Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 251, pagina 19

museum . Artedi hielp vooral bij de indeling der Vissen , en der Scherm-
bloemige planten .
De oude Seba had Linnaeus bij zijn bezoek ( 15 en 16 Juni 1735 ) gevraagd ,
of hij niet genegen was de Vissen voor zijn grote werk de ' Thesaurus ' te
beschrijven . Linnaeus had dit niet kunnen aannemen , maar nu hij zijn
vriend Artedi , die zich zo speciaal op de kennis der vissen had toegelegd ,
zonder genoeg geld om naar huis terug te reizen uit Engeland zag komen ,
bedacht hij dat deze natuurlijk de man was aan - wie dit weinig moeite zou
kosten . Tevens zou dit werk hem de nodige reispenningen verschaffen .
Zo brachten zij samen op 17 Juli van uit Leiden een bezoek aan Seba en
toen werd waarschijnlijk een afspraak gemaakt : Artedi zou , zodra Linnaeus
en hij klaar waren met het persklaar maken van het ' Systema Naturae ',
in Amsterdam een onderdak zoeken en het beschrijvende werk voor Seba
daar verrichten .
Beiden keerden dus eind Juli naar Amsterdam terug , waar Linnaeus
van 31 Juli tot 24 September logeerde bij Burman , wien hij hielp bij het
schrijven van diens Flora Zeylanica en die omgekeerd zorgde dat Linnaeus '
' Fundamenta botanica ' en ' Bibliotheca botanica ' uitgegeven werden .
Artedi had een kamer gevonden in het bovengenoemde huis ' Het
Wapen van Overijssel ' bij de hospes Hendrik Jutting . De beide geleerden
gingen geheel op in hun werk en slechts eenmaal kort nadat Artedi zich
had geïnstalleerd zagen de vrienden elkaar nog . Linnaeus had bij dat
bezoek zijn ' Fundamenta botanica ' meegenomen en Artedi toonde hem
alle manuscripten over de vissen , die hij wilde publiceren als het werk
voor Seba af was , en drong er bij Linnaeus op aan , nu hij er eenmaal
was , langer te blijven . Deze moest echter tenslotte weer aan zijn eigen
werk gaan en vertrok , naar zijn gevoelen toen veel te laat , maar , zoals
hij er later aan toevoegt , hij zou veel langer gebleven zijn , wanneer hij
geweten had , welk noodlot zich spoedig zou voltrekken .
Voor Linnaeus brak nu een belangrijke tijd aan , want spoedig had zijn
eerste ontmoeting met de koopman George Clifford ( 1685-1760 ) plaats ,
die op de Hartekamp een belangrijke botanische tuin bezat en die als
curator van de Hortus Botanicus en waarschijnlijk op raad van Boerhaave
Linnaeus verzocht om op zijn buiten te komen wonen , zodat hij tegelijk
als zijn lijfmedicus en als zijn botanicus hem kon helpen . Linnaeus aan-
vaardde het genereuse aanbod gaarne , want het betekende voor onbepaalde
tijd vrij logies , een paard , en nog een niet te versmaden salaris bovendien .
Hij kon zo vaak naar Leiden of Amsterdam gaan als hij wilde , hetzij met
paard en wagen , of met de trekschuit . 1 )
*) R . Poole in ' A Journey from London to France and Holland , or the Traveller's
Useful Vademecum ', 1743 , vertelt dat er van Amsterdam naar Haarlem en omgekeerd ,
ieder vol uur een trekschuit ging tot 8 uur ' s avonds . De schuit van Haarlem naar
Leiden ging om 6 , 8,10,12,1 , 2 , 4 , en 11 uur . Om 3 uur ' s middags en 9 uur ' s avonds
ging er een directe schuit van Amsterdam naar Leiden . De diligence ging ' s zomers
om 6 uur en 12 uur uit Amsterdam , ' s winters ' s morgens pas om zeven uur of half
acht . Op Zondag en gedurende de vacanties van de Staten Generaal ( Aug .) verviel
de eerste diligence .
Seba's huis in de Haarlemmerstraat , dat Artedi verliet om de dood in een gracht te vinden
Foto's H . Engel 1937
Op 24 September ( 1735 ) nam Linnaeus zijn intrek op de Hartekamp ,
waar hij zou blijven tot 7 October 1737 . Hij schreef er vele van zijn werken
en voor zijn maecenas publiceerde hij ' Musa Cliffortiana florens Harte-
campi ' in 1736 en ' Hortus Cliffortianus ' in 1737 . Op 27 September kreeg
hij bezoek van de bovengenoemde Zweedse zee-officier ( later Admiraal )
Carl Gustav Tersmeden met diens broeder en Claes Sohlberg de student .
Linnaéus ontving zijn landgenoten gastvrij , vertoonde de tuin en hield
ze te dineren . Ze gingen om 4 uur ' s middags weg en kwamen om 8 uur
' s avonds in Amsterdam aan . Twee dagen later op Donderdag 29 September
kwam Claes Sohlberg , plotseling en diep onder de indruk , wederom op de
Hartekamp , om hem te vertellen , dat Petrus Artedi in de nacht van Dinsdag
op Woensdag ( 27-28 September 1735 ) in een van de Amsterdamse grachten
was verdronken . De dag na hun terugkeer in Amsterdam moeten Sohlberg
en Tersmeden Artedi hebben trachten op te zoeken en het verschrikkelijk
nieuws gehoord hebben .
Op de avond van de 27e September had Seba Artedi uitgenodigd het
avondmaal bij hem te gebruiken en men was onder opgewekt gesprek
tot na middernacht bijeen gebleven . Seba had zijn apotheek en woonde
in ' Die Deutsche Apotheke ' ( vroeger de ' Vriesse Pynas ') op de Haar-
lemmerdijk aan de Noordzijde voorbij de Brouwerstraat waar de Eenhoorn
in de gevel staat . Dit huis is thans Haarlemmerstraat 110 en de eenhoorn
prijkt nog in de gevel . Van dit huis moest Artedi dus in de nacht naar het
Wapen van Overijssel in de Warmoesstraat en blijkbaar is hij in de duisternis
in een der vele grachten , waar hij over of langs moest , gevallen en j ammerlijk
verdronken .
28
29