Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
thonisz Recht met stenen werd bekogeld . Er zijn tientallen voorbeelden aan te
dragen , waarbij ' de steenen van de straet den Heere
. . dien(d)en ' om de remon-
stranten uit te roeien . Wat het stenigen betreft hebben wij duidelijk met een histo-
risch thema te maken uit de jaren van de protestantse kerkscheuring .
' Palamedes voor Agamemnoon ' gaat terug op het politiek gekleurde toneel-
stuk ' Palamedes ' van Vondel , waaraan herkenbare toespelingen op het vermeende
verraad van Van Oldebarneveldt (= Palamedes ) tegenover Maurits (= Aga-
memnoon ) ten grondslag liggen . Het verscheen in oktober 1625 en werd spoedig
verboden . De opdrachtgever van de twee panelen zou , volgens een voorstel van
Drs R . E . O . Ekkart , de geleerde remonstrantse voorvechter uit Leiden , Petrus
Scriverius ( Haarlem 1576-Oudewater 1660 ), kunnen zijn . De relatie tussen Vondel
en Scriverius is bekend door een gedicht dat Vondel had geschreven op de ver-
dediging van Hoogerbeets door Scriverius . Dit gedicht werd opgenomen in het
Liber Amicorum van Scriverius onder de initialen P.V.K . ( Palamedes van Keulen
= Joost van den Vondel ). Men mag veronderstellen , dat Scriverius een exemplaar
van Vondel's Palamedes heeft bezeten 1
.
Rest ons de relatie tussen Rembrandt en de remonstranten . De betrekkingen
tussen Rembrandt en de doopsgezinden zijn overbekend en dateren van na 1631 ;
na zijn komst naar Amsterdam , toen hij bij Hendrick Uylenburgh introk 2
. De
oudst aanwijsbare relatie van Rembrandt en een remonstrant dateert vrijwel
zeker uit Rembrandt's studietijd ten huize van Pieter Lastman ( 1624 ), waar toen
wel diens aanstaande zwager Francois Venant ( Middelburg c 1591-1636 ) over de
vloer zal zijn gekomen . Hij huwde Lastman's zuster op 25 april 1625 . De schilder
Venant behoorde in 1628/30 tot de ondertekenaars van de adhesiebetuiging voor
de remonstranten . Toch is dit contact met één remonstrant onvoldoende om er
conclusies aan te verbinden .
Interessant is dat Geurt Dircksz van Beuningen ( 1565-1633 ), die in 1627/28 /
30/32 burgemeester van Amsterdam was , de toenmalige buurman van Pieter
Lastman is geweest 3
. Geurt Dircksz van Beuningen was een oom van Petrus
Scriverius uit Leiden 4 ! Nog interessanter is dat een zoon van de burgemeester ,
Dirck Geurtsz van Beuningen ( 1588-1648 ) in 1619 was getrouwd met Catharina
Coenraets Burgh ( 1591-1667 ), een zuster van de scholarch van de Latijnse
School , Dr Albert Coenraets Burgh ( 1593-Nisjni Novgorod 1647 ), die Vondel
tot het dichten van zijn Palamedes heeft aangezet ! 1
Het echtpaar Van Beuningen liet in 1624 nog een zoon in de Oude Kerk dopen ,
maar hun verdere kinderen moeten remonstrants zijn gedoopt , van wie de jong-
sten in 1635 in het doopregister der remonstranten staan ingeschreven . In het
oudste lidmatenregister ( 1631 ) van de kerk komen Dirck Geurts van Beuningen
en zijn vrouw als lidmaten voor . Ook had Dirck Geurtsz van Beuningen met zijn
vader het stuk uit 1628/30 mede ondertekend .
Toen Dirck Geurtsz van Beuningen in 1631 zijn vader machtigde om gelden
te vorderen , trad daarbij als getuige op Abraham Anthonisz Recht , de voorvechter
der remonstranten , die wij al hebben leren kennen 2
. Op 3 april 1646 vertegen-
woordigde Dirck Geurtsz van Beuningen zijn neef Petrus Scriverius bij de doop
van diens kleinzoon Pieter Schrijver in de remonstrantse kerk te Amsterdam . De
dopeling was de zoon van Willem Schrijver ( Leiden 1608-1661 ) en Wendela de
Graeff ( 1607-
1652 ).
Het is bekend dat Willem Schrijver ' een groot stuck voor de schoorsteen door
Rembrandt gedaen ' in zijn huis aan de Herengracht ( nr 210 ) had hangen . Toen op
8 augustus 1663 de bibliotheek van zijn vader Petrus Scriverius werd geveild met
de schilderijen uit de boedel van Willem Schrijver , waren daaronder ' twee braave
groote stukken van Rembrant ' die ik niet in de boedel van Willem Schrijver ben
tegengekomen en die vermoedelijk van zijn vader afkomstig zijn geweest 3
. Drs
R . E . O . Ekkart heeft nu voorgesteld om in deze ' twee braave groote stukken
van Rembrant ' diens ' Steniging van Stefanus ' en ' Palamedes voor Agamemnoon '
te zien .
NASCHRIFT
Volgens het Album Studiosorum der Universiteit van Leiden , dat daar in de bibliotheek wordt be-
waard , woonde Joannes Wtenbogaert in oktober 1626 in bij de remonstrantse rector Henricus Zwaer-
decroon ( Leiden c 1594 — ( Schipluiden ) na 1655 ), zoon van de in augustus 1619 wegens zijn remon-
strantse sympathieën ontslagen rector van de Hieronymusschool uit Utrecht . Henricus Zwaerdecroon
was in 1617 te Leiden gehuwd met Machtelt Jans van der Pluym ( Leiden na 1591 - ( Noordwijk ) vóór
1630 ), een verwante uit de familiekring van Rembrandt 4
.
1 J . F . M . Sterck , Het leven van Joost van den Vondel , Haarlem 1926 , blz 28 e.v . en 194/5 .
J H . F . Wijnman , Rembrandt als huisgenoot van Hendrick Uylenburgh te Amsterdam ( 1631-1635 ).
Was Rembrandt doopsgezind of libertijn ? In Uit de kring van Rembrandt en Vondel , A'dam 1959 ,
blz 1-18 .
3 M.b . 1975 , blz 34 , n . 17 .
4 De vader van Petrus Scriverius , Hendrick Pietersz Schrijver ( 1550-Haarlem 1626 ) was een halfbroervan Geurt Dircksz van Beuningen ( Zie : Elias , Vroedschap , blz 255 , 257 en 343 ). Een broer van PetrusScriverius , Jan Hendricksz Soop ( 1578-1638 ), heeft in 1628/30 mede het stuk voor de
remonstrantenondertekend . In zijn huis aan de Kloveniersburgwal ( nr 105 ) hingen na het overlijden van zijn laatstezoon Floris Soop ( 1604-1657 ) een 140-tal schilderijen : o.a . Hercules Seghers , Jan van Goyen , FransHals
en mogelijk ook het portret van Floris Soop door Rembrandt uit 1654 ( Bredius nr 275 ) ( Zie :
I . H . van Eeghen , De vaandeldrager van Rembrandt , in m.b . 1971 , blz 173-181 . N.B . Er wordt thansaan de eigenhandigheid van het schilderij door Rembrandt getwijfeld ).
1 Sterck , Vondel , blz 33-36 . Dirck Geurtsz van Beuningen woonde aan de Kloveniersburgwal ( nr 27 ),
met Augustijn Wtenbogaert en zijn zwager Dr Albert Coenraets Burgh in ' Het gulden Heek ' (= nr 23 )
£ Zie : Kohier 1631 , fol . 218 en Thes . Extr . Ord . nr 281 , fol . 64 ). De verwantschap Van Beuningen/Wtenbogaert was zeer nauw : burgemeester Geurt Dircksz van Beuningen was in tweede huwelijkgetrouwd met Marritje Pieters Geltsack ( 1570-1603 ), een zuster van Geertruyt Pieters Gcltsack ( 1578-
1634 ), die in 1621 de tweede vrouw werd van Augustijn Wtenbogaert . Hun dochter MariaGeurts
van Beuningen ( 1600-1666 ) huwde in 1619 Bartholomeus Real ( 1592-1634 ), een broer
vande eerste vrouw van Augustijn Wtenbogaert ; J . G . van Dillen , Documenten betreffende de politiekeen kerkelijke twisten te Amsterdam ( 1614-1630 ), overdruk ( 1938 ), blz 11 e.v . en stuk nr 15 .
2 Not . J . Hoogeboom , N.A.A . nr 842 , dd 27.5.1631 .
8 M.b . 1969 , blz 249-253 .
4
N.N.B.W ., dl V , kol . 1182/3 ; I . H . van Eeghen , Willem Jansz van der Pluym en Rembrandt , in
m.b . 1977 , blz 6-13 , blz 7 .
168
169
dragen , waarbij ' de steenen van de straet den Heere
. . dien(d)en ' om de remon-
stranten uit te roeien . Wat het stenigen betreft hebben wij duidelijk met een histo-
risch thema te maken uit de jaren van de protestantse kerkscheuring .
' Palamedes voor Agamemnoon ' gaat terug op het politiek gekleurde toneel-
stuk ' Palamedes ' van Vondel , waaraan herkenbare toespelingen op het vermeende
verraad van Van Oldebarneveldt (= Palamedes ) tegenover Maurits (= Aga-
memnoon ) ten grondslag liggen . Het verscheen in oktober 1625 en werd spoedig
verboden . De opdrachtgever van de twee panelen zou , volgens een voorstel van
Drs R . E . O . Ekkart , de geleerde remonstrantse voorvechter uit Leiden , Petrus
Scriverius ( Haarlem 1576-Oudewater 1660 ), kunnen zijn . De relatie tussen Vondel
en Scriverius is bekend door een gedicht dat Vondel had geschreven op de ver-
dediging van Hoogerbeets door Scriverius . Dit gedicht werd opgenomen in het
Liber Amicorum van Scriverius onder de initialen P.V.K . ( Palamedes van Keulen
= Joost van den Vondel ). Men mag veronderstellen , dat Scriverius een exemplaar
van Vondel's Palamedes heeft bezeten 1
.
Rest ons de relatie tussen Rembrandt en de remonstranten . De betrekkingen
tussen Rembrandt en de doopsgezinden zijn overbekend en dateren van na 1631 ;
na zijn komst naar Amsterdam , toen hij bij Hendrick Uylenburgh introk 2
. De
oudst aanwijsbare relatie van Rembrandt en een remonstrant dateert vrijwel
zeker uit Rembrandt's studietijd ten huize van Pieter Lastman ( 1624 ), waar toen
wel diens aanstaande zwager Francois Venant ( Middelburg c 1591-1636 ) over de
vloer zal zijn gekomen . Hij huwde Lastman's zuster op 25 april 1625 . De schilder
Venant behoorde in 1628/30 tot de ondertekenaars van de adhesiebetuiging voor
de remonstranten . Toch is dit contact met één remonstrant onvoldoende om er
conclusies aan te verbinden .
Interessant is dat Geurt Dircksz van Beuningen ( 1565-1633 ), die in 1627/28 /
30/32 burgemeester van Amsterdam was , de toenmalige buurman van Pieter
Lastman is geweest 3
. Geurt Dircksz van Beuningen was een oom van Petrus
Scriverius uit Leiden 4 ! Nog interessanter is dat een zoon van de burgemeester ,
Dirck Geurtsz van Beuningen ( 1588-1648 ) in 1619 was getrouwd met Catharina
Coenraets Burgh ( 1591-1667 ), een zuster van de scholarch van de Latijnse
School , Dr Albert Coenraets Burgh ( 1593-Nisjni Novgorod 1647 ), die Vondel
tot het dichten van zijn Palamedes heeft aangezet ! 1
Het echtpaar Van Beuningen liet in 1624 nog een zoon in de Oude Kerk dopen ,
maar hun verdere kinderen moeten remonstrants zijn gedoopt , van wie de jong-
sten in 1635 in het doopregister der remonstranten staan ingeschreven . In het
oudste lidmatenregister ( 1631 ) van de kerk komen Dirck Geurts van Beuningen
en zijn vrouw als lidmaten voor . Ook had Dirck Geurtsz van Beuningen met zijn
vader het stuk uit 1628/30 mede ondertekend .
Toen Dirck Geurtsz van Beuningen in 1631 zijn vader machtigde om gelden
te vorderen , trad daarbij als getuige op Abraham Anthonisz Recht , de voorvechter
der remonstranten , die wij al hebben leren kennen 2
. Op 3 april 1646 vertegen-
woordigde Dirck Geurtsz van Beuningen zijn neef Petrus Scriverius bij de doop
van diens kleinzoon Pieter Schrijver in de remonstrantse kerk te Amsterdam . De
dopeling was de zoon van Willem Schrijver ( Leiden 1608-1661 ) en Wendela de
Graeff ( 1607-
1652 ).
Het is bekend dat Willem Schrijver ' een groot stuck voor de schoorsteen door
Rembrandt gedaen ' in zijn huis aan de Herengracht ( nr 210 ) had hangen . Toen op
8 augustus 1663 de bibliotheek van zijn vader Petrus Scriverius werd geveild met
de schilderijen uit de boedel van Willem Schrijver , waren daaronder ' twee braave
groote stukken van Rembrant ' die ik niet in de boedel van Willem Schrijver ben
tegengekomen en die vermoedelijk van zijn vader afkomstig zijn geweest 3
. Drs
R . E . O . Ekkart heeft nu voorgesteld om in deze ' twee braave groote stukken
van Rembrant ' diens ' Steniging van Stefanus ' en ' Palamedes voor Agamemnoon '
te zien .
NASCHRIFT
Volgens het Album Studiosorum der Universiteit van Leiden , dat daar in de bibliotheek wordt be-
waard , woonde Joannes Wtenbogaert in oktober 1626 in bij de remonstrantse rector Henricus Zwaer-
decroon ( Leiden c 1594 — ( Schipluiden ) na 1655 ), zoon van de in augustus 1619 wegens zijn remon-
strantse sympathieën ontslagen rector van de Hieronymusschool uit Utrecht . Henricus Zwaerdecroon
was in 1617 te Leiden gehuwd met Machtelt Jans van der Pluym ( Leiden na 1591 - ( Noordwijk ) vóór
1630 ), een verwante uit de familiekring van Rembrandt 4
.
1 J . F . M . Sterck , Het leven van Joost van den Vondel , Haarlem 1926 , blz 28 e.v . en 194/5 .
J H . F . Wijnman , Rembrandt als huisgenoot van Hendrick Uylenburgh te Amsterdam ( 1631-1635 ).
Was Rembrandt doopsgezind of libertijn ? In Uit de kring van Rembrandt en Vondel , A'dam 1959 ,
blz 1-18 .
3 M.b . 1975 , blz 34 , n . 17 .
4 De vader van Petrus Scriverius , Hendrick Pietersz Schrijver ( 1550-Haarlem 1626 ) was een halfbroervan Geurt Dircksz van Beuningen ( Zie : Elias , Vroedschap , blz 255 , 257 en 343 ). Een broer van PetrusScriverius , Jan Hendricksz Soop ( 1578-1638 ), heeft in 1628/30 mede het stuk voor de
remonstrantenondertekend . In zijn huis aan de Kloveniersburgwal ( nr 105 ) hingen na het overlijden van zijn laatstezoon Floris Soop ( 1604-1657 ) een 140-tal schilderijen : o.a . Hercules Seghers , Jan van Goyen , FransHals
en mogelijk ook het portret van Floris Soop door Rembrandt uit 1654 ( Bredius nr 275 ) ( Zie :
I . H . van Eeghen , De vaandeldrager van Rembrandt , in m.b . 1971 , blz 173-181 . N.B . Er wordt thansaan de eigenhandigheid van het schilderij door Rembrandt getwijfeld ).
1 Sterck , Vondel , blz 33-36 . Dirck Geurtsz van Beuningen woonde aan de Kloveniersburgwal ( nr 27 ),
met Augustijn Wtenbogaert en zijn zwager Dr Albert Coenraets Burgh in ' Het gulden Heek ' (= nr 23 )
£ Zie : Kohier 1631 , fol . 218 en Thes . Extr . Ord . nr 281 , fol . 64 ). De verwantschap Van Beuningen/Wtenbogaert was zeer nauw : burgemeester Geurt Dircksz van Beuningen was in tweede huwelijkgetrouwd met Marritje Pieters Geltsack ( 1570-1603 ), een zuster van Geertruyt Pieters Gcltsack ( 1578-
1634 ), die in 1621 de tweede vrouw werd van Augustijn Wtenbogaert . Hun dochter MariaGeurts
van Beuningen ( 1600-1666 ) huwde in 1619 Bartholomeus Real ( 1592-1634 ), een broer
vande eerste vrouw van Augustijn Wtenbogaert ; J . G . van Dillen , Documenten betreffende de politiekeen kerkelijke twisten te Amsterdam ( 1614-1630 ), overdruk ( 1938 ), blz 11 e.v . en stuk nr 15 .
2 Not . J . Hoogeboom , N.A.A . nr 842 , dd 27.5.1631 .
8 M.b . 1969 , blz 249-253 .
4
N.N.B.W ., dl V , kol . 1182/3 ; I . H . van Eeghen , Willem Jansz van der Pluym en Rembrandt , in
m.b . 1977 , blz 6-13 , blz 7 .
168
169
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.