Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 251, pagina 21

NOGMAALS HET FONDS
„ DE WITTE HOND "
In het maandblad van oktober 1958 vertelde ik iets over het oude fonds
' De Witte Hond ', dat , op 26 april 1647 ingesteld door Jhr . Jacob van
Hove van Zij 11 , zijn naam ondeende aan het huis in de Warmoesstraat ,
waaruit de inkomsten aanvankelijk kwamen .
In het familie-archief Heshuysen vindt men onder no . 518 een dossier
hierover uit het begin van de 19de eeuw . In 1803 werd Gerrit Hooft ,
die door zijn grootmoeder Read van Alida van Hove , getrouwd met Frans
Hendriksz Oetgens , afstamde , gevraagd om als administrateur zitting te
nemen . De enige andere administrateur was toen Pieter Theodorus van
Hoorn , wiens overgrootmoeder een Oetgens was . Tot zijn dood , in 1815 ,
toe hield Gerrit Hooft preciese aantekening van wat er gebeurde .
Bij zijn komst in 1803 bedroeg het kapitaal ƒ 90000 ,—■, een heel wat
groter bedrag dan de / 14400 ,—, die het huis de Witte Hond bij de verkoop
in 1735 had opgebracht . De erflater had zelf al bepaald , dat men , indien er
geen gevallen van decadentie onder de nakomelingen van zijn boven-
genoemde tante voorkwamen , ook mocht oppotten . Zo hoorde korte tijd
het bekende huis de Gouden Reael op de hoek van de Zandhoek tot de
activa van het fonds . Op 20 maart 1682 werd het door administrateuren
verkocht aan Jan Brugman .
Op 25 november 1809 konden administrateuren constateren , dat het
kapitaal was aangegroeid tot / 108228 ,—. Daarom besloten ze toen enkele
uitkeringen wat te verhogen en de boekhouder Anthony Barmentlo ,
het factotum van de familie van Hoorn , in plaats van ƒ 60 ,— voortaan
ƒ 100 , — per jaar voor zijn werkzaamheden uit te keren . De effecten berustten
in een kist ten huize van mevrouw van Hoorn-Testart , de moeder van
Pieter Theodorus .
Het is wel eens merkwaardig te na gaan , welke afstammelingen van
Alida van Hove , de tante en het naaste familielid van de erflater , anderhalve
eeuw na de stichting van het fonds geacht werden in decadentie te zijn .
In 1803 , bij het intreden van Gerrit Hooft , werden slechts twee uit-
keringen gedaan . Dat was aan de weduwe Francken-van der Merct en
haar moeder , die op Rozenburg op Texel woonden en tezamen ƒ 450 ,—
kregen , wat later iets werd verhoogd , en aan haar broer Hendrik van der
Merct , die uit zijn bediening was ontzet en zolang dit zou duren / 300 ,—
per jaar trok . De oude moeder stierf op 86jarige leeftijd in 1805 , waarna
de dochter werd verminderd op ƒ 250 ,—, en de broer op 61 jarige leeftijd
op 19 juli 1809 . Door de familie Six waren zij afstammelingen van de
Oetgensen .
Gerrit Hooft moet al spoedig hebben geadviseerd om aan zijn vrouws
achterneef Adolf Jan Heshuysen , die als militair geen ruim inkomen had ,
een bijdrage te geven voor de opvoeding van zijn zoon . Adolf Jan's
moeder was een Backer en dat vond men blijkbaar genoeg om hem te
rekenen tot de nazaten van Alida van Hove . Familie zal hij wel zijn geweest ,
maar een afstammeling van haar was hij stellig niet . Toch kreeg hij zijn
uitkering van ƒ 200 ,— per jaar .
Op 21 augustus 1803 kwam er een verzoek van Gijsbert Fontein Verschuir
om de zuster van zijn schoonmoeder van Foreest , de huisvrouw van
Philip Constantijn Boon , die als fiscaal naar Sint Eustatius was vertrokken ,
te helpen . Zij was met vier kinderen en drie kindskinderen tot haar last ,
in de bitterste omstandigheden achtergebleven . Dé moeder van de fiscaal
was alweer een Six . In deze tak , waarvan meer leden gesteund werden ,
was het bestaan van het fonds van ouds bekend . Bovendien was de schoon-
vader van de heer Verschuir de zoon van de Amsterdamse secretaris Willem
de Dieu , die op 12 augustus 1765 voor notaris S . Dorper officieel als
administrateur van het fonds was aangewezen . Op 24 december 1803
besloten dan ook beide administrateuren een uitkering van ƒ 400 ,— per
jaar aan mevrouw Boon-van Foreest te geven en een jaar later werd aan
haar dochter , de weduwe Jordens-Boon , ƒ 100 ,— per jaar toegezegd , die
kort daarop werden verhoogd tot / 200 ,—.
In 1808 werd voor een na familielid van Pieter Theodorus van Hoorn
zelf , Bonaventura Oetgens van Waveren Pancras Clifford , jaarlijks ƒ 300 ,—
beschikbaar gesteld , welk bedrag later nog ƒ 200 ,— meer werd .
Het betrof alle families , die het niet ruim of soms zelfs uitgesproken
arm hadden , maar die toen toch stellig nog niet bepaald waren afgezakt .
Heel anders was het gesteld met het grote gezin de Surmont de Bas . In
maart 1810 stuurde de Amsterdamse makelaar Daniel Bousquet , die op
een of andere wijze achter het bestaan van het zeer in stilte werkende
fonds was gekomen , een brief , waarin hij uiteenzette , hoe hij ƒ 1400 ,—
per jaar moest spenderen voor het gezin van zijn vrouws zuster , de echt-
genote en sedert 1806 de weduwe van Theodorus Jan Baptist de Surmont
de Bas .
Die echtgenoot was de jongste spruit uit het droevige en veel besproken
huwelijk van Jan de Bas en Maria Jacoba de Surmont van Vlooswijk ,
beide telgen uit de aanzienlijkste Amsterdamse families , hij Protestant ,
zij Rooms-
Katholiek . Theodorus Jan Baptist was in tegenstelling tot zijn
beide zusters Rooms-Katholiek gedoopt , op 24 juni 1755 in de Mozes en
Aaronkerk . Vader en moeder hadden zich , zoals Elias weet te vertellen ,
geheel in dronkenschap verlopen en hun fortuin opgemaakt .
Het huwelijk van deze enige zoon met een juffrouw de Wit uit Zwammer-
dam was rijk met kinderen gezegend . Zes zoons en vier dochters werden
eruit geboren . Toen Daniel Bousquet in 1810 zijn verzoek aan administra-
teuren richtte , was de oudste zoon van 30 jaar sergeant , de tweede werk-
zaam op een plantage in Suriname , de derde sergeant-majoor in Franse
dienst , de vierde in de boerenstand , de vijfde in het Zweedse leger en
de zesde in opleiding voor ondermeester op een kostschool te Bode-
graven . De vier dochters , van wie de jongste pas 13 was , waren allen in
naai - en kinderwinkels ondergebracht , hetzij in dienst , hetzij in de leer .
32
33