Blader door transcripties » Lokale Kronieken uit de Nederlanden 1500-1850

archieftoegang 1553_Utre_Mijn, pagina 2

Want ick hebbe mijn olders wel hooren segghen, dat het huys te Ruweel ghestaen heeft van Ghoedts gheboorten, ende dat sinte Luger, patroen tot Loenen ende die eerste biscop tot Munster, ghebooren is op het huys Ruweel; ende die van Munster vueren op deese uuree noch het wapen van Ruweel, ende desghelijcken die van Nyenroode, die sijn uuyt die van Ruweel ghesprooten, want Ny-Ruweel is sijn rechte naeme, ende die van Nienroode ende Munster is noch het wapen van Ruweel, dat is een rooden baer in een ghulden velt; ende die van Nyenroode qwartieren nu haer wapen, als mijn vader eerst deede, te weetenWolter van Mijnden, ende qwartieren mit het wapen van Aemstel ende Ruweell te saemen.

Ende die van Ruweel hebben altijt het voorofferen ghehadt tot Brueckelen voer die van Nyenroode ende desghelijcks de paes te omtfanghen ; ende die van Ruweel hebben tot Bruekelen in der kercke aen die noortsyde een oltaer ende vycary, ende die van Nyenroode aen die suytsyde van der kercken, daer naederhant een capelle off ghemaect is. Ende het gherechte van Nyenroode streckt nu by Ruweel neffens Ruweel over in Oudae, welcke gherechte gheen langhe jaren (gheleden) aen het huys te Nyenroode plach te wesen ende toe te behooren Herman van Rijn; aldus en was tgherechte van Nyenroode nerghens nae soe ghroot (niet) alst nu is.

Item Wilhelm Turck was uuten landen van Cleeff off daeromtrent, ende Wilhellm Turcks vader nam te wijffe ende ontvuerdensse den olden greeff van Bueren sijn suster, te weeten deese greeff Floris van Bueren sijn moy. Ende Ghijsbert van Nienroode hadde twe eniche dochters; alsoe cam Wilhelm Turck int heimelick ende worp die portier int water ende nam die oltste dochter van haer vader ende moeder ende ghinck daerme ryden. Ende int groote oorloch wordt dat huys te Nienroode ghewonnen ende uutghebrant van die van Utrecht ende wederomme opghetimmert van die van Nienroode; ende die van Woerden verreeden Ruweel int groot oorloch ende branden(t) uut; ende dit is al ghesciet int jaer 1481.Ende nu int laetste oorloch van Yssestein soe wordt wederomme gheworpen ende ghedestruweert het huys te Nyenroode int jaer van 11, ende dat overmits altijt waren des stadts van Utrechts vianden op het huys te Nienroode; op dieselver tijt wordt oock onder die voet gheworpen Heinrick die bastert van Nyenroode sijn huys van die van Utrecht, staende te Brueckelen by der brucgen opter Vechte ; ende Ghijssbert Henrickssoen van Nyenroode heefftet weeder opghetimmert. Ende Wilhellm Turck is altijt een crijssman gheweest ende heeft veel vercreeghen mit den oerloch, en(de) sonderlinghe int jaer van 28, doen Utrecht inne wordt ghenoomen van biscop Heinrick van Beyeren, ende hadde dat bisdom gheresigneert, te weten overghegheven den keiser Kaerle van Borghondyen. Ende heeft het huys te Nyenroode wederomme ghetimmert, te weten Wilhellm Turck.

III. De zweetende ziekte te Utrecht (1529).

Item hier will ick een weinich setten van onssen laetsten biscoppen van Utrecht, datwelcke ick beleefft hebbe, ende vant inneemen van Uutrecht, ende van een wonderlicke siecte, die in desse lande gheviel.

Ende cam eerst uut Duytslant ende Cleve in Brabant Vlaenderen Hollant ende voort int Stichte, daer ick selver mede sieck was ende sieck lach op het huys te Vyanen. Want ick hadde ghewoent by heeren Walraven heeren tot Bredenroode etc., ende woenden nu ter tijt by jonckheeren Wolfardt zoen tot Breedenroode, ende was sijn hoefmeester, ende wonachtich was tot Asten in Brabant. Ende deese siecte regneerde int jaer 1529 ende hetende die swetende siecte; ende men was binnen 24 ueren ghesont ende doot, ende het cam een aen mit een groote verscrickinghe ende bevinghe mit caude, ende van stonden aen most men te bedde ende daer cam een aen ghroote hette ende zweeten, dat daer niemant te pas sommels ghedect wordt, daer menich mensche doer versuimt wordt; ende men most binnen desee 24 uuren nijt slapen ende niet een lit ruren binnen 15 off 16 uuren, om gheen wijnde te omtfanghen, want anders warent doode luyden gheweest; ende men ghaff een cralee mit peerlen ghestooten in roosewater ghedaen, ende dat ghaff men den siecken te drincken; ende niemant en schuden deese sieckte, alsst Ghodt versach, wandt anders sollen der meer lyden ghestorven hebben, wandt terwylen dat men sieck lach, soe mosten daer vijff off ses mensken opten bedde wesen off daeromtrent om den siecken te laven ende van passe werm ghedect te houden sonder te smoren, ende sonderlinghe wacker te houden van slapen den tijt als voorseyt; ende als den tijt ommeghecommen was, den eenen van 16 uuren, den anderen van 18, 20, 24 uuren ten lancsten, ende dan most men den crancken heete hemde vant lijff schueren behendelicken tuschen die laeckens ende deeken, om den siecken gheen winden te doen hebben, want overmits tsweeten en was den hemde anders niet mueghelick vant lijff te cryghen; ende dan was daer een ghoet vure, daer men densiecken by setten, ende een candeeltjen ghegheten; ende twee versse lakens gheheystert voort vure; ende dan leydenmen den siecken weder te bedden ende liet hem sijns selffs lust decken ende slapen, weinden ende keeren nae sijn appetijt soe langhe als hem luste; ende daernae stondt die siecke op ende was gheneesen. Maer veel sterffer in den beghinssel, eer men deese remedye wist van wacker te houden als voorseyt; want deese raet cam eerst van Cuellen, Cleve ende lande van Ghelre.

Want ick by joncker Wolffart van Bredenroode wonachtich was als voorseyt, soe was ick op deesse tijt tot Utrecht, doe die siecte daer cam, ende ick telden eens op een stondt aen die ghrachte tusschen die Waertpoort ende Tollensteechpoort wel 20 baren offte meer; het wonderlickste dat daer was: ghy hoorden van der lyden doot ende niet van der sieckten, ende man ende wijff ghinghen tsavonts ghesont te bedden ende tsmorghens was den eenen doot; die eenen sterff by den anderen haer syde ende die ander sieck legghende, dat deerlick om te sien was. Ende want het niet mueghelick en was, van allen die priesters der sacramenten die siecken te brenghen, want op allen plecken steden ende dorpen soe worden die meestendeel van der menschen siecke, om desse wille gheboot der heiliche kercke een dach te vieren op allen plecken, off op sommiche heiliche daghen hem te bereiden om dat waerde heiliche sacrament te omtfanghen, als Paesdach, hetwelcken alsoe gheschieden van allen ghoeden kerstenmenschen. Item doe reisden ick tot Vyanen en(de) hiel daer mijn Paesdach; ende want het surghelick was te reissen by den weeghen te water off te lande, want wat op die weeghe sieck wordt, dat most sterven, aldus bleeff ick daer, sonder nae Brabant tot mijn jonckers te reysen; ende ick wordt tot Vyanen mede sieck opten huysse. Item tot Antwerpen op deese tijt, op sinteMichahelis dach princepael ende een dach off twe daernae, sterff daer wel binnen Antwerpen vijff off seshondert menschen. Ende deese siecte en bleeff boven een maent offte ses weeken niet op een plaetse. Ende tot Antwerpen hout men noch op sinte Micheelis dach jaerlixs groote proffessie , elx mit een wasslicht in sijn hant, gheestelick ende weerlick, mit veel toertsen, tot een memory van der siecten voorseyt.

IV. Oploopen te Utrecht onder het bestuur van bisschop Hendrik van Beyeren. - De Gelderschen te Utrecht. - Plundering van Den Haag. (1525-1527.)

Item hier wil ick een weinich van het inneemen setten van der stadt van Utrecht van den Gheldersche.

Naederhant dat biscop Phillips van Borghondyen offlyvich gheworden was, soe wordt eendrachtelick ghecoren heer Heinderick van Beyeren, Doemheeren tot Cuellen, den Palsgreeffen broeder opten Rijn. Ende als by biscop Phillips tyden, soe was daer een oorloch tusschen Campen ende Zwoll opghestaen om een tolle wille. Ende doen biscop Henrick binnen Utrecht cam, doen worden hem ghelooft vijfftichdusent gholde ghuldens, ende dat hy hem soude daertoe vueghen om deese twe steden te verenichen, als hy dede; maer deese voorseyde somme van penninghen beloofft was, doen en condt men gheen middel vinden om deese somme op te brenghen, daer groot verdriet off cam, als ghy nae bet hooren sult. Want die ghemeenten bestonden te raesen, daer die Bijlhoudersghilde het hoofft ende voorghanghers offwaren, ende wolden van den oversten ende anderen camellaers rekenscap hebben van het laetste belegge off van Esselstein int jaer van elven tot deese daghe toe. Ende want ick op deese tijt binnen Utrecht was, alsoe ick by joncker Wolfardt van Bredenroode wonachtich was als voorseyt, soe hebben een deel borghers vast verghadert ghesien, hebben op haren oversten ghemurmereert ende qwalicken ghesprooken, sonderlinghe op Evert Soudenbach, want hy well dertich jaren die principael in Utrecht was, ende op Ghoyert van Voerdt Henrixssoen ende Ghoyert van Rodenborch, want sy ghoede lieden ballinghe maeckten, daer die eene off was Melis van Aemstel van Mijnden, heeren tot Cronenborch, die omtrent tien jaren uuter stadt hadt gheweest, sijn moeders broeder Gherrit van Zulen van Nyvelt 5 off ses jaren, Steven van Zulen van der Haer, Cristoffel van Wees desghelijcken 10 jaren off daeromtrent, Dirrick Bor van Amellonghen, die vijfftich jaer tot Wijck wonachtich was als ballinck. Ende als deese ballinghen vernamen, dat die borgheren opstonden teghens den oversten burghermeister, soe hebben sy haer saet meede onder den borgheren gheseit, dat sy hemlieden op een morghenstondt die poerte van der stadt wolde(n) openen, sy wolde daer mit twe ofte driehondert man hemlieden mede te hulpe comen, als sy dede; maer die borgher en behoeffden gheen hulp, want doen Evert Soudenbalch ende Ghoyert van Voert vernamen, dat den borghers op hemlieden sochten, doen spraken sy toeGhoyert van Rodenborch, om raet met hem drien te vinden. Ende Evert Soudenballch sprack tot hemlieden aldus ende seide: ‘Ick en wil den borgher als morghen niet voorwachten, ende wil van deesen dach vertrecken,’ als hy dede, ende Ghoyert van Voert voorschreven mit hem; ende Ghoyert van Rodenborch sprack tot hemlieden: ‘Ick wilt avontueren ende blyven by den borgheren.’ Ende doen Evert Soudenballch mit Ghoyert van Voerdt Henricssoen uuter stadt waren, ende Bijlhouwers sijn een part tsavons optenselffden dach byeengheruct op sinte Gheertruyten brugge; ende want Ghoyert van Rodenborch daaromtrent wonachtich was ende hy van deese verghaderinghe verhoorde ende sach, soe (is) hy ghetreden by den borgheren ende heefft gheseit: ‘Die ander twe sijn uuter stadt ghereist ende hadde mijn gheerne medeghehadt, ende ick ghaff hem ter antwoort, dat ick by den borgheren wil leven ende sterven ende mijn daervoer setten; ende dat is mijnre ghansser meninghe, mijn ghoeden lieven ghetrouwen borgheren!’ ende sprack altijt duechtelick.