Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 342, pagina 9

i
. Een zaal in het Trippenhuis , voor 1885 . Foto Gemeen-
tearchief , Historisch-
topografische atlas , Amsterdam
in het voorjaar van 1806 op de vierde verdieping van het stadhuis een ' rariteitenkamer ' in ,
met oudheidkundige objecten en schilderijen die tevoren elders in het stadhuis een plaats
hadden gehad . Van dit historische museum avant la lettre werd met het oog op bezoekers
een gids geschreven .
Met de komst van Lodewijk Napoleon naar Amsterdam in 1808 braken andere tijden aan .
Het stadhuis werd bestemd tot paleis , waarin voorlopig ook het nieuwe Koninklijk Mu-
seum
zou worden ondergebracht . De vorst het een zevental topstukken uit het stedelijk
schilderijenbezit aan het rijk in bruikleen geven om hiervan deel te gaan uitmaken , waar-
onder de Nachtwacht en de Staalmeesters van Rembrandt . In 1817 verhuisde dit museum
als Rijks Museum naar het Trippenhuis , inclusief de zeven stedelijke schilderijen . De
omvangrijke collecties uit het oude stadhuis waren intussen ondergebracht in het nieuwe
stadhuis aan het Prinsenhof . Regelmatig werden deze collecties aangevuld met objecten
of schilderijen van stedelijke instellingen die werden opgeheven , zoals de gilden .
Op het stadhuis bevond zich ook een groot deel van de archieven van de stad . Met de
aanstelling van de eerste archivaris Pieter Scheltema in 1848 verbeterde het beheer hier-
over
en vanaf 1851 kreeg Scheltema ook de zorg opgedragen over de ' museale ' collecties
op het stadhuis . Scheltema zette zich bijzonder voor zijn werk in en stelde onder andere
inventarissen van de stadscollecties samen . Een enkele keer kon hij een aankoop doen ,
zoals in 1862 , toen de beelden van Goliath , David en de schildknaap uit het Oude Doolhof
op zijn aandringen door de stad werden verworven . In 1878 kreeg het archief , door in-
spanning van de adjunct-archivaris mr . Nicolaas de Roever , een bescheiden jaarlijkse
subsidie uit de stadskas om tekeningen en prenten met betrekking tot Amsterdam aan te
kopen -
het begin van de huidige historisch-topografische atlas op het Gemeentearchief .
Er bevond zich dus op het stadhuis een soort ' stadsmuseum ', dat voor bezoekers toegan-
kelijk was , onder de verantwoordelijkheid van de gemeentearchivaris . 4
Intussen telde Amsterdam twee stedelijke kunstmusea , die waren voortgekomen uit lega-
ten van verzamelaars : Museum Van der Hoop , geopend in 1855 en Museum Fodor uit
1863 . Terwijl daarvóór de collecties van kunstminnende Amsterdamse verzamelaars na
hun overlijden vrijwel altijd uiteenvielen , legateerden Adriaan van der Hoop en Carel
Joseph Fodor hun kunstbezit aan Amsterdam . Zij maakten deel uit van een groep welge-
stelde Amsterdammers , die vanaf het midden van de negentiende eeuw de stedelijke over-
heden probeerden op te wekken tot meer daadkracht op cultureel gebied . 5
Al vanaf de jaren zestig werden in Amsterdam onder meer in kringen van deze burgers
initiatieven genomen om te komen tot de stichting van een nieuw gebouw voor het Rijks-
museum . Deze mislukten aanvankelijk , maar begin jaren zeventig boekten zij succes . In
1873 stelde de stad Amsterdam voor dit doel om niet een stuk grond beschikbaar , en deed
tegelijkertijd de belofte dat het stedelijk schilderijenbezit grotendeels in bruikleen aan het
rijk zou worden afgestaan . Toen in 1885 het nieuwe Rijksmuseum zijn poorten opende
was deze afspraak nagekomen . Ook de collectie Van der Hoop maakte deel uit van het
nieuwe museum , en in de jaren daarna volgden de verzamelingen historische objecten
van het stadhuis . Zo bezat Amsterdam dus eigenlijk een ' stadsmuseum ' verborgen in het
Rijksmuseum . Aanvankelijk waren in twee zalen van het Rijksmuseum ook de eigen-
tijdse schilderijen van de Vereeniging tot het Vormen van eene openbare verzameling
van Hedendaagsche Kunst ( de v v h k ) te zien . Het bezit van deze vereniging groeide snel
aan en kon weldra niet meer in het Rijksmuseum blijven . Ook voor de Driejaarlijksche
Tentoonstelling van Levende Meesters ontbrak in Amsterdam een goede expositieruimte .
De oplossing voor deze problemen kwam in 1890 , toen de weduwe Sophia Adriana Lopez Suasso-
De Bruijn haar verzamelingen en haar vermogen aan de stad naliet , op voor-
waarde dat deze verzamelingen voor het publiek openbaar toegankelijk zouden zijn . Met
daarbij nog een ruimhartige financiële schenking van de familie Van Eeghen konden b . en
w . in 1891 aan de gemeenteraad voorstellen voor deze doeleinden een nieuw museum te
bouwen . Dit werd in 1895 geopend met onder meer een grote expositie van kunstwerken
van de Driejaarlijksche Tentoonstelling , schilderijen uit het legaat Van Eeghen en de nog
ongeordende collectie Lopez Suasso .
In 1896 werden de laatste voorwerpen over de geschiedenis van Amsterdam die zich
nog op het stadhuis bevonden naar het gloednieuwe Stedelijk overgebracht . Het jaar
daarop was de splitsing van taken tussen de stadsarchivaris en de nieuw ingestelde con-
servator van het Stedelijk Museum een feit . Hiermee was een eind gekomen aan het be-
heer dat de stadsarchivaris vanaf 1851 over de gemeentelijke museale collecties had ge-
voerd .
12
Jaarboek Q3,Amstelodamum [ 2001 ]
Jaarboek 93 , Amstelodamum [ 2001 ]
13