Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 251, pagina 42

De huisjes werden gesloopt en de onder nr . 2173 in de Voorlopige
Monumentenlijst opgenomen naamsteen kwam in Bergen terecht , waar
Dr . Henri Polak hem bij een uitdrager voor / 10 ,— kocht . Niet bevroedend
toen , dat het een Amsterdams exemplaar was , schonk hij het stuk aan de
houthandelaar J . Dels te Laren , die de steen , zo toepasselijk op zijn bedrijf ,
een plaats gaf in de tuin van zijn huis .
Dit liet mij de heer Polak weten in december 1942 , toen hij mijn aandacht
vroeg voor dit ' historisch documentje ', gelijk hij het betitelde . Dr . Polak
werd ziek en kwam spoedig daarna te overlijden . De steen was niet meer te
Laren en zijn wens , de steen weer in handen te krijgen , was onvervuld
gebleven .
Het stemt tot voldoening , thans te weten , dat de steen waaraan bovendien
een herinnering aan de bekende Heemschutter Dr . Henri Polak bewaard
blijft , behouden is gebleven en passend is aangebracht . Want met de over-
neming van het bedrijf van wijlen de heer J . Dels kwam de gevelsteen naar
Hilversum .
H . W . Alings
' T WAEPEN VAN MUNCKEDAM
Het is alweer enige tijd geleden , dat we kennis kregen via de heer O . Boers ,
van de hierbij afgebeeld gevelsteen ' T Waepen van Munckedam ' met als
jaartal 1601 . Helaas is niet bekend vanwaar deze herkomstig is en enig
onderzoek leidde nog niet tot een resultaat . 1 ) De steen , ca . 50 x'40 cm groot ,
staat ingemetseld in het huisje achter een villa aan de Oude Naarderweg ,
dat vroeger de schilder E . Pieters tot atelier diende , die de steen daar zou
hebben ingebracht , geen enkele aanwijzing is er , dat deze karakteristieke
steen ooit in Amsterdam voorkwam . Tenzij het een lang verscholen stuk is
geweest .
De aandacht vraagt dit bas-relief behalve om de als het ware in steen
gedreven figuur van de goed getroffen monnik , zo uitstekend bewaard
gebleven na 3 y 2 eeuw , om de voorstelling , die als het wapen van Monni-
kendam wordt gepresenteerd en ogenschijnlijk daaraan beantwoordt . De
overeenkomst is wel de monnik met de knots op de schouder . Evenwel gaat
hij barrevoets op het uitgeschulpte met rolwerk versierde schild en is naar
links gewend , terwijl hij gebukt gaat onder de knots op zijn linkerschouder .
Als typisch element valt op te merken het aarden kannetje in zijn afhangende
rechterhand . Men zie de foto welke we van de kunsthandel P . de Boer te
Amsterdam mochten ontvangen .
Niet alzo het officiële wapen , dat de monnik staande naar rechts gewend
voorstelt , de knots over de rechterschouder , zonder ook het kannetje .
*) Elias II 846 noemt een gevelsteen van deze naam op de Nieuwendijk ( Red .)
Misschien is het gevelsteenbeeld een vrije verbeelding van het stede-
wapen van een oud-Monnikendammer ?
Het zijn uiteraard niet enkel Amsterdamse gevelemblemen welke ver-
dwaald raken . Werd niet onlangs op een veiling een gevelsteen uit Medem-
blik aangetroffen , een schip voor de noordvaart ' Dit is in de Noorsvaers .
Anno 1641 ', en verkocht aan een Rotterdamse reder . De niet-Amsterdamse
stenen te beschrijven valt buiten het bestek van dit orgaan . Een tweetal
gevelstenen , een bloeiend hart voorstellend en ' De twe groene leste ' ( =
leesten ) trof een onzer leden in Amsterdam aan bij een antiquair . Daarvan
nu wisten we , dat ze in Hoorn thuis hoorden . Ze waren in 1958 uit de
huizen verdwenen . Ondanks de Monumentenlijst !
Worden in de Amsterdamse Voorlopige Monumentenlijst althans degevelstenen bij name of voorstelling beschreven , in de lijsten betreffendede provincies is dat niet het geval . De enkele vermelding ' gevelstenen',waaronder dan nog begrepen worden maskers en andere bewerkte stenen ,
heeft weinig zin als ze niet ook plaatselijk beschreven zijn . Dit is in de meeste
steden vroeger of later wel in diverse organen geschied , doch zelden in
eencomplete lijst vervat . Voor Noordholland hebben gelukkig van Arkel
enWeissman , door het K.O.G . hiertoe in staat gesteld , dit werk omtrent deeeuwwisseling kunnen tot stand brengen in hun Noordhollandsche Oud-
heden . Waarbij te bedenken , dat onvolkomenheden in deze grote hoeveel-
heid niet voorkomen konden worden . EL W . Alings
68
69