Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 251, pagina 13

geruimd als dr . Vermooten hier voor Amsterdam heeft gedaan . Kan men dus voor de algemene opzet van het boek alle waardering hebben , dit geldt evenzeer voor de inhoud en de wijze van bewerking . De uitgebreide literatuurlijst en de talrijke verwijzingen naar de bronnen getuigen ervan , dat de auteur zich zo volledig mogelijk heeft gedocumenteerd . Het hoofdstuk over de historische ontwikkeling van Amsterdam in de 19e en 20e eeuw geeft een zeer goed overzicht van de demografische , economische , sociale en politieke feiten , dat naast de op dit gebied bestaande werken zijn nut heeft door de vele tabellen met statistisch cijfermateriaal en de daaruit getrokken conclusies in de tekst . In dit opzicht verraadt trouwens het gehele boek de hand van de vakkundige sociograaf : het telt niet minder dan 71 tabellen in de tekst en 12 achterin het boek , aan de hand waarvan de auteur ons steeds met de neus op de feiten drukt . Uit het hoofdstuk over het kerkelijk leven tot 1945 spreekt duidelijk de neergaande lijn , die door inen uitwendige oorzaken leidde tot de ' ontluistering ' van de hervormde gemeente in de periode na 1867 . Tot de inwendige oorzaken van deze ontluistering rekent de schrijver de richtingsstrijd , het gebrek aan sociale bewogenheid en apostolair besef , de gebrekkige organisatie en de invoering van de verplichte hoofdelijke omslag ; tot de uitwendige de atheïstische propaganda en de sociale factoren . Tegenover het grotestadsprobleem is de kerk onmachtig gebleken . Hoewel men de auteur in zijn kritiek op zekere kerkelijke misstanden in het algemeen kan volgen , krijgt men een enkele maal de indruk , dat het beeld door de aard van het bronnenmateriaal min of meer kan zijn vertekend . Wanneer men op blz . 65 leest over de beuzelachtige , platvloerse geest , die in het midden der vorige eeuw in de kerkeraad zou hebben geheerst , moet men wel bedenken , dat de daar genoemde voorbeelden zijn ontleend aan een venijnig pamflet van dr . A . Kuyper , die voor de toenmalige kerkeraad geen goed woord over had . Die voorbeelden berusten weliswaar op de feiten ( Kuyper had deze uit de notulen van de kerkeraad opgediept ), maar zij kunnen niet zonder meer overtuigen , omdat zij zo duidelijk tendentieus zijn en een nader objectief onderzoek in de kerkeraadsnotulen ook feiten van tegengestelde strekking aan het licht zou kunnen brengen . Hier wreekt zich dus in zekere zin de omstandigheid , dat dr . Vermooten niet voldoende op voorafgaand historisch onderzoek kan steunen . De beide hoofdstukken over de maatschappelijke verhoudingen en de hervormde bevolkingsgroep in het huidige tijdsgewricht bevatten uiteraard ook voor niet kerkelijk geinteresseerde lezers veel wetenswaardigs . Ook hier vormen de bevolkingscijfers zowel als de economische , sociale en politieke ontwikkeling van de stad de achtergrond , waartegen het beeld van het kerkelijk leven wordt geprojecteerd . De cijfers leiden o.a . tot de conclusies , dat het vrouwelijk element onder de hervormde lidmaten sterk overheerst en dat de hervormde bevolking aan een verouderingsproces lijdt . De ontluistering van de hervormde gemeente heeft na 1945 plaats gemaakt voor enig herstel en gedeeltelijke vernieuwing , maar het eindresultaat van de ontwikkeling is toch , dat zij in de stedelijke samenleving van het eerste naar het tweede plan is verdrongen . Was nog in 1870 de helft van de bevolking van Amsterdam hervormd , in 1947 was dit verhoudingsgetal tot een vijfde geslonken . Noodlottig acht de schrijver de omstandigheid , dat op het grondgebied van Amsterdam niet minder dan twaalf hervormde gemeenten bestaan . Na de grote annexatie van 1921 besloot de kerkeraad van AmsterdamCentrum namelijk de kerkelijke gemeentegrenzen ongewijzigd te laten om de randgemeenten niet in hun zelfstandigheid te beknotten en zo is het tot dusver gebleven . Uit een organisatorisch oogpunt is fusie van de afzonderlijke gemeenten thans een gebiedende eis , maar de pogingen in deze richting hebben nog weinig succes gehad . Al met al een boek , dat stellig meer is dan een ' eerste terreinverkenning ', zoals de schrijver het zelf wil typeren . Het zal een vraagbaak zijn voor ieder , die zich al of niet uit kerkelijk oogpunt met deze feiten en problemen bezig houdt . Daarom is het jammer , dat aan dit boek vol feitenmateriaal iets ontbreekt , wat het juist als vraagbaak zoveel bruikbaarder zou hebben gemaakt : een alfabetische index . Tegenover dit gemis mogen dan aan de creditzijde nog de goede illustraties worden vermeld . Maar ik kan niet nalaten nog even de vinger te leggen op een misvatting in het voorwoord van de redacteur , waar deze meent , dat Amsterdam in de 17e eeuw werd geroemd als het achtste wereldwonder ( blz . I ). Zo hoog is Amsterdams roem nooit gestegen , maar wel richtte Huygens in 1657 aan de heren regeerders van Amsterdam ' in haer niewe stadthuys ' zijn dichterlijke gelukwens met de bekende aanhef : ' Doorluchte stichteren van ' s werelts achtste wonder / Van soo veel steens om hoogh op soo veel houts van onder '. W . J . van Hoboken 1885-1960 . Hou ' en Trouw . Vereniging van oudleerlingen der openbare Handelsscholen te Amsterdam . Jubileum UITGAVE TER GELEGENHEID VAN HET 75JARIG BESTAAN 1885 - 18 JUNI - 1960 . Onder redactie van de heer R . W . van der Wal ontstond dit gedenkboek , een vervolg op de gedenkboeken van 1925 en 1935 . Dat maakte de taak van de redacteur niet eenvoudig ; overzichten van de geschiedenis van de Handelsschool en van de Vereniging Hou ' en Trouw zouden immers grotendeels doublures worden . Men vond een oplossing door enkele zeer persoonlijke herinneringen van leden aan de oude tijd te plaatsen en daarnaast een aantal kleinere bijdragen over de perioden 1885-1937 , 1937-1947 , 19471952 en 1952-1960 . Dan volgen een tweetal impressies van Hou ' en Trouwers in het buitenland en daarna enkele artikelen over algemene economische onderwerpen uit deze laatste 75 jaar , de meeste van leden der Vereniging , en enkele van een buitenstaander . Daarbij o.a . Amsterdam en het wegvallen van Indonesië , bankwezen , kostprijscalculatie en conjunctuurverloop , internationaal betalingsverkeer en de verschillende soorten van handelsonderwijs . Als speciale Amsterdamse bijdragen volgen nog ' De Groentemarkt ', van de hand van de redacteur zelf , en ' 75 jaar Hou ' en Trouw aan Amsterdam ' van de hand van onze secretaris , dat de aanvankelijke verwaarlozing en latere zorg voor de monumenten in deze 75 jaar beschrijft . Tenslotte vindt men een 22-tal bijdragen , vrijwel alle van Amsterdamse bedrijven , waarin op zeer verschillende wijze , in tekst of afbeelding of ook in beide , iets over het bedrijf is vastgelegd . Als slot volgt een lijst van leden der Vereniging , met opgaaf van adres , beroep en jaar van verlaten van de Handelsschool . Daar vindt men verschillende bekende Nederlanders . Door de samenvoeging van al deze zeer uiteenlopende bijdragen was het mogelijk deze uitgaaf op royale wijze het licht te doen zien . Het resultaat is een zeer geslaagd gedenkboek , mooi van uitvoering , rijk geïllustreerd , gevarieerd van inhoud , met verschillende belangwekkende artikelen . I.H.V.E . Wolfgang Wegner : Kurfürst Carl Theodor von der Pfalz als Kunstsammler , zur Entstehung und Gründungsgeschichte des Mannheimer KUPFERSTICH - UND ZeICHUNGSKABINETTS ( Mannheim 1960 ). In dit boekje van 88 pagina's vertelt de schrijver , hoe keurvorst Carl Theodor in de tweede helft der 18de eeuw zijn beroemde verzameling prenten en tekeningen bijeenbracht , thans nog een van de hoofdbestanddelen van de Staatlichen Graphischen Sammlung in München . Aan de hand van bewaarde correspondentie en rekeningen zet de schrijver uiteen , hoe de keurvorst voornamelijk door zijn resident , later gezant in den Haag , Franz Olivier von Cornet , in HoEand kunstwerken voor zijn verzameling aankocht , meest prenten en tekeningen van Hollandse meesters , waaronder vooral Rembrandts , maar ook wel eens schilderijen . In Amsterdam was Hendrik de Winter , makelaar in kunst , een van de vaste leveranciers van de keurvorst . Over de Hollandse en vooral de Amsterdamse kunsthandel in de 18de eeuw , waarover tot nog toe weinig werd geschreven , geeft dit boek veel belangrijke bijzonderheden I.H.V.E . 23 22