Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 9

onderhouden , en dan telde iedereen mee die zich behoorlijk gedroeg . Het stands-
verschil was bekend en werd aangevoeld , maar speelde in het intermenselijk fa-
miliecontact nauwelijks een rol . Dit wel in afwijking van wat wij als regel in de
overeenkomstige laag der nederlandse samenleving zagen , tot 1940 .
De heer en mevrouw van Eeghen-Heldring hielden niet van uitgaan en even-
min van diners geven , laat staan cocktailparties organiseren , en hadden in hun
dikwijls grote gastvrijheid liever familie van wie zij alles wisten en die geen enkele
pretentie ontwikkelde over de vloer , dan hun standgenoten in maatschappelijk
Amsterdamse zin .
Iets van een , intussen niet volledig , maatschappelijk isolement ontbrak daar-
door niet aan de tak van Mr . Chr . P . van Eeghen en Mej . van Eeghen is op de in-
geslagen weg voortgegaan . Ook keek zij in haar persoonlijke omgang liever naar
aanleg en karakter van haar vriendinnen dan naar de naam en positie der ouders .
Zij is in het Stichtse gelijk meisjes uit de tak van S . P . van Eeghen een
enkele maal als freule aangesproken , maar moest daar zelf over lachen .
Natuurlijk speelde die eenvoud zich af tegen een achtergrond van grote ma-
teriële mogelijkheden . Er was en is een buitenplaats , er was een prachtig huis
aan de Herengracht . Mevrouw van Eeghen-Heldring woont daar nog als laatste
bewoonster van de Bocht en Mej . van Eeghen verwijlt daar een deel van de dag
in compagnie met haar moeder .
Een nevenrol in haar levensgeschiedenis speelden de tantes , zusters van haar
grootvader en dochters van de puissant vermogende Chr . P . van Eeghen sr ., de
succesvolle koopman . De bijnaam van die tantes was ' de gouden torren ', woon-
achtig deels aan de Sarphatikade , deels op hun buiten ' de Pietersberg ' in Ooster-
beek , tegenwoordig een conferentie-oord . Niet in groten staat bewoond , maar
wel met alle paraphernalia der rijken . Bloemkassen , vruchten-kassen , gerij - met
paarden —, maar geen enkel ostentatious display . Geen diners . Voornaam , passend ,
maar wederom afwezigheid van ieder pogen tot sociaal climbing .
De gehele familie van Eeghen genoot hier bij voortduring grote gastvrijheid
evenals op de Herengracht , maar naar fortuin en positie van de gasten werd weinig
gekeken .
Zowel Mr . Chr . P . van Eeghen als Mej . van Eeghen behielden aan die tantes
dan wel oud-tantes herinneringen van sympathie en dankbaarheid ; voorbeelden
wederom van een nauwgezet mennistenleven .
De curieuse facetten van het karakter van Mej . van Eeghen kunnen zeker ten
dele uit de levenssfeer van haar directe voorgeslacht worden verklaard .
Hare maatschappelijke voorbeeldigheid , hare extreme zuinigheid voor zichzelf ,
het vrij zijn van ieder ostentatief standsbesef , al is zij zich van haar achtergronden
goed bewust .
Bovendien het nooit verkeren in , wat men dan in de wandeling noemt de
' Sociëteit ', de nog voor kort afgesloten wereld der door het lot van hun geboorte
begunstigden of degenen die menen tot die wereld te moeten behoren .
Een ander element dat tot verklaring van de reacties , in algemeen psycholo-
gische zin , van Dr . van Eeghen bijdragen kan , wellicht het voornaamste element ,
is de conversatietoon in het ouderlijk huis . Die was , op zijn minst tegenover elkaar ,
scherp critisch en intellectualistisch . Bijwijlen tot spotten geneigd . Een deel van
het mennistisch afwijzen van pretenties speelde daarbij vermoedelijk een rol , maar
Mr . C . P . van Eeghen kon cassant zijn , hij schreef in zijn studententijd in Propria
Cures , en was , bij alle hoffelijkheid tegenover buitenstaanders , in het allereigenste
milieu geneigd zich wel eens in wat afbrekende zin , gecombineerd met kort en
logisch commentaar , te laten gaan . A priori lag zijn kracht in de wereld eerder in
het critisch beschouwen van tekortkomingen en , in zijn commerciële bedrijf , van
onmogelijkheden of het ontlopen van risico's opleverende transacties , dan in
het constructieve en synthetische . Daarnevens bemoeide hij zich niet graag met
anderer innerlijk leven , zelfs niet met dat van zijn kinderen . Zijn afkeuring bleef
in het zakeüjk vlak , eerder een soms ongemakkelijke ouder dan een paedagoog ,
en Mevrouw van Eeghen , die haar man bewonderde om zijn verstand en zijn diep-
geworteld fatsoen , voelde naar haar aard er weinig voor daar tegenin te gaan .
De heer van Eeghen was een man met een sterk , maar gecamoufleerd gevoels-
leven . Hij had wel persoonlijke interesses , maar gaf daar nauwelijks uiterlijke vorm
aan . De naar buiten geopenbaarde isolementstrek , strekte zich mede naar binnen
het eigen gezin uit .
Wij denken dat , in navolging van de vader , de kinderen van Eeghen gewoon
waren nogal in ironische zin en soms scherp met elkaar om te gaan , wat los naast
elkaar levend , en in een omgeving waar zelfbehoud in psychische zin min of meer
op de voorgrond stond .
De veronderstelling lijkt niet verwerpelijk dat , gezien de persoonlijke aanleg
van Mej . van Eeghen , - de onverklaarbare rest - een deel van haar bijzondere
voorzichtigheid en zelfs wel eens initieel negativisme , uit de kinderlijke en jonge-
meisjes entourage behoort te worden begrepen .
Zelfs zouden wij zover willen gaan enig verband te zien tussen haar bevreesd-
heid zich aan wetenschappelijk werk van grote samenvattende envergure te wijden
en haar jeugdervaringen .
Immers : haar wetenschappelijk werk , al is dat van opvallend grote omvang en
van de hoogste hoedanigheid , is steeds gebaseerd op een enorme detailkennis van
feitelijke , door haar volledig te overziene complexen .
Onze adjunct-archivaris weet van sommige dingen alles , maar dan steeds ge-
baseerd op eigen archiefonderzoek , met grote acribie verricht , zomede niet af-
latende ijver , maar veel minder op het zien naar samenhang op breder terrein .
Daarbij behoorde niet zo grote geneigdheid tot literatuurstudie , behalve wanneer
daar concrete aanleiding toe is . Hare wetenschappelijke belangstelling is nauwe-
lijks gericht op de wereld buiten haarzelf , al kent zij die heel goed , maar bij uitstek
op datgene wat met haar eigen aard en menselijke bestreving samenhangt ; hier-
van is zij als het ware een typisch specimen .
12
13