Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 98

De eerste gemeente Beth Jacob had veel te danken aan zijn eerste rabbi en leraar
Uri Halevi uit Emden . Deze had verschillende Hebreeuwse boeken meegebracht
en ook een handgeschreven wetsrol , die aan zijn vader had toebehoord en die zich
thans nog onder de wetsrollen van de Portugees-Israelietische gemeente bevindt 1 .
De stad Emden was een centrum van Hebreeuwse boekhandel en Uri Halevi
had zeker nog kontakten met zijn oude woonplaats . Wij kennen ook een Joodse
boekhandelaar uit Emden , Mozes ben Jakob Halevi , die omstreeks 1590 de uni-
versiteit van Franeker met Hebreeuwse boeken , gedrukt in Italië en Polen , voor-
zag 2
. De gemeente had daarnaast nauwe relaties met Venetië , waar veel He-
breeuwse boeken gedrukt en verhandeld werden . En tenslotte kon men op de
jaarlijkse boekenbeurs te Frankfort aan de Main ook Hebreeuwse boeken te kust
en te keur aanschaffen . De bestellingen konden aan Nederlandse boekhandelaren
gegeven worden , die daar geregeld heengingen om te kopen en te verkopen . En
sinds 1627 werkte een Hebreeuwse drukker in Amsterdam , Menasseh Ben Israel ,
tevens rabbijn van de gemeente Neveh Salom , die ook als boekhandelaar werk-
zaam was .
De boeken in de inventarislijst zijn slechts zeer summier beschreven . De lijst was
alleen voor eigen gebruik bestemd . Waarschijnlijk heeft iemand de Hebreeuwse
titels opgenoemd met enige andere gegevens in het Portugees en heeft de sekre-
taris deze opgeschreven . De typisch Sefardische uitspraak van het Hebreeuws , die
de h onuitgesproken laat , waar hij uitgesproken moet worden en een ongeaspi-
reerde klinker met een overtollige h voorziet , heeft soms voor heel vreemde
Hebreeuwse titels gezorgd en ons moeilijke puzzles opgegeven . Het is tenslotte
gelukt de meeste raadsels op te lossen . Ook is de aanduiding " volume " zeer vaag ,
het kan zowel deel van een werk als ook exemplaar betekenen . Wij hebben bij de
vertaling zoveel mogelijk gelet op de aard van het opgesomde werk .
Aangezien de lijst in 1640 is opgemaakt , hadden wij een terminus ante quem , een
tijdslimiet voor de datum van publikatie van de opgesomde boeken . Wij hebben
van ieder boek de uitgaven tot 1640 opgezocht in de Catalogus van de Hebreeuwse
boeken in de Bibliotheca Bodleiana te Oxford van M . Steinschneider . Bij meerdere
uitgaven voor 1640 heeft vaak de bovengenoemde bibliografie van Sabetai Bas
uitkomst gegeven , daar hij de bibliotheek van de Portugese gemeente als uitgangs-
punt van zijn bibliografie heeft genomen . Wanneer een titel van de inventaris ook
bij Sabetai Bas voorkomt , hebben wij deze uitgave als die van het in de inventaris
vermelde exemplaar genomen . Wanneer Sabetai Bas meerdere uitgaven vermeldt ,
hebben wij ook deze overgenomen . Komt een boek van de inventaris niet bij
Sabetai Bas voor , dan geven wij alle uitgaven tot 1640 . Nadere identificatie blijkt
1 B . Israel Ricardo , De oudste wetsrol der Portugeesch-Israelietische gemeente te Amsterdam . In : DeVrijdagavond , Joodsch Weekblad , II , nr . 18 , 14 augustus 1925 , pp . 275 , 276 .
2 L . Fuks , Het Hebreeuwse brievenboek van Johannes Drusius jr . In : Studia Rosenthaliana III , 1 ,
januari 1969 , p . 11 e.v .
190
Bibliotheek Ets Haim
Foto G . L . W . Oppenheim
191