Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 251, pagina 43

De inbrengers van de Bank van lening wordt verboden op deze goederen
geld te geven , ze te verkopen of in te ruilen op een boete van tien guldens .
Zij zijn verplicht ze onmiddellijk na ontvangst aan de diaconie terug te
geven , die evenals hun bediendens tot bekeuring en vervolging in rechten
bevoegd zijn 1 ).
Wij meenden dit in de eerste plaats over te moeten nemen , als een bijdrage
tot de kennis van de volkskleding , ligging en dekking in deze tijd . Ook
worde daar op gewezen , dat de plaatsing van de merken nader bepaald
wordt met ' een handbreed ', ' een vingerbreed ' van de plooi , of zak , of band
e.d . van het kledingstuk af . Deze maatopgave is in het huiselijk leven nog
aan het einde van de negentiende eeuw veelal in zwang .
Leonie van Nierop ( f )
i -/„, •••*;,• vw
x ) Vervolg van Handvesten , blz . 12 .
VAN DE BOEKENTAFEL
MOEILIJKHEDEN
VOOR DE DIACONIE
VAN DE WAALSE GEMEENTE
In 1673 zijn de lasten voor de Waalse diaconie groot . In deze ' bekommerlike
tijd ' neemt de armoede onder haar lidmaten toe , daar vele kostwinners
werkeloos , of door de oorlog vertrokken of gestorven zijn , terwijl het
aantal vluchtelingen haar kas in toenemende wijze bezwaart . Bezuiniging
is derhalve geboden . Waar daarbij vele ondersteunde gezinshoofden de
hun gegeven toelage verkwisten in stede haar voor het nodige te gebruiken ,
weten diaconen niet beter te doen , dan de wekelijkse geldelijke uitkering
om te zetten in een uitdeling van brood . Wanneer zij evenwel ' s lands - en
stadsheffingen op het gemaal hebben te dragen , is de bezuiniging van geen
betekenis . Daarom verzoeken zij burgemeesteren hen te veroorloven het
brood te laten bakken in de ovens van het Waleweeshuis , waardoor zij aan
geen imposten of accijnzen gebonden zullen zijn . Zij zouden dan dezelfde
vrijheid van belasting genieten als vele andere diaconieën en godshuizen ,
gelijk uit de opgaven van de Leidse en Haarlemse blijkt . In Amsterdam is
zij reeds gegund aan alle ' opsienders van armen ', van welke naam of gezind-
heid dan ook , waaronder die van het Waleweeshuis .
Burgemeesteren , die de goedkeuring hierop van de impostmeesters
Pieter Reyniersen , Adriaen Verhoeven en Steven Welsen hebben verkregen ,
gaan ook 9 november 1673 , wat de accijnzen betreft , hiermede accoord ,
onder voorwaarde , dat hiervan geen misbruik zal worden gemaakt . 1 ).
Het is niet bekend , of de omzetting van de geldelijke ondersteuning in
een in natura voor kleding , ligging en dekking daarna vanzelfsprekend
gevolgd is , dan wel of deze laatste altijd had plaats gevonden . Maar vast
staat , dat omstreeks het midden van de 18de eeuw de Waalse diaconie even-
als de Nederduits Gereformeerde met deze bedeling bedrogen uitkwam .
Vele ondersteunden ontzien zich niet de uitgedeelde textiel geheel of
gedeeltelijk te verkopen of te verpanden , tot eigen zin en voordeel , maar
tot schade van de diaconieën . Het gerecht wordt door haar tot oplossing
van de kwestie te hulp geroepen . Het decreteert 25 januari 1752 voor de
Ned . Gereformeerde en 24 januari 1754 voor de Waalse diaconie , dat al het
uitgedeelde op bepaalde plaatsen en op bepaalde wijzen met het gewone
merk getekend zal moeten worden .
De uitgedeelde kleding bestaat uit mans - en jongensrokken en broeken ,
vrouwen - en meisjesjakken , boven - en onderrokken en schorten , hemd-
rokken voor mannen en jongens , borstrokken voor vrouwen en meisjes ,
gevoerde rijglijven met vetergaten voor beide laatsten . Beddelakens en
hemden voor mannen , jongens en meisjes , bedden-peluwen en wollen
dekens kunnen voor ligging en dekking verstrekt worden .
*) Handvesten , blz . 293 .
' In officina Joannis Blaev . Twee in-
leidende STUDIES BIJ EEN KLEINE TEN-
TOONSTELLING VAN DE Dr . P . A . TiELE
Stichting .' Amsterdam 1961 .
De hoogleraren H . de la Fontaine Verwey
en W . Gs . Hellinga schreven deze inlei-
dingen bij een viermaal wisselende tentoon-
stelling van enige tientallen boeken , die
voorkomen in een lijvige catalogus van
Blaeu van 1659 , dus van iets meer dan drie
eeuwen terug . Deze tentoonstelling in de
Oudemanhuispoort in het antiquariaat
' Het Oude Boeckhuys ' zal bij het verschij-
nen van dit nummer al weer tot het ver-
leden horen .
Professor de la Fontaine Verwey wijdde
een inleidend woord van 12 pagina's aan
de drie Blaeu's , die achtereenvolgens in
het 17de eeuwse Amsterdam werkzaam
waren , Willem Jansz Blaeu , Dr . Joan
Blaeu en Mr . Joan Blaeu , en belichtte
daarbij de voornaamste facetten van hun
handel . Niet alleen op het terrein van
atlassen , kaarten en globen hadden zij een
grote naam , maar ook op allerlei ander
gebied .
Dan volgt het artikel van 36 pagina's van
professor Hellinga . Gemakkelijke lectuur
is dat niet . Op uiterst vernuftige wijze
behandelt hij twee exemplaren van de
bovengenoemde catalogus , waarvan in
totaal nog vier exemplaren bekend zijn ,
welke twee exemplaren , thans in Amster -
dam en in Brussel , een bijzondere bestem-
ming hebben gehad . De schrijver houdt
beide voor exemplaren , die door Blaeu
zelf werden gebruikt . Hij geeft naar aan-
leiding van de indeling in vijf gedeelten
( theologisch , juridisch , medisch , miscel-
lanea in latijn en miscellanea in moderne
talen ) en vooral naar aanleiding van het
bijgewerkte Brusselse exemplaar , waarin
gedeeltelijk ook prijzen zijn toegevoegd ,
een beschouwing over de boekhandel van
de Blaeu's en van hun tijd en tenslotte ook
nog van het belang daarvoor van de Frank-
furter Messe , op te maken uit de verge-
lijking van deze catalogus met een cata-
logus van de Leidse Elseviers uit hetzelfde
jaar .
Moet de schrijver bij deze onderwerpen
dikwijls met veronderstellingen werken ,
tot slot geeft hij een aantal aardige feiten ,
wanneer hij spelenderwijs op zeer leven-
dige wijze enkele boeken uit al die ver-
schillende afdelingen de rij laat passeren .
Hij neemt die daarbij als het ware in de
hand en vertelt dan tal van bijzonderheden
over de schrijver , het onderwerp , de druk
enz . enz .
Op de tentoonstelling lag bij elk boek
een dergelijke beschouwing . Deze zal men
niet meer na kunnen slaan , maar men mag
zich verheugen dat door dit boekje een
blijvende herinnering aan deze aardige
tentoonstelling bestaat .
I.H.VJE .
70
71