Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
VAN DE BOEKENTAFEL
dus ( en wel jarenlang voordat het archief van de weeskamer door het Rijk
aan de gemeente werd afgestaan ) door een autografenjager gestolen !!
De derde vondst betreft de schoonouders van Joost van den Vondel de
jonge , meestal genoemd Joost IV , omdat zijn vader , de dichter , ook zoals
uit de eerste vondst blijkt ' de Jonghe ' werd genoemd .
Nadat deze Joost weduwnaar was geworden , hertrouwde hij met Baartje
Hooft , dochter van Crijn Willemsz Hooft , coopman , en Marritje Warnaers
van Bronckhorst brouwersdochter uit Weesp . Toen zij 15 jaar oud was ,
overleed haar vader en het Inbrengregister van de weeskamer ( 22 fol . 84 )
geeft aanwijzingen over zijn nalatenschap . Inderdaad is hij niet onbemid-
deld , een huis op de Singel , genaamd Samson , met tuin tot de huizen van
de Herengracht en een huis aan de Zuidzijde van de Warmoesgracht tot
het eerst vermelde huis , en nog 7/16 part in een huis genaamd ' Het witte
Hooft ' op de Nieuwendij k van voor tot achter aan de straat van ' t kerkhof
van de Nieuwe kerk .
Het huwelijk met Baarte was geen succes , zoals uit de door Unger en
Sterck gepubliceerde stukken blijkt . Het werd in 1657 door echtscheiding
ontbonden .
Hier sluit aan de vierde vondst : In het Calis register No . 108 ( dat zijn
de registers waarin de doden worden genoteerd , die buiten de stad zijn
overleden ) lees ik op fol . 192 , gedateerd 8 October 1660 : Joost van Von-
dden de jonge overleden in Oost Indien heeft nagelaten twee kinderen
doch geen middelen zoo als Baertje Hooft desselfs weduw verklaart .
.
Waar het nu bleek , dat het mogelijk was dat het weeskamerarchief ant-
woorden gaf op verschillende tot nu toe onopgeloste vragen in zake Vondel
ben ik maar eens gaan zoeken of wellicht ook over de eerste vrouw van
Joost IV iets te vinden zou zijn . Inderdaad werd dat mijn vijfde vondst
en wel in het 24e Inbrengregister van de weeskamer op fol . 198 . Op 17
Febr . 1640 komen op de weeskamer Jan Willemsz . Fonteijn en Heijndrick
IJsbrantsz de Bruyn als voogden van Aeltgen , oud 18 jaren , de nagelaten
dochter van Adriaen Fransz . van Bancken , houtcoper , daer moeder af
was Maria Pieters , en verklaren dat hun pupil van haar vaders en moeders
erf competeert :
Ie 2414 gld . 8 stuivers en 8 penningen in contanten .
2e Een obligatie van 1875 gld . op de O . I . Compagnie .
3e Een rentebrief , losbaar met 653 gld . op Jan Rogiers , gedateerd 18 Aug .
1608 .
4e Nog een Weesmeester kennisse van 1500 gld . op Thomas Hendrixzn .
Volgens marginale aantekening worden deze waardepapieren , benevens
de contante gelden op 17 Nov . 1643 overhandigd aan Aeltge Adriaens met
Joost van den Vondel haar man .
Ir . J . G . Kam
Bas Roodnat en Oscar van Alphen :
12 x Amsterdam , Uitgeverij L . Stapleu
& Zoon .
Deze bundel geeft een aardige journalistieke
bloemlezing over verschillende facetten
van de hoofdstad : Handel(-tjes ), Beste
winkelstraat van Europa ?, Amsterdam en
zijn beestmensen , Muren vol borden , Een
stad wordt verkocht , Spoken van gisteren
en morgen , Brokken voor de toekomst ,
Verhaal van een bos , Van hoge hoed tot
balletschoen , Het Amsterdams , Sinterklaas-
praat en Merkwaardige feiten .
Vele Amsterdammers , die hun stad goedmenen te kennen , zullen in dit boekje
nogmenigmaal op iets nieuws stuiten . Bijzon-
derheden op velerlei gebied zijn op eengezellige manier tot reportages en ver-
halen verwerkt . Het boekje levert boven-
dien het bewijs , dat met de nodige fantasieaan de eindeloze reeks foto's van onze stadnog steeds verrassend originele opnamentoe te voegen zijn . S.v.W .
Dr . W . H . Vermooten : Hervormd
Amsterdam en zijn maatschappelijke
achtergrond in de 19e en 20e eeuw .
( Handboek pastorale sociologie onder
red . van Prof . Dr . W . Banning , deel
VI ). ' s-Gravenhage 1960 .
De verschijning van een boek onder
bovenstaande titel is op zichzelf al een ver-
heugend feit . Men kan niet zeggen , dat de
geschiedenis van de hervormde gemeente
in de literatuur over Amsterdam tot dusver
de aandacht heeft gekregen , die zij verdient .
Terecht constateert dr . Vermooten , dat de
nieuwste geschiedbeschrijvingen van Am-
sterdam wat het kerkelijk leven betreft
zelfs volledig in gebreke blijven . Dit laatste
vindt overigens zijn verklaring in de om-
standigheid , dat de geschiedenis van de
Amsterdamse hervormde gemeente , die
van 1578 tot op onze tijd in het kerkelijk
leven van de hoofdstad de overheersende
plaats innam , grotendeels nog ongeschre-
ven is . Dit geldt met name voor de periode ,
waarover het aangekondigde boek handelt :
behalve over enkele hoofdmomenten als
het réveil en de doleantie is er vrijwel niets
van enige betekenis gepubliceerd en een
doorlopend geschiedverhaal ontbreekt ge-
heel .
Dat dit boek overigens niet de pretentie
heeft in de hier aangeduide leemte te voor-
zien , is duidelijk , gelet op het karakter van
het seriewerk , waarvan het deel uitmaakt .
Het Handboek pastorale sociologie be-
oogt ( blijkens de inleiding tot deel I ) het
bijeenbrengen en ordenen van het mate-
riaal , dat de positie , het leven en werken
der kerk te midden van ons volk duidelijk
maakt . Het wil zakelijke voorlichting aan
predikanten en andere dienaren der kerk
geven . Het biedt dus geen geschiedschrij-
ving , maar religiografie , d.w.z . een socio-
logische beschrijving van het hedendaags
kerkelijk leven met de historische achter-
grond daarvan als noodzakelijk uitgangs-
punt .
Nu geeft het boek van dr . Vermooten in
historisch opzicht bepaald meer dan men
op grond van de gegeven doelstelling
mocht verwachten . Juist omdat de auteur
voor zijn historische achtergrond op een
leemte in de literatuur stuitte , was hij
genoodzaakt zelf die achtergrond te re-
construeren en dus een schets van de nog
ongeschreven geschiedenis van de her-
vormde gemeente in de laatste anderhalve
eeuw te geven . Om dit stuk kerkelijk leven
in zijn relatie tot de sociale geschiedenis te
doen uitkomen moest tevens de algemene
historische ontwikkeling van Amsterdam
na de Franse tijd in hoofdlijnen worden
weergegeven . Het resultaat is , dat van de
ongeveer 300 bladzijden tekst niet minder
dan 130 aan de voorgeschiedenis tot 1945
zijn gewijd ; het ' huidige tijdsgewricht '
beslaat de rest . Moet men het nu een be-
zwaar van dit boek noemen , dat het ' meer
historisch dan sociologisch ' is geworden ?
In zijn geleidewoord oppert prof . Banning
dit veronderstellenderwijze , maar nog af-
gezien van de vraag of het anders had ge-
kund geloof ik niet , dat de geinteresseerde
lezers dit bezwaar zullen delen . Integen-
deel , het boek heeft daardoor stellig belang-
rijk aan waarde gewonnen en dat niet
alleen voor de bredere lezerskring , die het
ongetwijfeld zal vinden , maar ook voor de
kerkelijke dienaren , voor wie het in de
eerste plaats bestemd is en die het heden
alleen maar beter zullen begrijpen , naar-
mate zij meer vertrouwd zijn met het ver-
leden . Men mag zelfs wensen , dat in de nog
te verschijnen delen een even grote plaats
aan het historisch gedeelte zal worden in -
20
21
dus ( en wel jarenlang voordat het archief van de weeskamer door het Rijk
aan de gemeente werd afgestaan ) door een autografenjager gestolen !!
De derde vondst betreft de schoonouders van Joost van den Vondel de
jonge , meestal genoemd Joost IV , omdat zijn vader , de dichter , ook zoals
uit de eerste vondst blijkt ' de Jonghe ' werd genoemd .
Nadat deze Joost weduwnaar was geworden , hertrouwde hij met Baartje
Hooft , dochter van Crijn Willemsz Hooft , coopman , en Marritje Warnaers
van Bronckhorst brouwersdochter uit Weesp . Toen zij 15 jaar oud was ,
overleed haar vader en het Inbrengregister van de weeskamer ( 22 fol . 84 )
geeft aanwijzingen over zijn nalatenschap . Inderdaad is hij niet onbemid-
deld , een huis op de Singel , genaamd Samson , met tuin tot de huizen van
de Herengracht en een huis aan de Zuidzijde van de Warmoesgracht tot
het eerst vermelde huis , en nog 7/16 part in een huis genaamd ' Het witte
Hooft ' op de Nieuwendij k van voor tot achter aan de straat van ' t kerkhof
van de Nieuwe kerk .
Het huwelijk met Baarte was geen succes , zoals uit de door Unger en
Sterck gepubliceerde stukken blijkt . Het werd in 1657 door echtscheiding
ontbonden .
Hier sluit aan de vierde vondst : In het Calis register No . 108 ( dat zijn
de registers waarin de doden worden genoteerd , die buiten de stad zijn
overleden ) lees ik op fol . 192 , gedateerd 8 October 1660 : Joost van Von-
dden de jonge overleden in Oost Indien heeft nagelaten twee kinderen
doch geen middelen zoo als Baertje Hooft desselfs weduw verklaart .
.
Waar het nu bleek , dat het mogelijk was dat het weeskamerarchief ant-
woorden gaf op verschillende tot nu toe onopgeloste vragen in zake Vondel
ben ik maar eens gaan zoeken of wellicht ook over de eerste vrouw van
Joost IV iets te vinden zou zijn . Inderdaad werd dat mijn vijfde vondst
en wel in het 24e Inbrengregister van de weeskamer op fol . 198 . Op 17
Febr . 1640 komen op de weeskamer Jan Willemsz . Fonteijn en Heijndrick
IJsbrantsz de Bruyn als voogden van Aeltgen , oud 18 jaren , de nagelaten
dochter van Adriaen Fransz . van Bancken , houtcoper , daer moeder af
was Maria Pieters , en verklaren dat hun pupil van haar vaders en moeders
erf competeert :
Ie 2414 gld . 8 stuivers en 8 penningen in contanten .
2e Een obligatie van 1875 gld . op de O . I . Compagnie .
3e Een rentebrief , losbaar met 653 gld . op Jan Rogiers , gedateerd 18 Aug .
1608 .
4e Nog een Weesmeester kennisse van 1500 gld . op Thomas Hendrixzn .
Volgens marginale aantekening worden deze waardepapieren , benevens
de contante gelden op 17 Nov . 1643 overhandigd aan Aeltge Adriaens met
Joost van den Vondel haar man .
Ir . J . G . Kam
Bas Roodnat en Oscar van Alphen :
12 x Amsterdam , Uitgeverij L . Stapleu
& Zoon .
Deze bundel geeft een aardige journalistieke
bloemlezing over verschillende facetten
van de hoofdstad : Handel(-tjes ), Beste
winkelstraat van Europa ?, Amsterdam en
zijn beestmensen , Muren vol borden , Een
stad wordt verkocht , Spoken van gisteren
en morgen , Brokken voor de toekomst ,
Verhaal van een bos , Van hoge hoed tot
balletschoen , Het Amsterdams , Sinterklaas-
praat en Merkwaardige feiten .
Vele Amsterdammers , die hun stad goedmenen te kennen , zullen in dit boekje
nogmenigmaal op iets nieuws stuiten . Bijzon-
derheden op velerlei gebied zijn op eengezellige manier tot reportages en ver-
halen verwerkt . Het boekje levert boven-
dien het bewijs , dat met de nodige fantasieaan de eindeloze reeks foto's van onze stadnog steeds verrassend originele opnamentoe te voegen zijn . S.v.W .
Dr . W . H . Vermooten : Hervormd
Amsterdam en zijn maatschappelijke
achtergrond in de 19e en 20e eeuw .
( Handboek pastorale sociologie onder
red . van Prof . Dr . W . Banning , deel
VI ). ' s-Gravenhage 1960 .
De verschijning van een boek onder
bovenstaande titel is op zichzelf al een ver-
heugend feit . Men kan niet zeggen , dat de
geschiedenis van de hervormde gemeente
in de literatuur over Amsterdam tot dusver
de aandacht heeft gekregen , die zij verdient .
Terecht constateert dr . Vermooten , dat de
nieuwste geschiedbeschrijvingen van Am-
sterdam wat het kerkelijk leven betreft
zelfs volledig in gebreke blijven . Dit laatste
vindt overigens zijn verklaring in de om-
standigheid , dat de geschiedenis van de
Amsterdamse hervormde gemeente , die
van 1578 tot op onze tijd in het kerkelijk
leven van de hoofdstad de overheersende
plaats innam , grotendeels nog ongeschre-
ven is . Dit geldt met name voor de periode ,
waarover het aangekondigde boek handelt :
behalve over enkele hoofdmomenten als
het réveil en de doleantie is er vrijwel niets
van enige betekenis gepubliceerd en een
doorlopend geschiedverhaal ontbreekt ge-
heel .
Dat dit boek overigens niet de pretentie
heeft in de hier aangeduide leemte te voor-
zien , is duidelijk , gelet op het karakter van
het seriewerk , waarvan het deel uitmaakt .
Het Handboek pastorale sociologie be-
oogt ( blijkens de inleiding tot deel I ) het
bijeenbrengen en ordenen van het mate-
riaal , dat de positie , het leven en werken
der kerk te midden van ons volk duidelijk
maakt . Het wil zakelijke voorlichting aan
predikanten en andere dienaren der kerk
geven . Het biedt dus geen geschiedschrij-
ving , maar religiografie , d.w.z . een socio-
logische beschrijving van het hedendaags
kerkelijk leven met de historische achter-
grond daarvan als noodzakelijk uitgangs-
punt .
Nu geeft het boek van dr . Vermooten in
historisch opzicht bepaald meer dan men
op grond van de gegeven doelstelling
mocht verwachten . Juist omdat de auteur
voor zijn historische achtergrond op een
leemte in de literatuur stuitte , was hij
genoodzaakt zelf die achtergrond te re-
construeren en dus een schets van de nog
ongeschreven geschiedenis van de her-
vormde gemeente in de laatste anderhalve
eeuw te geven . Om dit stuk kerkelijk leven
in zijn relatie tot de sociale geschiedenis te
doen uitkomen moest tevens de algemene
historische ontwikkeling van Amsterdam
na de Franse tijd in hoofdlijnen worden
weergegeven . Het resultaat is , dat van de
ongeveer 300 bladzijden tekst niet minder
dan 130 aan de voorgeschiedenis tot 1945
zijn gewijd ; het ' huidige tijdsgewricht '
beslaat de rest . Moet men het nu een be-
zwaar van dit boek noemen , dat het ' meer
historisch dan sociologisch ' is geworden ?
In zijn geleidewoord oppert prof . Banning
dit veronderstellenderwijze , maar nog af-
gezien van de vraag of het anders had ge-
kund geloof ik niet , dat de geinteresseerde
lezers dit bezwaar zullen delen . Integen-
deel , het boek heeft daardoor stellig belang-
rijk aan waarde gewonnen en dat niet
alleen voor de bredere lezerskring , die het
ongetwijfeld zal vinden , maar ook voor de
kerkelijke dienaren , voor wie het in de
eerste plaats bestemd is en die het heden
alleen maar beter zullen begrijpen , naar-
mate zij meer vertrouwd zijn met het ver-
leden . Men mag zelfs wensen , dat in de nog
te verschijnen delen een even grote plaats
aan het historisch gedeelte zal worden in -
20
21
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 251, AANVULLING 2006, Maandbladen, jaargangen 1 - 87, 48, 1961
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie (AI)
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning.
De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel.
Beide kunstmatige intelligentie taken zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.
De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel.
Beide kunstmatige intelligentie taken zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.