Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 266, pagina 17

achter dan lag het aan de beperkte finan-
ciële middelen der kerkgenootschappen .
Wat kroegen betreft , die komen in de
buurten van tussen de wereldoorlogen
toch nog op menige straathoek voor .
De bijschriften bij de afbeeldingen in
Hamer of aambeeld zijn zeer ongelijk in
hun informatieve waarde .
Het boekje van Kroes is aantrekkelijker
uitgevoerd en de illustraties vormen één
geheel met de tekst . De stof is uiteraard
overzichtelijker dan die van Harmsen : de
geschiedenis van Berlages schepping uit
1900 aan de toenmalige Plantage Fransche-
laan , de huidige Henri Polaklaan . Rond
dit gebouw komen aan de orde Amsterdam
als diamantstad , de diamantbewerking ,
de vakorganisatie van de diamantbewer-
kers en de teruggang van al deze bedrij-
vigheid na 1919 . Bij vele jubilea werd het
Bondsgebouw verfraaid en aan de daarbij
aangebrachte kunstwerken en hun makers
als prof . R . N . Roland Holst , Jan Eisen-
loefTel , Jac . van den Bosch , Elie Smalhout
en J . Kops wordt ruimschoots aandacht
besteed . De afbeeldingen stellen de lezer
in de gelegenheid de verloren gegane
schilderingen van Roland Holst uit 1907
met die uit 1937 te vergelijken .
In 1958 hield de in 1894 opgerichte
Algemene Nederlandse Diamantbewer-
kers Bond op te bestaan . Het Bondsge-
bouw kwam aan de Algemene Nederland-
se Metaalbedrijfsbond , die het liet ver-
bouwen , waarbij de werkelijk monumen-
tale delen werden ontzien , maar die toch
veel deed verdwijnen . Gelukkig dat hier
zoveel nog eens is vastgelegd , ook van het
ontwerp dat in 1898 aan het uitgevoerde
voorafging .
J . H . v.D . HO
R . M . Dekker , Oproeren in Holland
GEZIEN DOOR TIJDGENOTEN , VAN GORCUM
Assen , 1979 . ƒ 22.50 .
De heer Dekker heeft getracht voor dit
boekje , dat de ondertitel heeft : ' Oogge-
tuigenverslagen van oproeren in de pro-
vincie Holland ten tijde van de Republiek ( 1690-
1750 )' zoveel mogelijk eenvoudige
ooggetuigen aan het woord te laten ko-
men . Geheel daarin geslaagd is hij niet ,
wat min of meer vanzelfsprekend is . We
krijgen twee verslagen van het tabaksop-
rocr te Haarlem van 1690 , drie van het
aansprekersoproer te Amsterdam van
1696 , een van het hongeroproer te Rotter-
dam in 1740 en twee van de oproeren
naar aanleiding van de verpachte belas-
tingen te Haarlem in 1750 .
Wat de laatste betreft had ik gaarne
een verwijzing gezien naar de Jiddische
kroniek van Braatbard , die door Dr . L .
Buks in 1960 is uitgegeven onder de titel
' De zeven provincittn in beroering '. In
wezen was Braatbard evenmin een heel
eenvoudig man , maar toch toont hij wat
meer medeleven met het volk dan de
meeste andere kronikeurs .
De heer Dekker heeft overigens maar
een korte inleiding , waaruit ik vermeld ,
dat hij speciaal wijst op de 17de eeuwse
visie van de sociale structuur van de stad
uit het ooggetuigeverslag van Joris
Craffurd .
Amsterdam is maar met drie verhalen
vertegenwoordigd , maar die beslaan de
pagina's 37-
117 , de helft van de teksten .
Ook de afbeeldingen zijn grotendeels aan
Amsterdamse gebeurtenissen ontleend .
Wat dat betreft komen onze lezers dus
niet te kort . Behalve het verslag van Joris
Craffurd , is er een veel korter van een
anonyme schutter en ook nog twee
brieven van Lysbet Heere aan haar schoon-
zoon , de kunstschilder Laurens van der
Vinne te Haarlem .
De heer Dekker geeft steeds een korte
uiteenzetting over de schrijver . Van Joris
Craffurd deelt hij niet meer mede dan dat
hij in 1704 makelaar werd , gespecialiseerd
in obligaties , en dat hij in 1733 stierf en
toen ƒ 10000 . — naliet . De gegevens ont-
leende hij aan een artikel van de archivaris
Oldewelt van 1955 . Men moet echter altijd
op zijn hoede zijn met oude gegevens ,
daar er nu door de voortreffelijke indices
veel meer te vinden is . Het lijkt mij nuttig
om hier iets meer van Joris Craffurd te
vertellen .
Hij moet , gezien zijn naam , van Engelse
afkomst zijn geweest , maar daarover kan
ik niets vertellen , want toen hij op 27
december 1681 in ondertrouw ging , gaf
hij op 29 jaar oud te zijn en geboortig
van Breda , waar zijn moeder nog woonde .
Hij woonde op de Herengracht en werd
vergezeld door Hendrik Brouwer . De
bruid was Anna Stedingh , 28 jaar oud en
geboortig van Ootmarsum . Het echt-
paar woonde in 1694 in ieder geval al in de
Oude Hoogstraat , want toen werd op 7
oktober zijn neef Joannes Craffurd uit
hun huis daar , dat de Koning David
heette , in de Zuiderkerk begraven . Op
12 september 1704 werd Joris Craffurd
door burgemeester Corver tot makelaar
benoemd . Inderdaad zijn er dan akten , die
vertellen , dat hij speciaal in obligation
en rentebrieven deed . Op 29 maart 1710
werd Anna Sophia Stedingh in de Zuider-
kerk begraven ; voor de belasting werd ze
in de vierde klasse ingedeeld . Uiteraard
betaalde men liever niet meer dan nodig
was en wist Joris Craffurd zich misschien
minder welgesteld voor te doen dan hij
was . Zeker is , dat , toen hij zelf op 27
juli 1733 stierf , hij in de eerste klasse werd
aangegeven en voor de belasting op de
collaterale successie op bijna ƒ 11000 . —
aan effecten werd aangeslagen . Hij woonde
nog steeds in de Oude Hoogstraat .
Er kwamen veel gedrukte boekjes over
het oproer uit . Er deden geschreven
manuscripten de ronde , Zo was er ook
een exemplaar van het verslag van Craffurd
in het archief Huydecoper . Ik vertelde op
pag . 12 van het maandblad van 1976 ,
hoe dat met nog twee andere stukken
over het oproer , op merkwaardige wijze
op het gemeente-archief terecht kwam .
Er zijn de verhoren van de plunderaars , die
overigens alleen direct over hun wan-
daden ondervraagd werden . Daarom kan
ik dan ook de lezers de lectuur van dit
thans gemakkelijk te raadplegen verhaal ,
waarin ook meer algemeen beschouwend
wordt gesproken , zeer aanraden .
I . H . v . E .
Carel Clemens Elias d'Engelbronner 1816-
1897 ( 1979 )
In 1973 , 1974 en 1978 trof men reeds
verhalen of vermeldingen van de interes-
sante geschiedenis van de familie d'Engel-
bronner in dit maandblad aan . Een na-
komeling , E . R . d'Engelbronner , publi-
ceerde boeiende overzichten , ontleend
aan het familiearchief . Thans is weer zo'n
verhaal in stencilvorm voor de familie
in het licht gekomen . Een exemplaar
berust bij de Gemeentelijke Archiefdienst
te Amsterdam .
Het is ditmaal de zoon van de man , die
zijn carrière op droevige wijze in Goes
beëindigde , en zijn laatste jaren weer in
zijn geboortestad sleet ( zie 1978 ). De hier-
boven genoemde Carel Clemens Elias
d'Engelbronner kwam omstreeks 1827
naar Amsterdam , bezocht hier nog het
gymnasium en ging daarna studeren aan
het Athenaeum . Het familiearchief bevat
weer tal van aardige stukken uit die tijd .
Er is een tijdschriftje van de jonge
d'Engelbronners , dan heel toepasselijk
' De Engelen Bron ' heette en waarop fami-
lieleden en vrienden des huizes inte-
kenden , Bij die vrienden was o.a . Jacob
Willem van den Biesen , die in 1828 het
Algemeen Handelsblad had opgericht .
Na het voltooien van zijn studie , wat in
Leiden moest gebeuren , verliet de jonge
d'Engelbronner Amsterdam . De loopbaan
lijkt eerst zeer voorspoedig . De bekroning
is de benoeming in 1853 tot secretaris-
generaal van Justitie . Slechts ruim drie
jaar zetelt d'Engelbronner op deze plaats .
Dan volgt het ongemotiveerd eervol ont-
slag , met wachtgeld . Dit laatste wordt
door d'Engelbronner geweigerd , wat
hem in grote financiële moeilijkheden
brengt . Pas in 1857 wordt dank zij een
nieuwe minister weer de mogelijkheid
een toelage uit de rijkskas te ontvangen
een realiteit .
De zaak blijft nog steeds duister .
D'Engelbronner was in zijn functie op
het departement van Justitie zeer kwets-
baar . Uiteraard speelt zich dan het meeste
betreffende de geheime politie buiten
Amsterdam af . Toch vindt men in deze
publicatie nog tal van Amsterdamse
bijzonderheden , o.a . over het dramatische
overlijden van de bovengenoemde Van
den Biesen en van zijn echtgenote .
D'Engelbronner bleef tal van verdedigers
houden , ook in Amsterdam . Uit de be-
waarde correspondentie leert men velen
van hen kennen . Ook dit werk van zijn
nazaat levert ons dus weer heel wat bij-
zonderheden over de Amsterdamse ge-
schiedenis .
I . H . v . E .
J . H . Kruiztnga , 350 jaar Water-
graafsmeer , Buijten en Schipperheijn / Repro-
Holland , Amsterdam/Alphen
aan den Rijn 1979 , 303 m.z . met 373
ill ., prijs ƒ 59,50 .
De heer Kruizinga heeft aan zijn oeuvre
over de Watergraafsmeer , dat ik bij de be-
spreking van een ander werk van zijn
hand kortelijks releveerde in dit maand-
blad van 1978 op blz . 70 , een zeer be-
langrijke prestatie toegevoegd . Op de
verschijning ervan is de laatste zin van
20
21