Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van historische documenten

Sr. Jan Butler, een koopman uit Amsterdam, verscheen op 16 mei 1557 voor notaris Nicolaas Keurs en getuigen Willem van Seventer en Antonij Hendricxsz. Hij verklaarde het volgende:

• Hij bevestigde namens zichzelf en zijn zoon Matheus Butler (die op dat moment buiten de stad was) dat een bedrag van 600 gulden na de dood van een bepaalde vrouw door haar erfgenamen uit haar nalatenschap betaald zou worden. Dit geld was bedoeld voor Jan Butler en de weduwe Meersman (of haar erfgenamen).
• Deze 600 gulden waren door Jan Butler (in zijn hoedanigheid als vertegenwoordiger) overgedragen aan weduwe Meersman. Het geld kwam uit een eerdere transactie over spiegelglas, waarbij Benjamin van de Water (echgenoot van Elisabet Pieters, dochter van Elisabet Jans) betrokken was.
• Weduwe Meersman mocht deze 600 gulden terugvorderen uit de nalatenschap van Benjamin van de Water of diens weduwe, met dezelfde rechten die Jan Butler had.
• Jan Butler beloofde namens zichzelf en zijn zoon dat ze Elisabet Pieters niet verder zouden lastigvallen over de nog openstaande 193 gulden uit dezelfde kwestie. Als Elisabet Pieters later financieel beter af zou zijn, moest ze zelf weten hoe ze hiermee omging.

De notaris bevestigde dat hij deze overeenkomst namens Meersman en Elisabet Pieters had geaccepteerd. Alles werd officieel vastgelegd in Amsterdam.

In een oude lijst uit 1879 staan namen, beroepen en woonplaatsen van mensen die grond of eigendommen kochten of als borg optraden. De bedragen staan in guldens en centen.

De volgende personen worden genoemd:

• Jan Biesterbosch (31), boer in Wilp voor 32 gulden en 52 cent.
• Fredrik Huurnink (52), landbouwer in Epse voor 32 gulden en 52 cent.
• Roelof Roelofs, dagloner in Wilp voor 33 gulden en 33 cent.
• Gerrit Jan Ferrile, boer in Deventer voor 34 gulden en 31 cent.
• Berend Brinkman, dagloner in Wilp voor 35 gulden en 33 cent.
• Antonij Hulleman, boer in Wilp voor 37 gulden.
• Egbers Hekkert (51), boer in Wilp voor 38 gulden.
• Janues Aalpoel (185), dagloner in Wilp voor 3 gulden.

Ook staan er namen van kopers en borgstellers, met hun bijdragen aan het transport (een soort belasting of kosten voor de overdracht):

• Lambertus Wiltink (bouwman) en Gerrit Jan Bosveld (bouwman), beide uit Epse onder Gorsel, voor 23 gulden en 26 cent.
• Berend Willem Otterloo (schoenmaker) uit Wilp voor 18 gulden en 21 cent.
• Jan Harms (dagloner) uit Wilp op Den Bult voor 18 gulden en 26 cent.
• Gerrit Jan Lyrman Acht (kastelein) en Hendrikus Wolters (koopman), beide uit Deventer, voor 27 gulden en 24 cent.
• Lammert Dorks en Johannes Klokman, beide dagloners uit Wilp Acht, voor 26 gulden.
• Gradus Blom en Jannes Aalpoel, beide landbouwers uit Wilp op Den Apeldoom, voor 20 gulden.
• Derk Vorderman en Jan Jans, beide boeren uit Wilp, voor 25 gulden en 26 gulden.

Het totale transportbedrag was 1087 gulden.

In een tweede lijst staan opnieuw kopers en borgstellers met hun bijdragen, ditmaal voor een totaalbedrag van 1349 gulden:

• Derk Vorderman (boer) uit Wilp voor 25 gulden.
• Antony Hulleman (voormeld) voor 26 gulden.
• Derk Broekhof (dagloner) uit Voorst en Hendrik Bussink (smid) uit Voorst voor 26 gulden.
• Martinus Fransges en Hendrik Schouwenburg (schoenmaker) uit Wilp voor 26 gulden.
• Carel Mulder (boer) uit Toelloo voor 6 gulden.
• Hendrik Jan Lokin (dagloner) uit Orello voor 26 gulden.
• Steven Slagman en Berend Hofmeijer (smid), beide uit Wilp, voor 36 gulden.
• Gradus Lokin (voormeld) voor 27 gulden.
• Hendrik Jan Lokin (voormeld) voor 23 gulden.
• Hendrik Bouwmeester en Willem Borgomen (dagloner) uit Wilp voor 26 gulden.
• Evers Baayink (klompenmaker) uit Wilp voor 23 gulden.
• Fredrik Huurnink (voormeld) voor 24 gulden.
• Fredrik Baaijink, Marten Berend (boer) en Willem Drie Borgomen (klompenmaker), beide uit Wilp, voor 26 gulden.
• Evert Baagink (voormeld) voor 23 gulden.

Op 3 juli 1718 maakte Reinier La Cle Coopman uit Amsterdam twee arbeidsovereenkomsten op basis van schriftelijke opdrachten van anderen:

De eerste overeenkomst was namens Jean en Paulus Jamesz Coopluyden (kooplieden in Moskou) met Hendrik Deeker (linnenwever) en Jan Koster (servet- en beddengoedwever). Zij zouden:

• met het eerste schip naar Archangelsk en vervolgens Moskou reizen;
• daar hun vak uitoefenen onder leiding van de gebroeders Coopluyden, met inzet en gehoorzaamheid;
• gratis woonruimte, verwarming en verlichting krijgen, plus 15 roebel (Moskovitisch geld) per maand.
  • Jan Koster moest de helft van zijn loon jaarlijks terugsturen naar Amsterdam, waar Reinier La Cle Coopman dit aan zijn familie zou uitbetalen.
• gratis vervoerd worden van Amsterdam naar Moskou (via Archangelsk);
• voorschot ontvangen: 90 gulden (voor 2 maanden, berekend als 41 gulden per maand), vanaf aankomst in Archangelsk;
• een contract krijgen voor 2 jaar vast, met optie voor nog eens 2 jaar.
  • Na 2 of 4 jaar konden de Coopluyden het contract verlengen of de werknemers (of één van hen) terugsturen naar Nederland, kosteloos.

Deeker en Koster moesten hun vak goed kunnen uitoefenen en opdrachten van de Coopluyden opvolgen.

De tweede overeenkomst was namens Jean Tamesz (koopman in Moskou) met Jan Mathijsz van Tocht (linnenpakker uit Haarlem). Van Tocht zou:

• met het eerste schip naar Sint-Petersburg of Archangelsk reizen;
• daar werken voor Tamesz als "valler" (sorteren, controleren, tellen en openmaken van linnen en servetten);
• gratis vervoer heen en terug krijgen (na afloop dienst);
• gratis woonruimte, verwarming en verlichting krijgen, plus 15 roebel (45 gulden) per maand (12 maanden per jaar);
• een voorschot ontvangen van 90 gulden (na aankomst, als het "Tessel"-schip vertrokken was);
• een contract krijgen voor 2 jaar vast, met optie voor nog eens 2 jaar.

Op 10 maart 1746 verscheen George Clifford, namens het bedrijf George Clifford en Zoonen (handelaars uit Amsterdam), voor notaris François Jacob Galle in Haarlem. Hij handelde met een speciale volmacht, opgesteld op 10 oktober 1745 in Sint-Petersburg (Rusland), namens:

• Johan Meijbolim (koopman in Sint-Petersburg) en
• diens vrouw Geertruijd Tamesz (een kleinkind van Geertruijd Block en Pieter Sijen).

George Clifford verklaarde namens dit echtpaar af te zien van alle rechten op de erfenis van Jacoba de Klerck (overleden in Haarlem). In plaats daarvan accepteerden ze het legaat van 1200 gulden dat Jacoba de Klerck in haar testament van 21 mei 1731 had nagelaten aan nakomelingen van Geertruijd Block.

Om zekerheid te geven aan de andere erfgenamen van Jacoba de Klerck, gaf Clifford toestemming om deze afstand officieel te laten vastleggen door de Hoge Raad van Holland. Hij wees het Russisch recht af en koos voor de Nederlandse rechtbank. Daarnaast machtigde hij drie advocaten (Victor Breij, Willem Hoijer en Jacob van Zanen) om de zaak te regelen, inclusief een eventuele veroordeling tot nakoming van de afspraak.

Aanwezig als getuigen waren Isaac van de Waereld en Nicolaas Gallé.

Op 14 augustus 1674 verscheen Adriaen Lock, notaris, in aanwezigheid van de ondergetekende getuigen Pieter Uijlenburch (schipper en eigenaar van het schip Het Wapen van Spanje) en meester Naest Godt. Pieter Uijlenburch verklaarde dat hij van Nino da Costa d’Andrada, koopman in Amsterdam, een lening had ontvangen van 625 carolusguldens (elk ter waarde van 20 stuivers). Deze lening was bedoeld als bodemmerij (een soort risicovolle lening voor schepen) voor zijn schip, inclusief rompschade, uitrusting en alles wat bij het schip hoorde. De lening gold voor de reis van Amsterdam naar Cádiz (in Spanje), die zo snel mogelijk zou beginnen. De risico’s van de zeereis (zoals schade of verlies) waren voor rekening van de geldschieter, vanaf de datum van deze akte totdat het schip veilig in Cádiz aankwam. Pieter Uijlenburch beloofde dat hij, als het schip veilig aankwam, binnen 14 dagen na aankomst in Cádiz het volgende zou betalen:

• Niet de oorspronkelijke 625 gulden, maar het equivalent in Spaans geld (omdat Nederlands geld in Spanje niet gangbaar was).
• Hij moest 350 stukken van acht (Spaanse zilveren munten) betalen aan Niclaes Schellingwou (die afwezig was) via Diego Butler.
• Als hij in goud kon betalen, moest hij het verschil tussen goud en zilver extra bijbetalen.

Als onderpand voor deze afspraak zette Pieter Uijlenburch in:

• Zijn schip (inclusief romp, uitrusting en alles wat erbij hoorde).
• De opbrengst van de vracht die hij zou verdienen.
• Zijn persoonlijke bezittingen.

Op 23 mei 1551 stonden Johannes van Hel en Jacob Basson als getuigen bij Niclaas Kruijs, een notaris die werkte voor het Hof van Holland en woonde in Amsterdam. Samen met de getuigen ging de notaris naar Jurian Boekaert, namens Jan Butler. Jan Butler liet via Jurian Boekaert een officiële mededeling doen, die was opgesteld door de notaris. De boodschap was namelijk: Jan Butler handelde namens Jeremias Hagens en zijn bedrijf, een handelsfirma in Antwerpen. Dit bedrijf had een Spaanse wisselbrief (een soort betaalopdracht) van 800 dukaten, getekend door Twillen Fredricx Volcomer en Diego Butler in Vilien. Deze wisselbrief was bestemd voor Jurian Boekaert en had een waarde van 410 pond Vlaams geld (uit Antwerpen), wat overeenkwam met 415 pond, 2 schellingen en 6 grooten in Amsterdamse valuta, inclusief 1,25% kosten. Het bedrijf had Jurian Boekaert gevraagd de wisselbrief door te sturen, zodat zij het geld konden innnen. Ze hadden al 284 pond en 18 schellingen Vlaams betaald aan Hendrick Bertels, zoals was afgesproken. Nu bleef er nog een openstaand bedrag van 130 pond, 4 schellingen en 6 grooten in Amsterdamse valuta over. Volgens het bedrijf ontbraken er nog ongeveer 4 pond Vlaams geld. Jurian Boekaert was al 10 of 12 dagen eerder door Jan Butler gevraagd om het resterende bedrag van 130 pond, 4 schellingen en 6 grooten te betalen. Nu herhaalde Jan Butler dit verzoek namens het bedrijf.

Jacobus Alias Diego Butler had een aantal handelsrekeningen lopen, zoals:

• hoeden en gallonnen (een soort stof) ontvangen van Pr. Rootha, die werkte als vertegenwoordiger voor de rozijnenhandel van Corven Corff;
• een rekening van Otto Jeuriaensz voor ontvangen goederen;
• goederen die waren gelost (uitgeladen) in Malaga;
• goederen die voor de helft in "compagnie" (samenwerking) waren gelost in Matril;
• 10 vaten olie, ontvangen via een vertegenwoordiger van De Slopen;
• een rekening van messen die in Seville waren gelost en verkocht.

Deze goederen waren verkocht en hadden winst opgeleverd volgens de afspraken die Matto Butler (de broer van Jacobus) of zijn gemachtigde had gemaakt. Jacobus zou deze goederen en winsten overdragen zoals zijn broer ze aan hem had gegeven. Op 26 april 1652 verscheen Niclaas Kruijs, een notaris die werkte voor het Hof van Holland en woonde in Amsterdam, samen met twee getuigen: Jan Butler en Mattheus Butler (beide kooplieden in Amsterdam die de notaris kende). Jan en Mattheus Butler beloofden gezamenlijk en ieder apart borg te staan voor Jacobus Alias Diego Butler, in een zaak aangespannen door Jacob Claesz Ruts. Dit was nodig omdat Ruts een rechtszaak wilde beginnen tegen Butler bij de Heren Radens over Holland, Zeeland en West-Friesland. De borgstelling gold voor een vonnis dat mogelijk zou volgen uit een arrestbevel dat Ruts al had verkregen op 16 april 1652. Jan en Mattheus beloofden het vonnis direct te betalen als dat nodig was, zonder verdere discussie. Ze stelden al hun huidige en toekomstige bezittingen als zekerheid en gaven hun rechten op bepaalde juridische voordelen (zoals het recht om eerst hun eigen schulden af te handelen) op. Ze gingen akkoord met de voorwaarden en vroegen de notaris om dit vast te leggen in een akte. Dit gebeurde in Amsterdam.

Adriaen Lock, notaris, noteerde op 5 oktober 1671 in aanwezigheid van de getuigen Pieter Jansen Loos (schipper en mede-eigenaar) dat deze een bedrag van 500 carolusguldens (à 20 stuivers per stuk) had ontvangen van Josep Seutteno, een koopman uit Amsterdam. Dit geld was een lening (bodemarie, een soort risicovolle scheepslening) voor het schip De Constantia, inclusief de rompkiel, uitrusting en alles wat bij het schip hoorde. De lening gold voor een reis van Amsterdam naar Cádiz (in Spanje), die zo snel mogelijk zou beginnen. De risico’s en gevaren van de zeereis (zoals schade of verlies) waren vanaf de datum van deze akte voor rekening van de geldschieter. Deze risico’s golden totdat het schip veilig in Cádiz was aangekomen en het anker had laten vallen. Na een veilige aankomst moest Pieter Jansen Loos binnen 14 dagen het geleende bedrag van 500 guldens plus 12% rente (12 gulden per 100) terugbetalen aan Diego Butler (afwezig) of diens vertegenwoordiger Luis de Victoria. De terugbetaling moest plaatsvinden in goede, gangbare stukken van acht (een soort munten) en kosteloos (zonder extra kosten voor de geldschieter).

Op 16 januari 1905 verscheen Johan Jozef Wiertz, mijnwerker uit Rhewement (gemeente Herkrade), bij notaris Setuw Toeehuns Cubortue Moors in Rerkrade. Hij verklaarde dat hij een huis met mestplaats, tuin en schuur in Cheivemont (ook Herkrade) had verkocht aan Johan Jozes Wetzelaer, eveneens mijnwerker en getrouwd met Maria Agnes Wechseler.

Het perceel was 3 are en 45 centiare groot (kadastraal bekend als sectie B, nummer 4400). De laatste eigendomsakte dateerde van 1 juli 1900 en was ingeschreven in Maastricht op 13 juli 1900 (register deel 875, nummer 92). Beide partijen bevestigden dat het perceel vrij was van schulden.

De verkoopprijs bedroeg 670 gulden, met de volgende afspraken:

• De grondbelasting was vanaf 1 januari 1905 voor rekening van de koper.
• De koper kreeg het bezit van het perceel op 1 januari 1905.
• De koper moest de koopsom binnen 14 dagen betalen bij de notaris.

De betrokkenen en getuigen – Frans August Hoekstenbach (notarisklerk) en Nicolaas Gibbels (zonder beroep, uit Kersrade) – waren bekend bij de notaris. Na voorlezing tekenden allen de akte in Herkrade op 16 januari 1905.

Op 11 januari 1673 verscheen Adriaen Lock, notaris, samen met de getuige Hendrick Ram, een koopman uit Amsterdam, om een verklaring af te leggen. Adriaen Lock verklaarde het volgende:

• Diego Butler, die in Cádiz (Spanje) woont, had hem op 27 november 1672 een brief gestuurd met een betalingsopdracht (assignatie) van 200 gulden. Deze moest worden betaald door Luis Gonsales d'Andrada, die ook in Amsterdam woonde, binnen 8 dagen na voorlegging, tegen een kwitantie (bewijs van betaling).
• De opdracht was aan d'Andrada getoond, die beloofde te betalen en vroeg om later die dag het geld op te halen. Adriaen Lock kon dat niet doen, omdat hij de betalingsopdracht in de tussentijd had uitgeleend of verloren.
• Hij had d'Andrada vervolgens gevraagd om alsnog de 200 gulden te betalen. In ruil daarvoor zou Lock een definitieve kwitantie afgeven en beloven dat d'Andrada niet aansprakelijk zou worden gesteld voor verdere claims op de opdracht. Ook bood Lock aan om een geschikte borg te stellen voor extra zekerheid.
• D'Andrada ging akkoord en beloofde de 200 gulden te betalen. Daarna ontving Lock het geld van d'Andrada en verklaarde volledig tevreden en betaald te zijn.

Hendrick Ram verklaart met deze akte dat alle rekeningen met Diego Butler tot 25 [datum onvolledig] zijn afgerond. Hij heeft geen openstaande schulden of vorderingen meer bij Butler en verklaart hem volledig kwijt te zijn van alle verplichtingen, zonder uitzondering. Daarnaast belooft Hendrick Ram dat hij Luuis Jonsales d'Andrada en Diego Butler altijd zal vrijwaren van eventuele claims of eisen met betrekking tot een lening van 200 gulden die hij heeft verloren. D'Andrada en Butler (of hun erfgenamen) hoeven hiervoor geen kosten, schade of lasten te dragen. Ook verschijnt Coenraet Segers, eveneens woonachtig in Amsterdam, voor de notaris. Hij verklaart zich borg te stellen voor zijn neef Hendrick Ram, ten behoeve van Jlomis Gonsalis d'Andrada en Diego Butler. Segers belooft dat hij, als hoofdborg, alle verplichtingen van Hendrick Ram (zoals vastgelegd in deze akte) zal nakomen, alsof het zijn eigen schuld is. Hij doet afstand van zijn recht om eerst andere schuldenaren aan te spreken voordat hij zelf moet betalen (beneficiën van orde en uitwinning). Zowel Hendrick Ram (als hoofdschuldenaar) als Coenraet Segers (als borg) verbinden zich hiertoe met hun persoon en bezittingen, onder geschikt recht. De akte is opgemaakt in Amsterdam, in aanwezigheid van getuigen Dirck Touw en twee anderen. Ondertekend door:

• Coenraet Segers
• Hendrick van DJou
• J.V. Cooghen

De notaris A. Lock bevestigt de geldigheid.

• Op 27 april 1652 in Amsterdam belooft Jacob van Zwielen (notaris) in aanwezigheid van getuigen (Pr. van Buijtene en Abraham Bosch) dat hij zijn broer Diego Butler (ook wel Jacob Butler genoemd) zal vrijwaren van alle kosten en schade. Dit komt door een geschil met Jacob Ruts over lading die Jacob Ruts naar Diego/Jacob Butler in Spanje heeft gestuurd. Ook andere mogelijke claims tegen Jacob Butler worden hiermee afgedekt. De akte is opgesteld voor 55 gulden, met Jan van Wijningen en Abraham Bosch als getuigen.
• Op dezelfde dag (27 april 1652) bevestigt Steven de Geer, namens zijn broer Louwerens de Geer (een vertegenwoordiger van de koning van Zweden), dat Joost Cramer is aangenomen. Joost Cramer verbindt zich hiermee om te werken voor de Afrikaanse West-Indische Compagnie (die in Zweden gevestigd is) als ondercommissaris. Hij moet:
  • werken waar de Compagnie of hun vertegenwoordigers hem heen sturen, op zee of aan land;
  • zich inzetten voor het belang van de Compagnie, dag en nacht;
  • vertrekken op bevel van de heer de Seer en inschepen op een schip van de Compagnie naar West-Indië of de kust van Afrika;
  • ervoor zorgen dat medewerkers van de Compagnie geen privéhandel drijven, tenzij dit door de Compagnie is toegestaan;
  • zijn werk doen met de trouw die van een goede ondercommissaris verwacht wordt, onder straffe van een boete van 6 boeken (een geldbedrag).

De overheid besloot op 5 september 1693 dat werkzaamheden die in het volgende jaar afgerond moesten worden, voor 7.422,97 gulden gefinancierd zouden worden. Dit bedrag werd toegevoegd aan de begroting van het Bouwdepartement voor Burgerlijke Werken voor het jaar 1694. Er werden kopieën van deze beslissing gestuurd naar de Administrateur van de Financiën en de ambtenaar die verantwoordelijk was voor het departement, zodat zij op de hoogte waren.

Op 17 december 1765 diende Isaac Cadell een verzoek in. Hij wilde dat een strafzaak tegen hem, omdat hij geen toezichthouder (opzichter) had aangesteld op zijn plantage De Zwarigheid, zonder verdere rechtsstappen zou worden afgerond. De Procureur-Generaal adviseerde op 15 december 1765 dat het verzoek kon worden ingewilligd, mits Cadell direct de boete zou betalen die op hem stond. De overheid stemde hiermee in op 14 januari 1766. Cadell kreeg een officiële mededeling hierover en moest wel snel een geschikte opzichter aanstellen voor zijn plantage. Ook de Procureur-Generaal kreeg een kopie van deze beslissing.

Op 17 december 1766 las de overheid een verzoek van Louisa Volmer. Zij noemde zichzelf de voogd van Doris Rumveld (ook wel Doris Niumvelck genoemd) en vroeg om vrijlating van Rumveld uit haar nog resterende straf. Rumveld was door het Schepenhof (een rechtbank) veroordeeld tot 8 jaar tuchthuisstraf wegens diefstal. De Procureur-Generaal had op 14 december 1763 al laten weten dat de straf niet kon worden ingetrokken.

De tekst is een lijst van inwoners met hun leeftijdscategorie (boven of onder de 16 jaar) uit een bepaalde plaats. Hier volgt de samenvatting:

• Jacob Anthonis Moonen en Adriaentijn, zijn vrouw, met hun zoon Cornelis (onder de 16 jaar).
• Jacobus van Leeuw (aangeduid als mr., waarschijnlijk een titel) en Maria, zijn vrouw, met hun kinderen Jacomijn en Jan (beide onder de 16 jaar).
• Peter Adriaensz en Cornelia, zijn vrouw.
• Adriaen Adriaensz van Spaerdoncq en Lijsken, zijn vrouw.
• Jan Jan Volders en Cathalijn, zijn vrouw, met hun zoon Adriaen (onder de 16 jaar).
• Margriet Mercken (boven de 16 jaar, woont alleen).
• Jacob Gerrit Beersmans, weduwnaar, en Syken, dienstmeid (beide boven de 16 jaar).
• Cornelis Lambrechts en Maria, zijn vrouw.
• Niclotes van Nieuwenhuijse en Anneken, zijn vrouw, met hun zoon Jan (onder de 16 jaar).
• Jan Hendrick Vingerhoets en Margrieta, zijn vrouw, met hun zoon Wilbort (onder de 16 jaar).
• Jan Jan Scheijven en Lijsbeth, zijn vrouw.
• Jan Hendricx van Hooft en Lijsbaer, zijn vrouw.
• Peter Jan Aelberts en Adriaentjen, zijn vrouw.
• Willem Cornelisz en Alydt, zijn vrouw.

In totaal gaat het om 11 huishoudens, met 16 personen boven de 16 jaar en 2 personen waarvan de leeftijd onduidelijk is (aangeduid als "onder wjaeren").