Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 342, pagina 8

breed publiek en in een goede balans daarmee het beheer en behoud van de rijke , steeds
groeiende stadscollectie zijn de kerntaken van het museum . Daarbij hecht het museum
groot belang aan zijn maatschappelijke functie . Veranderingen zichtbaar maken door on-
derwerpen in een historisch perspectief te plaatsen , discussies entameren , nieuwsgierig-
heid oproepen , maar ook gewoon laten genieten van kunst en geschiedenis : dat is het doel
dat het museum zich heeft gesteld . Een grote wens van het museum ging in 1999 in ver-
vulling . De presentatie van de geschiedenis van de stad werd ' doorgetrokken ', om met
Brugmans te spreken , tot in de eigen tijd , met gebruikmaking van eigentijdse middelen .
Het voornaamste doel van het Genootschap Amstelodamum is , sinds het oprichtingsjaar
1900 , de beoefening van de geschiedenis en de verbreding van de kennis van het heden en
verleden van de stad . De neerslag daarvan is ondermeer te vinden in de reeks van bijna
honderd jaarboeken . Wij zijn dan ook bijzonder verheugd dat de voor u liggende uitgave
gerealiseerd kon worden als drieènnegentigste Jaarboek van het Genootschap Amstel-
odamum . Het is een speciale feestbundel geworden met veel illustraties in kleur . Voor
hun financiële bijdragen zijn we de leden van Het Genootschap Amsterdams Historisch
Museum , wier namen achterin deze uitgave zijn afgedrukt , zeer erkentelijk . Dankzij hun
steun kon tevens een aantal extra exemplaren afzonderlijk worden gebonden , zodat ook
andere belangstellenden in het bezit kunnen komen van het boek .
Voor de gelegenheid is een redactie samengesteld , bestaande uit Renée Kistemaker na-
mens het Amsterdams Historisch Museum en Remmelt Daalder , Vibeke Roeper en Hu-
bert Vreeken namens de reguliere redactie van Amstelodamum , laatstgenoemde tevens
namens het museum . Hinke Wiggers verzorgde de beeldredactie .
De jubileumbundel is een afwisselende publicatie geworden met aandacht voor zowel
het verleden als het heden en de toekomst van het museum . Er is gekozen voor een bena-
dering vanuit de brede museale praktijk van alledag . Hierbij komen uiteenlopende aspec-
ten
aan bod als verzamelgeschiedenis , het object als historische bron , collectioneren en
nieuwe historische onderwerpen en presentatievormen . De artikelen zijn geordend in vier
clusters . Elke cluster bestaat uit een beknopt inleidend hoofdstuk dat een brede introduc-
tie geeft op een bepaald onderwerp , telkens gevolgd door een aantal case-studies . Vanwege
de speciale band tussen het museum - dat de Amsterdamse bodemvondsten beheert - en
de afdeling Archeologie , bevat de bundel ook een artikel van de stadsarcheoloog . Achterin
het boek is een lijst opgenomen van alle tentoonstellingen die in de voorgaande eeuw in
het Amsterdams Historisch Museum en in het Museum Willet-Holthuysen zijn georga-
niseerd .
Het was een groot genoegen om als Genootschap Amstelodamum en Amsterdams Histo-
risch Museum dit jaarboek samen te stellen .
Wim Vroom Pauline W . Kruseman
voorzitter Genootschap Amstelodamum directeur Amsterdams Historisch Museum
RENEE KISTEMAKER
Inleiding
D
ITJAARISHET75 jaar geleden dat in de Waag op de Nieuwmarkt de deuren open
gingen van het Amsterdams Historisch Museum . De opstelling in het betrekkelijk
kleine gebouw was slechts een flauwe afspiegeling van de groots opgezette tentoonstelling
over de geschiedenis van de stad , die het jaar tevoren in het Rijksmuseum en in het Stede-
lijk Museum was gehouden . Het nieuwe museum bood plaats aan een bescheiden aantal
objecten , afkomstig uit het Stedelijk Museum , waar een deel van het historische bezit van
de stad Amsterdam was ondergebracht . Deze kern werd aangevuld met objecten uit het
grote stedelijke bruikleen aan het Rijksmuseum , en met een aantal voorwerpen die de ge-
meente in bruikleen kreeg van het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap .
Het is niet verwonderlijk dat al vrij snel na de opening de behoefte ontstond om een
waardiger museum op te richten om de rijke geschiedenis van de stad en haar indrukwek-
kende historische collecties onder te brengen . Bij de voorbereidingen van de inrichting
hiervan , in de jaren zestig van de twintigste eeuw , bleek hoezeer de stedelijke historische
collecties verweven waren met de geschiedenis niet alleen van het Stedelijk Museum ,
maar ook met die van het Rijksmuseum en het Gemeentearchief .
De oudste stadsmusea in Nederland dateren van de jaren dertig en veertig van de negen-
tiende eeuw . In de jaren daarna schoten dergelijke instellingen in verschillende steden als
paddestoelen uit de grond . Het waren musea waar dikwijls historische stedelijke collecties
werden gecombineerd met verzamelingen van eigentijdse lokale kunst , particuliere ver-
zamelingen die aan de stad waren nagelaten en soms bodemvondsten . De voorlopers van
deze musea waren veelal te vinden in de stadhuizen . Ook in Amsterdam was dit vanaf de
zestiende eeuw het geval . De emotionele waarde die aan dit bezit werd gehecht blijkt wel
uit een tekst van de dichter Joost van den Vondel uit 1655 , die memoreert dat verschil-
lende historische objecten uit de brand van het oude stadhuis in 1652 konden worden ge-
red , waardoor de ' ziel der gantsche stadt ' bewaard bleef . 1
Vanaf de tweede helft van de zeventiende eeuw groeide de collectie schilderijen en ob-
jecten op het Amsterdamse stadhuis verder uit , zelfs een enkele maal door een aankoop .
Opmerkelijk is de enige schenking die uit die tijd stamt . De in 1708 gestorven Michiel
Hinloopen , telg uit een aanzienlijk regentengeslacht , het aan de kunstkamer op het Am-
sterdamse stadhuis onder andere zijn waardevolle prentenverzameling na . 2
De zorg voor de collecties , vooral voor de schilderijenverzamelingen , ontbrak niet . In
1746 stelde het stadsbestuur een vaste restaurator voor de schilderijen aan . Aan het eind
van de achttiende eeuw bestonden er zelfs plannen voor een museum van de stadsschilde-
rijen en van de kunstvoorwerpen . 3 Dit plan werd niet gerealiseerd , maar wel richtte men
10
Jaarboek gj , Amstelodamum [ 2001 ]
Jaarboek 93 , Amstelodamum [ 2001 ]
11