Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 251, pagina 40

Nu op naar het schimmenrijk , waar Dobbrauski lange jaren achterna is
gezeten door de negentiende-eeuwse geleerde J . J . van Vloten . Want deze
ex-dominee wist te vertellen dat Ferdinand gewoon Hendrik had geheten ,
dat zijn achternaam niet Dobbrauski , maar heel alledaags Riemsnijder was
geweest , en dat hij in 1782 alleen was verdwenen om
.. naar Parijs te
gaan !
Hij wist het allemaal precies uit te leggen . In 1780 , toen Dobbrauski dus
nog volop in actie was , had een bundeltje zeer schunnige versjes (' Galante
Dichtluimen ') een onbekende Nederlandse drukpers verlaten . De naam van
de schrijver stond er niet in . Maar toen de dichter Hendrik Riemsnijder in
1825 te Parijs overleed , liet hij een lijst van eigen werken na , waarop ook de
Galante Dichtluimen figureerden . Dat was J . J . van Vloten niet naar de zin ;
samen met de dichter Hendrik Tollens (' Wien Neerlandsch Bloed
. .')
wilde hij de bundel liever aan Bilderdijk toeschrijven , om weinig frisse
redenen . Men meent namelijk dat hij de invloedrijke dichter-profeet tot een
huichelaar wilde maken door hem die schuine versjes in de schoenen te
schuiven . Dat lukte hem op de volgende manier :
Hendrik Riemsnijder rekende het boekje tot eigen werk .
Riemsnijder was in Wologda ( Rusland ) geboren , en de naam Dobbrauskiwas ook Russisch .
Riemsnijder vertrok in 1782 naar Parijs en Dobbrauski verdween in het-
zelfde jaar spoorloos .
Riemsnijder en Dobbrauski zijn dus één en dezelfde persoon .
Willem Bilderdijk gaf mislukte versjes van zichzelf wel eens aan Dob-
brauski , die dan net deed of het zijn geesteskinderen waren ( waar !).
Dus Bilderdijk gaf ook die Galante Dichtluimen ( die zijn naam oneerzouden aandoen ) aan Dobbrauski , alias Riemsnijder , die daarmee
pronkte.Bilderdijk is dus de schrijver van die pornografische gedichten .
De bewondering voor de vindingrijke redenering is bijna even groot als
de verbazing dat enkele vakmensen en vele leken erin hebben geloofd .
Tientallen jaren heeft de onfortuinlijke Amsterdammer de posthume oneer
genoten , een pornograaf te zijn geweest , die op een winterdag in 1782
stiekem naar Parijs , de lichte stad , is gereisd . .
Men is er allengs achter gekomen dat J . J . van Vloten op oneerlijke wijze
te werk is gegaan , maar de nevels rond Ferdinand waren daarmee nog niet
zo snel opgetrokken . In de nieuwste druk van het letterkundig woorden-
boek wordt hij nog met Riemsnijder verward , en het Biografisch Woorden-
boek situeert Dobbrauski's wieg nog in Rusland . Maar goed , dat zijn ver-
gissingen die mettertijd wel eens hersteld worden . De dichtste nevel om
Ferdinand blijft : Wat is er met hem gebeurd ? Waar is hij gebleven ? En ,
niet te vergeten : Wat hebben zijn drie paarden aan het Haarlemmerplein
ermee te maken ?
Wim Zaal
Geraadpleegde lektuur :
Verschillende archieven ; Proeve van poëtische mengelstoffen van het Leidsch genoot-
schap , versch.jrg . ; J . Bosch-Bilderdijks briefwisseling eerste deel ; Bilderdijks brieven ,
uitg . Messchert ; Ned . Spectator , 1867 . De briefteksten werden op een enkel punt iets
vereenvoudigd om ze leesbaarder te maken .
MIDDELEEUWSE STRAATNAMEN
APOSTELENSTRAAT
J . ter Gouw schrijft in het tweede deel van zijn geschiedenis van Amster-
dam op blz . 306 , dat deze naam reeds in de 14e eeuw voorkomt . Hij zegt :
' Isaac Commelin hield er de Pijlsteeg voor , maar de Kartuizers hebben
aangeteekend , dat het de Liesdel was , en men kan hen gelooven want zij
hadden van een huis in die straat geld te ontvangen en wisten dus ; waar
dat te halen was .'
Na deze opmerking van ter Gouw is over deze naam niet meer geschreven
en is algemeen aangenomen dat Apostelenstraat de tegenwoordige Niezel is ,
maar met alle waardering die ik voor het werk van ter Gouw heb moet ik
hier het een en ander daarover zeggen , want ter Gouw faalt en Commelin
heeft gelijk .
Gaan wij dus op deze zaak wat dieper in , dan moet in de eerste plaats
geconstateerd worden dat in de veertiende eeuw de naam Apostelenstraat
niet éénmaal zoals ter Gouw zegt , maar volgens mijn cartotheek van
Amsterdamse charters viermaal voorkomt en in de vijftiende eeuw negen
maal .
Inderdaad staat in het Cartularium van de Carthusers *) op fol . 27vo een
afschrift van een acte van 10 Jan . 1394 ( Zaterdag na 13e dag ) waarbij
Andries Doghede verklaart schuldig te wezen aan de ' Sartroeysen enen
ouden vrancrijeksen scilt jairlixe renten , eweliken pachte op sinen huze ende
erve in der Apostolenstraat twisken Dirc Pijls erve op die een zide ende
Heinric Vlaminx erve op die ander zide .'
In de marge staat ' een oude francrixsche schilt op die Liesdel ', geschreven
met een later te dateren handschrift , terwijl naast het woordje Apostelen-
straat met een bibberende hand van een stokoude Carthuizermonnik staat
' pro momento die Liesdel '.
Oppervlakkig gezien heeft dus ter Gouw gelijk , maar wat is het geval ?
In het Cartularium van de Oude Kerk , dat bewaard wordt in het archief
van het Begijnhof , 2 ) staat op fol . 59 : ' In die Pijlsteghe een nobel ' en daar-
onder met het handschrift van Egbert Doeden ( hij was kapelaan van de
oude kerk in 1535 en volgende jaren , overl . 1567 , begr . bij de Minne-
broeders 6 Sept .) ' folio 36 hout dese pacht van III gouden guld . in die Pijl-
stege undecima domo post angularem van die burchwal of an die zuytzijde
van die stege ', en dan volgt een afschrift van een rentebrief op een huis in
de Apostelenstraat , gedateerd abusievelijk 1390 , Sept . 20 , maar omdat het
origineel van deze brief berust onder de charters van de oude kerk in het
archief van de Nieuwe Zij ds Kapel weten wij dat deze datum moet zijn
1419 Sept , 20 .
r ) Arch . Burgerweeshuis op G.A . No . 111 .
2 ) In de fotocopie hiervan op het gemeente Archief bl . 102 .
64
65