. Dit bedrag had hun vader Jacob Burgertsz hen nagelaten in zijn testament, opgemaakt voor notaris Jan Quirijnen Tpithoff op 31 januari 1659, in plaats van hun wettelijk erfdeel. De verschenen personen verklaarden met deze 400 gulden volledig voldaan te zijn en deden afstand van alle verdere aanspraken op de erfenis van hun vader tegenover hun schoonmoeder of haar erfgenamen.

Jacob van Medenblick kreeg volmacht om geld en kosten in te vorderen en te ontvangen, en ook om alle andere schulden, geld en resterende bedragen uit welke zaak dan ook op te eisen en te ontvangen. Hij mocht daar kwitanties voor geven en als het nodig was rechtszaken voeren om betaling af te dwingen. Ook mocht hij met de schuldenaren en schuldeisers van zijn opdrachtgever onderhandelen, tot overeenstemming komen en schikkingen treffen, op welke manier hij dat ook goed achtte. Hij kon daarbij 1 of meer andere personen of procureurs aanstellen die hem vervingen bij rechtszaken. De opdrachtgever beloofde tegenover de notaris alles goed te vinden wat Jacob van Medenblick als zijn gemachtigde zou doen. Jacob moest wel altijd goede en volledige rekening en verantwoording afleggen van wat hij ontving en deed. De volmacht zou blijven gelden tot de opdrachtgever hem introk, zonder bedrog. De opdrachtgever vroeg hiervan een document te maken. Dit gebeurde te Haarlem op de Spaarne bij de woning van de notaris, met Aemt Willemsz andemaker en Lyck Cornelis, beiden poorters van Haarlem, als getuigen.

17 juli 1586 verschenen voor notaris Adriaan Willemsz Cornelis Claesz en Anna Claesdochter, samen kinderen en erfgenamen van wijlen Claes Thissen die tuinman en poorter van Haarlem was geweest. Anna Claesdochter werd bijgestaan door de beëdigde landmeter mr. Pieter Coerraetsz als haar gekozen voogd. Zij verklaarden dat ze vriendschappelijk tot een verdeling waren gekomen van 2 kamers die naast elkaar stonden onder 1 dak in de Dijkstraat tegenover het brandende kruis:

• Cornelis Claesz kreeg als zijn vrij eigendom de kleinste kamer met de grond, naast het huis van Thonis Harmanssen schipper aan 1 kant
• Anna Claesdochter kreeg als haar vrij eigendom de grootste kamer met de grond, naast de weduwe van Gangolf sleper aan 1 kant

De 2 kamers strekten zich aan de achterkant uit tot aan het perceel van Gangolfs weduwe. Alles was vrij zonder pacht of renten. Anna Claesdochter moest voor de verbetering van haar woning en het voordeel aan Cornelis Claesz betalen: 50 Karolus guldens van 40 groot Vlaams per stuk. Dit zou in 4 termijnen betaald worden:

1. Een kwart op Sint Jacobsdag 1586
2. Een kwart op Lichtmis 1587
3. Een kwart op mei 1587
4. Het laatste kwart op Sint Jacobsdag 1587

De muur die als scheiding tussen de 2 kamers stond tot aan de zolder toe was gemeenschappelijk tussen Cornelis Claesz en Anna