Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
poorten voor de stad alleen geldende werden toen voorgeschreven . In
het einde van maart 1795 bestond b.v . te Amsterdam , behoudens dispen-
satie
geen bewegingsvrijheid naar en van de stad . De franse autoriteiten
behielden ook toen nog bij voortduring aan zich het recht om over ieder
verzoek tot passage zelf een schriftelijke beslissing af te geven . Op zo n
paspoort moest telkenmale bovendien de nieuw opgetreden municipaliteit
insgelijks schriftelijk van advies dienen .
Het hier volgende oorspronkelijke document , dat voor zichzelf spreekt ,
moge van deze gang van zaken in de vorm van het paspoort getuigenis
verstrekken :
LIBERTÉ . EGALITÉ
FRATERNITÉ .
La Municipalité provisoire de la commune cl'Amsterdam prie les Com-
mandans des divers postes , de laisser passer et repasser les Citoyennes
Falaiseau , avec un Domestique et en cas de besoing de proteger .
Salut & Fraternité Au nom de la ditte Municipalité P . Sigvriedt absence
Amsterdam Ie 19 mars 1795 . de par Ie Comité des Passeports C : Rueb .
Woltman . •
,
Vise pour Ie Commandant de la place d'Amsterdam , Ie 29 Ventose 3e
Année de la Républicque Francaise B . Chaffaux Capitaine . 1
Mr . J . Belonje
Blad papier , 16 % bij 19 y 2 cm ; watermerk : de leeuw met pijlenbundel in de Hollandse
tuin waaronder J . Hessels . Het stuk is grotendeels een imprimé .
Een dergelijk paspoort is interessant , omdat maar weinig over de administratie van de
paspoorten bewaard bleef . Bij de Gemeentelijke Archiefdienst zijn drie z.g . passen-
boeken , ingedeeld op de letters van het alphabet , met opgaaf van datum , naam , p aats
en verblijfplaats , lopende over de jaren 1804-1808 . Ik geef drie voorbeelden : 27.2.1805
A . Calkóen , Saxen , officier in Saxische dienst , Rondeel ; 113.1805 Jean
r Francois
Canut , Parijs , schilder , bij Weenink , kamerbehanger in de Kalverstraat ; 15.10.1804 ,
Johannes Bernardus Grasveld , vertrekt naar Amerika , op Kattenburg Groote Straat
bij zijn moed et .
VAN DE BOEKENTAFEL
Historische plattegronden van Ne-
Deze uitgave bestaat uit een map met 19
DERLANDSE STEDEN DEEL 1 , AMSTERDAM , Stadsplattcgrondcn van 1544 tOt 1977 ,
inleiding door W . Hofman , MEDEWER-
die verdeeld zijn over 70 kaartbladen . De
KER van de Gemeentelijke Archief-
oudste is de houtsnede van Cornells
dienst , uitgeverij " canaletto " alphen Anthoniszuit 1544 den^uwstedekaartvan
aan den Rijn 1978 , beperkte oplage , de Dienst der Publieke Werken int 1977 .
f 160 _ In het begeleidend boek van 40 bladzijden
18
legt de heer Hofman verantwoording af
van zijn keuze van de plattegronden en
geeft hij een overzicht van de uitbreidingen
van Amsterdam . Bij dit relaas is bijzonder
kaartmateriaal uit de archieven opgeno-
men , zoals dat uit 1589 betreffende een
geschil over gronden buiten de Sint Anto-
niespoort , waarop de enige bekende af-
beelding van het bolwerk Swaenenburgh
voorkomt , en opmetingen van voor stads-
uitbreiding nodige terreinen uit 1586
( Joost Jansz .), 1591 en rond 1660 ( Corne-
lls Danckerts de Rij ). Per plattegrond geeft
de auteur verder biografische feiten over
de kaartmaker en een karakteristiek van de
kartografische inhoud .
De meeste kaarten zijn iets verkleind
gereproduceerd . Om een indruk te geven
van de originele prent werd van een aantal
vroege plattegronden een gedeelte met de
Dam als middelpunt in het boek gerepro-
duceerd op ware grootte .
Het is verheugend , dat Amsterdam , dat
omstreeks 1700 met Londen , Parijs en Na-
pels het kwartet der Europese steden met
meer dan 200.000 inwoners vormde en
waar velen van de groten die we kennen
uit de geschiedenis van de kartografie
woonden en werkten , deze serie der Neder-
landse stadsplattegronden geopend heeft .
Daarvoor komt de bewerkers van dit deel
en de commissie , die hem begeleidde , t.w .
drs . A . H . Sijmons van de Universiteits-
bibliotheek van Amsterdam en de provin-
ciale archiefinspecteur in Noord-Holland
dr . A . J . Kölker , alle lof toe . De Amster-
damse kaartenmap doet ons alle belangrijke
stadia in de ontwikkeling van de stad
kennen . Ieder die zich met de geschiedenis
van Amsterdam bezig houdt vindt er wel
een kaart , die voor zijn periode of zijn
thema van groot belang is . Persoonlijk
grijp ik vaak naar de kaart van Mortier ,
Covens en Zoon uit 1795 om de vele
molens , die daarop met vermelding van
hun naam staan aangegeven .
J . H . v . D . HO
G . Harmsen , Hamer of aambeeld ?, een
en ander uit de geschiedenis van de
Amsterdamse arbeidersbeweging , 112
blz . en 16 illustraties , en j . kroes ,
Het Paleis aan de Laan , de geschiedenis
van het bondsgebouw van de andb ,
112 blz ., waarvan 43 illustraties .
Beide boekjes verschenen bij de In-
dustriebond N VV ter gelegenheid van
het 90-
jarig bestaan van de afdeling
Amsterdam van deze bond , waar ze
VOOR ƒ 5 ,— per stuk zijn te bestellen
VIA POSTGIRO 483182 .
De leden van genoemde afdeling kregen
deze werken ten geschenke tezamen met
een doorlopende toegangskaan voor de bij
dezelfde gelegenheid in het Amsterdams
Historisch Museum ingerichte tentoon-
stelling 90 jaar strijd .
Harmsen bewerkte de tekst van zijn op
31 maart 1979 gehouden jubileumrede
en voorzag haar van 72 noten en een lite-
ratuuropgave van 71 titels . Met behulp
van 80 kopjes is de omvangrijke stof on-
derverdeeld , maar toch is het geen boeiend
relaas geworden . Er lopen ook zoveel
lijnen door elkaar , dat het geheel wel
enigszins verwarrend op de lezer moet
overkomen . Het 90-jarig bestaan van de
afdeling Amsterdam van de Industriebond
NVV in 1979 , terwijl het NVV in 1955 pas
vijftig jaar bestond . Het jubileum is vast-
geknoopt aan de oprichting in 1889 van de
Amsterdamse metaalbewerkersvercniging
' Verbetering zij ons streven ', de oudste
vakvereniging waarmee het NVV een
ononderbroken organisatorische band
heeft , doch eigenlijk was , zoals Harmsen
ons niet onthoudt , in 1886 eveneens te
Amsterdam een vereniging van sigaren-
makers opgericht , die zich ook bij het
NVV aansloot . Wie zich ernstig in het
gebodene verdiept en nu en dan terug
bladert kan heel wat uit dit boekje halen
en zal soms verbaasd opkijken . Zo is op
blz . 23 sprake van de chips-staking van
1894 ; chip betekende in dit verband dia-
man tafval . Op blz . 51 leest men:'Typerend
voor de geest van de socialistiese beweging
is het vrijwel ontbreken van kerken en
kroegen in de nieuwe arbeiderswijken en
tuindorpen '. Dat lijkt me wel wat over-
dreven . De tuindorpen in Noord liggen
dicht bij de oude dorpskerken van Buik-
sloot , Nieuwendam en ScheUingwoude ,
maar toch kwamen daar Bethlehemkerk ,
Saronkapel ( beide Hervormd ) en H . Rita-
kerk tot stand om er maar enige te noemen
en zojuist vierden we het 50-jarig jubileum
van de Hervormde Jeruzalemkerk in
West , niet ver van de Gereformeerde
Bethelkerk , terwijl de H . Augustinus aan
d ^ Postjesweg al weer afgebroken is .
In Zuid noem ik alleen de Vredeskerk en
in Oost de Eltetokerk . Bleef kerkbouw
19
het einde van maart 1795 bestond b.v . te Amsterdam , behoudens dispen-
satie
geen bewegingsvrijheid naar en van de stad . De franse autoriteiten
behielden ook toen nog bij voortduring aan zich het recht om over ieder
verzoek tot passage zelf een schriftelijke beslissing af te geven . Op zo n
paspoort moest telkenmale bovendien de nieuw opgetreden municipaliteit
insgelijks schriftelijk van advies dienen .
Het hier volgende oorspronkelijke document , dat voor zichzelf spreekt ,
moge van deze gang van zaken in de vorm van het paspoort getuigenis
verstrekken :
LIBERTÉ . EGALITÉ
FRATERNITÉ .
La Municipalité provisoire de la commune cl'Amsterdam prie les Com-
mandans des divers postes , de laisser passer et repasser les Citoyennes
Falaiseau , avec un Domestique et en cas de besoing de proteger .
Salut & Fraternité Au nom de la ditte Municipalité P . Sigvriedt absence
Amsterdam Ie 19 mars 1795 . de par Ie Comité des Passeports C : Rueb .
Woltman . •
,
Vise pour Ie Commandant de la place d'Amsterdam , Ie 29 Ventose 3e
Année de la Républicque Francaise B . Chaffaux Capitaine . 1
Mr . J . Belonje
Blad papier , 16 % bij 19 y 2 cm ; watermerk : de leeuw met pijlenbundel in de Hollandse
tuin waaronder J . Hessels . Het stuk is grotendeels een imprimé .
Een dergelijk paspoort is interessant , omdat maar weinig over de administratie van de
paspoorten bewaard bleef . Bij de Gemeentelijke Archiefdienst zijn drie z.g . passen-
boeken , ingedeeld op de letters van het alphabet , met opgaaf van datum , naam , p aats
en verblijfplaats , lopende over de jaren 1804-1808 . Ik geef drie voorbeelden : 27.2.1805
A . Calkóen , Saxen , officier in Saxische dienst , Rondeel ; 113.1805 Jean
r Francois
Canut , Parijs , schilder , bij Weenink , kamerbehanger in de Kalverstraat ; 15.10.1804 ,
Johannes Bernardus Grasveld , vertrekt naar Amerika , op Kattenburg Groote Straat
bij zijn moed et .
VAN DE BOEKENTAFEL
Historische plattegronden van Ne-
Deze uitgave bestaat uit een map met 19
DERLANDSE STEDEN DEEL 1 , AMSTERDAM , Stadsplattcgrondcn van 1544 tOt 1977 ,
inleiding door W . Hofman , MEDEWER-
die verdeeld zijn over 70 kaartbladen . De
KER van de Gemeentelijke Archief-
oudste is de houtsnede van Cornells
dienst , uitgeverij " canaletto " alphen Anthoniszuit 1544 den^uwstedekaartvan
aan den Rijn 1978 , beperkte oplage , de Dienst der Publieke Werken int 1977 .
f 160 _ In het begeleidend boek van 40 bladzijden
18
legt de heer Hofman verantwoording af
van zijn keuze van de plattegronden en
geeft hij een overzicht van de uitbreidingen
van Amsterdam . Bij dit relaas is bijzonder
kaartmateriaal uit de archieven opgeno-
men , zoals dat uit 1589 betreffende een
geschil over gronden buiten de Sint Anto-
niespoort , waarop de enige bekende af-
beelding van het bolwerk Swaenenburgh
voorkomt , en opmetingen van voor stads-
uitbreiding nodige terreinen uit 1586
( Joost Jansz .), 1591 en rond 1660 ( Corne-
lls Danckerts de Rij ). Per plattegrond geeft
de auteur verder biografische feiten over
de kaartmaker en een karakteristiek van de
kartografische inhoud .
De meeste kaarten zijn iets verkleind
gereproduceerd . Om een indruk te geven
van de originele prent werd van een aantal
vroege plattegronden een gedeelte met de
Dam als middelpunt in het boek gerepro-
duceerd op ware grootte .
Het is verheugend , dat Amsterdam , dat
omstreeks 1700 met Londen , Parijs en Na-
pels het kwartet der Europese steden met
meer dan 200.000 inwoners vormde en
waar velen van de groten die we kennen
uit de geschiedenis van de kartografie
woonden en werkten , deze serie der Neder-
landse stadsplattegronden geopend heeft .
Daarvoor komt de bewerkers van dit deel
en de commissie , die hem begeleidde , t.w .
drs . A . H . Sijmons van de Universiteits-
bibliotheek van Amsterdam en de provin-
ciale archiefinspecteur in Noord-Holland
dr . A . J . Kölker , alle lof toe . De Amster-
damse kaartenmap doet ons alle belangrijke
stadia in de ontwikkeling van de stad
kennen . Ieder die zich met de geschiedenis
van Amsterdam bezig houdt vindt er wel
een kaart , die voor zijn periode of zijn
thema van groot belang is . Persoonlijk
grijp ik vaak naar de kaart van Mortier ,
Covens en Zoon uit 1795 om de vele
molens , die daarop met vermelding van
hun naam staan aangegeven .
J . H . v . D . HO
G . Harmsen , Hamer of aambeeld ?, een
en ander uit de geschiedenis van de
Amsterdamse arbeidersbeweging , 112
blz . en 16 illustraties , en j . kroes ,
Het Paleis aan de Laan , de geschiedenis
van het bondsgebouw van de andb ,
112 blz ., waarvan 43 illustraties .
Beide boekjes verschenen bij de In-
dustriebond N VV ter gelegenheid van
het 90-
jarig bestaan van de afdeling
Amsterdam van deze bond , waar ze
VOOR ƒ 5 ,— per stuk zijn te bestellen
VIA POSTGIRO 483182 .
De leden van genoemde afdeling kregen
deze werken ten geschenke tezamen met
een doorlopende toegangskaan voor de bij
dezelfde gelegenheid in het Amsterdams
Historisch Museum ingerichte tentoon-
stelling 90 jaar strijd .
Harmsen bewerkte de tekst van zijn op
31 maart 1979 gehouden jubileumrede
en voorzag haar van 72 noten en een lite-
ratuuropgave van 71 titels . Met behulp
van 80 kopjes is de omvangrijke stof on-
derverdeeld , maar toch is het geen boeiend
relaas geworden . Er lopen ook zoveel
lijnen door elkaar , dat het geheel wel
enigszins verwarrend op de lezer moet
overkomen . Het 90-jarig bestaan van de
afdeling Amsterdam van de Industriebond
NVV in 1979 , terwijl het NVV in 1955 pas
vijftig jaar bestond . Het jubileum is vast-
geknoopt aan de oprichting in 1889 van de
Amsterdamse metaalbewerkersvercniging
' Verbetering zij ons streven ', de oudste
vakvereniging waarmee het NVV een
ononderbroken organisatorische band
heeft , doch eigenlijk was , zoals Harmsen
ons niet onthoudt , in 1886 eveneens te
Amsterdam een vereniging van sigaren-
makers opgericht , die zich ook bij het
NVV aansloot . Wie zich ernstig in het
gebodene verdiept en nu en dan terug
bladert kan heel wat uit dit boekje halen
en zal soms verbaasd opkijken . Zo is op
blz . 23 sprake van de chips-staking van
1894 ; chip betekende in dit verband dia-
man tafval . Op blz . 51 leest men:'Typerend
voor de geest van de socialistiese beweging
is het vrijwel ontbreken van kerken en
kroegen in de nieuwe arbeiderswijken en
tuindorpen '. Dat lijkt me wel wat over-
dreven . De tuindorpen in Noord liggen
dicht bij de oude dorpskerken van Buik-
sloot , Nieuwendam en ScheUingwoude ,
maar toch kwamen daar Bethlehemkerk ,
Saronkapel ( beide Hervormd ) en H . Rita-
kerk tot stand om er maar enige te noemen
en zojuist vierden we het 50-jarig jubileum
van de Hervormde Jeruzalemkerk in
West , niet ver van de Gereformeerde
Bethelkerk , terwijl de H . Augustinus aan
d ^ Postjesweg al weer afgebroken is .
In Zuid noem ik alleen de Vredeskerk en
in Oost de Eltetokerk . Bleef kerkbouw
19
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 266, AANVULLING 2006, Maandbladen, jaargangen 1 - 87, 67-69, 1980-1982
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie (AI)
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning.
De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel.
Beide kunstmatige intelligentie taken zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.
De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel.
Beide kunstmatige intelligentie taken zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.