Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 8

gevers , Amsterdamse kapitalisten , bij de opkomst van het Amerikaanse Gemene-
best . Het geslacht van Eeghen speelde daarbij een vrij grote rol , zij het niet de
eerste , aangezien de hun verwante Amsterdamse Willinks in die dagen nog ge-
fortuneerder geweest schijnen te zijn . De overgrootvader van het voorwerp dezer
levensbeschrijving heeft het familiebezit vóór en na 1850 tot zeer grote hoogte
opgevoerd . Hij was blijkbaar , met de weduwe van Jan van Eeghen , circa 1770 ,
het grote zakentalent van de familie .
Het is bepaald nodig enigszins op de achtergronden in te gaan , want Dr . van
Eeghen is zowel in haar merkwaardigheden , die zijn er zeker , als in haar presta-
ties , niet anders dan tegen die achtergronden te begrijpen .
Wij zien in Nederland nogal eens , dat zéér aanzienlijken bijzonder weinig van
hun voorgeslacht weten . Deels gemis aan intellectuele belangstelling , deels een
soort negatief snobisme . Men weet , via de kring van aanverwanten en vrienden ,
dat men onbetwist bovenaan staat , en vindt kennis van zaken omtrent positie en
affaires van het voorgeslacht daarom onbelangrijk en detailbegrip terzake of
' burgerlijk ' of curieus , afwijkend . Iemand is wat hij is , en begrip en kennis komen
daar verder niet bij te pas .
Afwijkend van dit gedragspatroon was de belangstelling in het milieu waarin
onze adjunct-
archivaris opgroeide .
Haar vader , Mr . Chr . P . van Eeghen , was een man met een uitnemend ver-
stand , gecombineerd met een grote belangstelling voor alles , en dat van kind af
aan , voor wat zich in de Nederlandse wereld afspeelde , gecombineerd met een
ijzeren geheugen voor de bijzonderheden van levensverloop , bezit en aanver-
wantschappen van iedereen die , vooral in Amsterdam in de laatste 150 jaren een
plaats van enige betekenis innam . Een mooi uitgangspunt voor een archiefambte-
naar .
Haar lievelingsbroer , wijlen Mr . P . van Eeghen , betrekkelijk vroeg gestorven
ten gevolge van een noodlottig auto-ongeluk , was een genealoog van impor-
tantie , wiens uitgebreide aantekeningen bij het Amsterdamse gemeente-archief
berusten .
Precies als zijn vader vol interesse voor allerlei menselijke verwikkelingen ,
mede door zijn academische studies op het gebied der psychologie . Precies als
zijn zuster van een bijna eigenaardige soberheid . Wel een bekwaam koper van
oude boeken en antiquiteiten , gelijk zijn vader - de tekeningen-verzamelaar Mr .
C . P . van Eeghen —, maar voor het overige bijzonder gehecht aan een adequaat
beheer zijner spaarpenningen : allerminst geneigd het leven van een young man
about town te leiden , iets wat hem in ieder opzicht gemakkelijk mogelijk geweest
zou zijn , gelet op zijn afkomst en geest .
Dit zo weinig mogelijk geld uitgeven , behalve bij wijlen voor anderen , de fa-
milie van Eeghen was allerminst inhalig en geld verzamelen speelde nauwelijks
een rol in de latere generaties , is een trekje dat vermoedelijk met een bepaald
traditioneel gedrag door minstens drie eeuwen heen samenhangt .
De van Eeghens , oorspronkelijk wellicht van agrarisch-vlaamse afkomst , ver-
trokken om des geloofs wille omstreeks 1640 uit Kortemarck naar Zeeuws
Vlaanderen
— Aardenburg .
De tot een andere tak behorende S . P . van Eeghen noemde zijn buiten-
plaats dan ook Aardenburg , ter herinnering aan een ver voorgeslacht .
Even behoren hier twee feiten te worden aangestipt . In de eerste plaats , dat de
van Eeghen die naar Aardenburg vertrok reeds niet onbemiddeld geweest moet
zijn . Het ambacht van goudsmid wees in die richting . En vervolgens dat pas de
wijk genomen werd op een zeer late datum in de 17de eeuw in afwijking van
andere doopsgezinden . Een familie met neiging tot voorzichtigheid .
Fel overtuigd doopsgezind waren de van Eeghens wél . Tot de strenge ortho-
doxie geneigd , en één heeft nog een vrij aanzienlijke rol als Vermaner in Zeeland
gespeeld .
De Amsterdamse van Eeghens zijn , tot de fusies , die tot het ontstaan der Doops-
gezinde Sociëteit hebben geleid , aan de Vlaamse richting trouw gebleven , al
hebben zij zich op de duur van de oude doopsgezinde orthodoxie verwijderd .
Mr . Chr . P . van Eeghen was intussen nog een groot man in de Mennisten-
ge-meente ; daartegenover heeft Mej . van Eeghen de banden afgesneden zonder
nochtans nederlands hervormd te worden . Wij krijgen niet de indruk dat reli-
gieuse gevoelens in haar leven een rol van betekenis speelden .
De moeder van Mej . van Eeghen , de nog in bloeiende welstand verkerende
93-jarige Mevrouw van Eeghen-Heldring , was afkomstig uit een Réveil-familie .
Haar grootvader was de befaamde filantroop en prediker Dominus Ottho
Heldring , grondlegger van vele nog bestaande inrichtingen . Het boekwerk ' De
Spiegelklok ' vertelt wat nadere bijzonderheden over hem .
De vader van Mevrouw van Eeghen was een autoritaire figuur van zeer grote
bekwaamheid , Balthazar Heldring , President van de Nederlandsche Handel
Maatschappij , een man over wiens overtuigd zijn van eigen gelijk dertig of veer-
tig jaren geleden in Amsterdam nog vele typische anecdotes de ronde deden .
Het huwelijk van de ouders van Mej . van Eeghen was zeker gelukkig , al wijkt
het in één opzicht van het normale doopsgezinde gedragspatroon af . Mevrouw
van Eeghen-
Heldring was niet doopsgezind .
De grootvader van Eeghen , meer geleerde - Jan Luyken - dan zakenman , was
nog getrouwd met een vrouw uit de hoogste doopsgezinde élite , een de Clercq .
Waarom is dit alles zo belangrijk ? Omdat Mej . van Eeghen in een van deze
familiegeschiedenis doordrenkt milieu opgroeide , en in dien zin voor een sfeer
gevoelig is .
Haar vader beschreven wij reeds , en nog verzuimden wij een trekje te ver-
melden . Met minder bemiddelde en dikwijls sociaal vrij eenvoudige familieleden ,
ook aangetrouwde familieleden , werd het contact bijna even nauw onderhouden
als met succesvolle en op de voorgrond tredende familierelaties . Op zijn doops-
gezinds werden de persoonlijke contacten hoofdzakelijk binnen de familiekring
10
11