Blader door transcripties » Lokale Kronieken uit de Nederlanden 1500-1850archieftoegang 1507_Beek_Trec, pagina 53
Transcriptie
Alsus so waest allet in diessen tyde inde joere vurs. eyn ser bedruktde tyt over den armen lantmaen inde huysmanin diessen lande vurs., inde die ghemeyne sympel burger vurs. inde ambachtsluyden in den steden, die nyet ser ryck en waeren van ertzschen gueden, ouch wael te voeren, die haddent quaet ghenoch, want die narynghe der burgher inde comenscap der coupluyden waes ser cleyne inde snoede overal. Want die straeten der landen woerden ser qualicken vry gehalden van den Heren inde regerres der landen. Got herbarmps, 't waes eyn ser bedruckte tyt overal in diessen landen vurs. mytten ghemeynen huyssmaen.
Got bettert, want onsse Here Got sloege nu diesse landen vurs. myt eynre ser scharpper roeden inde swoerre ploghen. Inde dat waes diesse, als onsse Heer sach dat byster leven aller mynsschen overal, geystelicke inde wertlicke, rycke inde arme. Want onder die pristeren off pappen so en waes egheyne sonde mer; onder die Heren inde regerres der werelt inde landen en waes egheyne schemptde inde ere me; onder den coupluyden inde huysluyden en waes egheyn gelouffve mer. Die prister, overal dat meyste deyl, satten myt honnen buylen wyffven by hoen als ander gehuwede luyden; men en mocht, noch en dorst hoen nyet seggen dat hoen leven sonde off schande waes. Heet scheyn off hoen deynghen inde snode leven egheyn sonde en hedde geweyst, want die ere waes ewech inde die schemptde verloeren. Onder die geystelicke persoenen, vrouwen inde mannen, in allen cloesteren (waes) groette stynckende hoverdie inde grotten heymelicken haet inde nyt, duer hoen heymelicke, stynckende hoverdie, dat sych eyn ellicke in hoem selver verhoeffve, inde sych lyet duncken, dat hee better, wyser inde verstendiger waes dan die anderen. Also quam der haet inde nyt so ser grot onder hoen, dat Got jammeren mocht. Inde mallick verhoeff sych boven den anderen, inde eyn egelyck dacht overste te syn inde meyster boven den anderen. Alsus waes die bruederlicke inde susterlicke mynne inde lieffde doet overal in allen closteren, vrouwen inde mannen, sonder die vreysse off anxsten Gotz. Got bettert, heet is tyt.
Onder die Heren, amptluyden, regerres der steden inde landen, overal, en waes egheyne ere me onder hoen; die schemptde onder hoen waes ouch doet inde verloeren. Sy en schamptden hoen nyet overmyds honne grotte ghyricheyt, inde noemen liever gelt en guet van den sundighen mynsschen; wockener, ehbrecher, overspylre, mochtten sy gelt geven, sy lietten sy sytten inde leven in allen sonden inde schanden sonder stroeffve off penitencie te setten inde uytten sonden te helppen.
Die wereltlicke Heren off Regeres (sparden) die gevangenen die sy gevanghen hadden, dyeff, morder, scheynder etc., also verre als sy gelt off guet te geven hadden, off vrunden off maeghen hadden die gelt off guet geven wolden. So en dede men egheyne justicie, mer men hynghe sy alle gaeder in der tesschen op. Inde sy en scamptden hoen des nyet inde lietten sy louppen, also verre als sy gelt te geven hadden. Die ere waes al te moel verloeren, overal uyt allen Heren inde regeress der landen. Dat gelt inde goeffven off ghyricheyt verbleynde hoen hon oughen der justicie. Got bettert!
Onder den coupmaen waes ouch cleyne gelouffve, mer al bedroch, lieghen en dryeghen overal, in allen landen. Onder die ghemeyne huysluyden en waes egheyne mynne noch lyeffde; die vreysse Gotz waes al te moele verloeren, overal in allen landen onder geystelicken inde onder wertliken. Also dat al voel sonden inde boesheyt waes overal onder allen mynsschen. Also dat Got der Heer thornych wart over die mynsschen inde over dat volcke oem der sonden wylle, inde ploeghede due dat volcke overal in allen plaetzschen myt eynre alrequaetste ploeghe boven alle ploeghen.
Inde dat is diesse ploeghe, Got bettert, als dat Got der Heer op toeghe inde noe sych naem dye wysheyt off datverstant aller der ghenre die regerden off regiment hadden overal onder geystelicken inde werltlicken, in allen landen, steden, dorperen inde closteren; also dat egheyne wysheyt noch verstant nyrgent en waes overal in al dieghene, die wysheyt inde verstant hobben solden, inde die macht inde cracht hadden inde regiment dreyffven off boeven andere mynsschen woeren. Inde (die) dat wyste syn solden die woeren nu dat gexste. Inde egheyne wysheyt en waes overal in steden, in closteren. Die gexsten off sotsten den docht dat sy die wyste waeren. Dat regiment was overal in der kynder handen. Got bettert!
Inde alsus waest vaest eyne ser swaer bedrucktde tyt over alle diesse landen vurs. Inde dat ghemeyne volcke overal, inde sunderlynghen der arme lantmaen inde die buytten den stercken bemuyrden steden wonden, die woeren alle in groetten drucke inde swoeren lyden, inde sunderlynghen oem dys quaden volcks wylle vurs.; want hoen houppe wyes inde wart alle daghen merder inde grotter. Want uyt allen landen boven inde beneden so lyeppen die boeffven inde quaede mynsschen al tot hoen inde woerden alle gader onthalden, inde deden so ser voele quaetz inde boesheyt overal.
Doer sy quamen off wolden syn doer toeghen sy sonder hynder off wederstant van emans inde verderffden den armen lantmaen so jemerlicke ser, dat heet Got mocht ontfarmen, myt branden, brantschaetten, vanghen, stelen, rouffven. Inde allet dat sy doersten deyncken van boesheyt weghen dat dorsten sy ouch doen; want sy en ontsaeghen Got noch die mynsschen. Inde nyemant en waes doer tue gestalt noch gesynt dat syt keren wolden; inde alsus so hadden wy die boeffven inde boesse volcke vurs., nu inden lande van Gelre dat sy al verdoerffven inde te schanden maecktden, daen wederoem in Brabant, daen hyr dan doer in diessen landen, inde ouch in anderen smalre Heren landen, gelyck die Tatteren off Heyden off Egypcier plaeghen te trecken vanden eynen totten anderen, inde verderffden dye landen inde den lantmaen al te gronde inde te schanden. Got herbarmps! Inde alsus duyrde dit jamer inde druck langhen tyt, dat die boeffven Heren woeren.
Item in diessen joere vurs. XVe inde VIJ soe waest te moelen eyn ser weyck off warm wenter sonder sne, sonder voerst. Der loemont waes so suyt inde warm al doergons, offt inden Apryl hedde geweyst, ser warm sonder eynigen voerste off kalde, inde suet weder inder locht inde cloere dat meysten deyl der daeghen. Men sach off men vant voele fyolen bloeden in die leyste weycke van den loemont; inde ser ghemeyne te lychtmysse bloeden (sy) op voele steden. Inde alsus waest eyn ser sutte tyt inde eyn warm weyntter; inde sunderlynghe so waes der loemont inde die sporkylle ser sutte inde warm sonder vorst inde sonder snee.
Item op dit selve joer vurs. XVe inde VIJ, due waert dat sloet off huys van Reckheim, by Haeren, jemerlicke vroede inde gestoelen inde aeff ghenoemen der erbariger weduwe inde edel jouffvrouwen, Jonckers Frederyck van Somberff vurs. suster, doe hoer dit huyss aff aen waes gestorffven noe doet synre, want hee egheyn kynder achter en lyet. Inde dit deden verreder oem gelt doer myt te wennen, in behoeff Jonckers.... van Permont. Syn moder waes eyn dochtter van den Arenbechssche geslecht; inde die hadden due dat regiment over alle diesse landen etc.
Got bettert, want onsse Here Got sloege nu diesse landen vurs. myt eynre ser scharpper roeden inde swoerre ploghen. Inde dat waes diesse, als onsse Heer sach dat byster leven aller mynsschen overal, geystelicke inde wertlicke, rycke inde arme. Want onder die pristeren off pappen so en waes egheyne sonde mer; onder die Heren inde regerres der werelt inde landen en waes egheyne schemptde inde ere me; onder den coupluyden inde huysluyden en waes egheyn gelouffve mer. Die prister, overal dat meyste deyl, satten myt honnen buylen wyffven by hoen als ander gehuwede luyden; men en mocht, noch en dorst hoen nyet seggen dat hoen leven sonde off schande waes. Heet scheyn off hoen deynghen inde snode leven egheyn sonde en hedde geweyst, want die ere waes ewech inde die schemptde verloeren. Onder die geystelicke persoenen, vrouwen inde mannen, in allen cloesteren (waes) groette stynckende hoverdie inde grotten heymelicken haet inde nyt, duer hoen heymelicke, stynckende hoverdie, dat sych eyn ellicke in hoem selver verhoeffve, inde sych lyet duncken, dat hee better, wyser inde verstendiger waes dan die anderen. Also quam der haet inde nyt so ser grot onder hoen, dat Got jammeren mocht. Inde mallick verhoeff sych boven den anderen, inde eyn egelyck dacht overste te syn inde meyster boven den anderen. Alsus waes die bruederlicke inde susterlicke mynne inde lieffde doet overal in allen closteren, vrouwen inde mannen, sonder die vreysse off anxsten Gotz. Got bettert, heet is tyt.
Onder die Heren, amptluyden, regerres der steden inde landen, overal, en waes egheyne ere me onder hoen; die schemptde onder hoen waes ouch doet inde verloeren. Sy en schamptden hoen nyet overmyds honne grotte ghyricheyt, inde noemen liever gelt en guet van den sundighen mynsschen; wockener, ehbrecher, overspylre, mochtten sy gelt geven, sy lietten sy sytten inde leven in allen sonden inde schanden sonder stroeffve off penitencie te setten inde uytten sonden te helppen.
Die wereltlicke Heren off Regeres (sparden) die gevangenen die sy gevanghen hadden, dyeff, morder, scheynder etc., also verre als sy gelt off guet te geven hadden, off vrunden off maeghen hadden die gelt off guet geven wolden. So en dede men egheyne justicie, mer men hynghe sy alle gaeder in der tesschen op. Inde sy en scamptden hoen des nyet inde lietten sy louppen, also verre als sy gelt te geven hadden. Die ere waes al te moel verloeren, overal uyt allen Heren inde regeress der landen. Dat gelt inde goeffven off ghyricheyt verbleynde hoen hon oughen der justicie. Got bettert!
Onder den coupmaen waes ouch cleyne gelouffve, mer al bedroch, lieghen en dryeghen overal, in allen landen. Onder die ghemeyne huysluyden en waes egheyne mynne noch lyeffde; die vreysse Gotz waes al te moele verloeren, overal in allen landen onder geystelicken inde onder wertliken. Also dat al voel sonden inde boesheyt waes overal onder allen mynsschen. Also dat Got der Heer thornych wart over die mynsschen inde over dat volcke oem der sonden wylle, inde ploeghede due dat volcke overal in allen plaetzschen myt eynre alrequaetste ploeghe boven alle ploeghen.
Inde dat is diesse ploeghe, Got bettert, als dat Got der Heer op toeghe inde noe sych naem dye wysheyt off datverstant aller der ghenre die regerden off regiment hadden overal onder geystelicken inde werltlicken, in allen landen, steden, dorperen inde closteren; also dat egheyne wysheyt noch verstant nyrgent en waes overal in al dieghene, die wysheyt inde verstant hobben solden, inde die macht inde cracht hadden inde regiment dreyffven off boeven andere mynsschen woeren. Inde (die) dat wyste syn solden die woeren nu dat gexste. Inde egheyne wysheyt en waes overal in steden, in closteren. Die gexsten off sotsten den docht dat sy die wyste waeren. Dat regiment was overal in der kynder handen. Got bettert!
Inde alsus waest vaest eyne ser swaer bedrucktde tyt over alle diesse landen vurs. Inde dat ghemeyne volcke overal, inde sunderlynghen der arme lantmaen inde die buytten den stercken bemuyrden steden wonden, die woeren alle in groetten drucke inde swoeren lyden, inde sunderlynghen oem dys quaden volcks wylle vurs.; want hoen houppe wyes inde wart alle daghen merder inde grotter. Want uyt allen landen boven inde beneden so lyeppen die boeffven inde quaede mynsschen al tot hoen inde woerden alle gader onthalden, inde deden so ser voele quaetz inde boesheyt overal.
Doer sy quamen off wolden syn doer toeghen sy sonder hynder off wederstant van emans inde verderffden den armen lantmaen so jemerlicke ser, dat heet Got mocht ontfarmen, myt branden, brantschaetten, vanghen, stelen, rouffven. Inde allet dat sy doersten deyncken van boesheyt weghen dat dorsten sy ouch doen; want sy en ontsaeghen Got noch die mynsschen. Inde nyemant en waes doer tue gestalt noch gesynt dat syt keren wolden; inde alsus so hadden wy die boeffven inde boesse volcke vurs., nu inden lande van Gelre dat sy al verdoerffven inde te schanden maecktden, daen wederoem in Brabant, daen hyr dan doer in diessen landen, inde ouch in anderen smalre Heren landen, gelyck die Tatteren off Heyden off Egypcier plaeghen te trecken vanden eynen totten anderen, inde verderffden dye landen inde den lantmaen al te gronde inde te schanden. Got herbarmps! Inde alsus duyrde dit jamer inde druck langhen tyt, dat die boeffven Heren woeren.
Item in diessen joere vurs. XVe inde VIJ soe waest te moelen eyn ser weyck off warm wenter sonder sne, sonder voerst. Der loemont waes so suyt inde warm al doergons, offt inden Apryl hedde geweyst, ser warm sonder eynigen voerste off kalde, inde suet weder inder locht inde cloere dat meysten deyl der daeghen. Men sach off men vant voele fyolen bloeden in die leyste weycke van den loemont; inde ser ghemeyne te lychtmysse bloeden (sy) op voele steden. Inde alsus waest eyn ser sutte tyt inde eyn warm weyntter; inde sunderlynghe so waes der loemont inde die sporkylle ser sutte inde warm sonder vorst inde sonder snee.
Item op dit selve joer vurs. XVe inde VIJ, due waert dat sloet off huys van Reckheim, by Haeren, jemerlicke vroede inde gestoelen inde aeff ghenoemen der erbariger weduwe inde edel jouffvrouwen, Jonckers Frederyck van Somberff vurs. suster, doe hoer dit huyss aff aen waes gestorffven noe doet synre, want hee egheyn kynder achter en lyet. Inde dit deden verreder oem gelt doer myt te wennen, in behoeff Jonckers.... van Permont. Syn moder waes eyn dochtter van den Arenbechssche geslecht; inde die hadden due dat regiment over alle diesse landen etc.
Bronvermelding
Lokale Kronieken uit de Nederlanden 1500-1850, archieftoegang 1507_Beek_Trec, Anoniem. “Chronijk Der Landen van Overmaas En Aangrenzende Gewesten Door Eenen Inwoner van Beek.” Edited by Jos Habets. Publications de La Société Historique et Archéologique Dans Le Limbourg, 1870, 5–197.,
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.