Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
Grafcerk Wtenbogaert
Van Hoorn
in de Oude Kerk
Tekening door
J . G . Horsthuis
Foto Gem . Arch
Moucheron , van Huyzum , Verkolje , Roos , Both , Bisschop , Wouwerman , Wyk ,
J . Lievens Jr en Sr , een Fluweele Breugel , Bakker , Breenberg , Ostade , Dusart ,
Backhuysen , Dalens , Houbraken , Crab , Rademaker & c , extra kapitale uyfige-
voerde konstige Tekeningen van Larisse , Goltius , Blommart , nevens 1 eenige
schoone Konstboeken ' 1
.
Als laatste Rembrandt-relequieën vond ik bij de familie het door Rembrandt
geëtste portret van Joannes Wtenbogaert terug . In 1710 hing bij neef Cornells
Wtenbogaert ( 1649-1710 ) ' een printebortje van d'heer ontvanger in zijn comp -
i j.b . 69 ( 1977 ), blz 117 nr 217 .
166
toir ' 1
. Na het overlijden van het laatste kleinkind Jan van Gheel in 1757 waren
er geen nakomelingen van de ontvanger meer in leven . De nalatenschap van Jan
van Gheel geeft geen spoor van de kunstzinnige belangstelling van zijn groot-
vader , maar wel een kamer vol met papieren van zijn ontvangerschap . Bij de
scheiding van de boedel door de erfgenamen in 1760 komt heel onverwacht aan
het slot in een tussengekrabbelde opmerking : ' eijndelijk de koopere plaat waar
op wijlen den heere ontfanger Wttenbogaart is afgebeelt door Rembrandt ' te-
voorschijn 2
. De erfgenamen , die geen enkele band met de voorgestelde hadden ,
zijn niet zuinig op deze plaat geweest , want deze is thans niet meer bekend .
Mr Joannes Wtenbogaert , die hiervoor de aandacht kreeg , verdient een betere
plaats in Rembrandt's biografie dan tot nog toe het geval was . Hij doet naar mijn
mening niet onder in betekenis voor een man als Jan Six , maar die heeft een fa-
milie gehad die zijn portretten door Rembrandt en zelfs de koperen plaat heeft
bewaard , naast een nuttig familiearchief .
Na deze excursie met Rembrandt in remonstrants milieu , is het interessant om
nog eens naar het begin van ons verhaal terug te gaan ; n.l . het jaar 1626 , waarin
Johannes Wtenbogaert uit ballingschap terugkeerde en zijn petekind naar Leiden
ging om daar rechten te studeren . Uit dat jaar bestaat een historie-schilderij van
de hand van Rembrandt ( Bredius nr 460 ), waarvan de interpretatie van de voor-
stelling grote moeilijkheden oplevert . Andere onderwerpen uit 1626 , als ' Bileam
en de Ezelin ' ( Bredius nr 487 ) en het onlangs ontdekte paneel van ' De doop van
de kamerling ' 3 sluiten makkelijk aan bij het werk van zijn leermeester Pieter
Lastman ( 1583-1633 ). Het hiervoor genoemde historiestuk uit hetzelfde jaar 1626
valt qua onderwerp , formaat en uitwerking uit de toon . Er is op gewezen dat er ,
vanwege het gelijke formaat van ' De steniging van Stefanus ' uit 1625 ( Bredius
nr 531 A ), tussen beide panelen een verband kan bestaan . Het was mogelijk een
stel dat bij elkaar hoorde . Het grote formaat zou wel eens op een opdrachtgever ,
die dan tevens de auctor intellectualis van het thema is geweest , kunnen wijzen .
Zeer recent is voorgesteld het schilderij als ' Palamedes voor Agamemnoon ' te
interpreteren 4
. Met de iconografische inhoud wil ik mij hier niet inlaten , maar een
paar historische beschouwingen lijken mij hier op hun plaats .
Het onderwerp is het vermeend verraad van Palamedes tegenover de grieken ,
voor welks verraad Palamedes tot straf steniging staat te wachten . Hiermee sluit
het stuk prachtig aan bij ' De steniging van Stefanus ' uit 1625 . Het stenen gooien
naar remonstranten was zeer gangbaar in de moeilijke jaren die volgden op de
terechtstelling van de landsadvocaat Van Oldebarneveldt . Wij hebben hiervoor
gezien hoe de beeltenis van Van Oldebarneveldt in het huis van Abraham An -
1 Not . G . Ypelaer , N.A.A . nr 5339 , fol . 1846 , dd 4.12.1710 .
2 Not . A . Bractiarius , N.A.A . nr 13516 , akte 41 , dd 2.6.1760 .
3 H . L . M . Defoer , Rembrandt van Rijn , De Doop van de Kamerling , in Oud-Holland 1977 , blz 2-26 .
4 R . E . O . Ekkart , Historie - en genrestukken , in Geschildert tot Leyden Anno 1626 , blz 47-76 , blz 66-68 .
167
Van Hoorn
in de Oude Kerk
Tekening door
J . G . Horsthuis
Foto Gem . Arch
Moucheron , van Huyzum , Verkolje , Roos , Both , Bisschop , Wouwerman , Wyk ,
J . Lievens Jr en Sr , een Fluweele Breugel , Bakker , Breenberg , Ostade , Dusart ,
Backhuysen , Dalens , Houbraken , Crab , Rademaker & c , extra kapitale uyfige-
voerde konstige Tekeningen van Larisse , Goltius , Blommart , nevens 1 eenige
schoone Konstboeken ' 1
.
Als laatste Rembrandt-relequieën vond ik bij de familie het door Rembrandt
geëtste portret van Joannes Wtenbogaert terug . In 1710 hing bij neef Cornells
Wtenbogaert ( 1649-1710 ) ' een printebortje van d'heer ontvanger in zijn comp -
i j.b . 69 ( 1977 ), blz 117 nr 217 .
166
toir ' 1
. Na het overlijden van het laatste kleinkind Jan van Gheel in 1757 waren
er geen nakomelingen van de ontvanger meer in leven . De nalatenschap van Jan
van Gheel geeft geen spoor van de kunstzinnige belangstelling van zijn groot-
vader , maar wel een kamer vol met papieren van zijn ontvangerschap . Bij de
scheiding van de boedel door de erfgenamen in 1760 komt heel onverwacht aan
het slot in een tussengekrabbelde opmerking : ' eijndelijk de koopere plaat waar
op wijlen den heere ontfanger Wttenbogaart is afgebeelt door Rembrandt ' te-
voorschijn 2
. De erfgenamen , die geen enkele band met de voorgestelde hadden ,
zijn niet zuinig op deze plaat geweest , want deze is thans niet meer bekend .
Mr Joannes Wtenbogaert , die hiervoor de aandacht kreeg , verdient een betere
plaats in Rembrandt's biografie dan tot nog toe het geval was . Hij doet naar mijn
mening niet onder in betekenis voor een man als Jan Six , maar die heeft een fa-
milie gehad die zijn portretten door Rembrandt en zelfs de koperen plaat heeft
bewaard , naast een nuttig familiearchief .
Na deze excursie met Rembrandt in remonstrants milieu , is het interessant om
nog eens naar het begin van ons verhaal terug te gaan ; n.l . het jaar 1626 , waarin
Johannes Wtenbogaert uit ballingschap terugkeerde en zijn petekind naar Leiden
ging om daar rechten te studeren . Uit dat jaar bestaat een historie-schilderij van
de hand van Rembrandt ( Bredius nr 460 ), waarvan de interpretatie van de voor-
stelling grote moeilijkheden oplevert . Andere onderwerpen uit 1626 , als ' Bileam
en de Ezelin ' ( Bredius nr 487 ) en het onlangs ontdekte paneel van ' De doop van
de kamerling ' 3 sluiten makkelijk aan bij het werk van zijn leermeester Pieter
Lastman ( 1583-1633 ). Het hiervoor genoemde historiestuk uit hetzelfde jaar 1626
valt qua onderwerp , formaat en uitwerking uit de toon . Er is op gewezen dat er ,
vanwege het gelijke formaat van ' De steniging van Stefanus ' uit 1625 ( Bredius
nr 531 A ), tussen beide panelen een verband kan bestaan . Het was mogelijk een
stel dat bij elkaar hoorde . Het grote formaat zou wel eens op een opdrachtgever ,
die dan tevens de auctor intellectualis van het thema is geweest , kunnen wijzen .
Zeer recent is voorgesteld het schilderij als ' Palamedes voor Agamemnoon ' te
interpreteren 4
. Met de iconografische inhoud wil ik mij hier niet inlaten , maar een
paar historische beschouwingen lijken mij hier op hun plaats .
Het onderwerp is het vermeend verraad van Palamedes tegenover de grieken ,
voor welks verraad Palamedes tot straf steniging staat te wachten . Hiermee sluit
het stuk prachtig aan bij ' De steniging van Stefanus ' uit 1625 . Het stenen gooien
naar remonstranten was zeer gangbaar in de moeilijke jaren die volgden op de
terechtstelling van de landsadvocaat Van Oldebarneveldt . Wij hebben hiervoor
gezien hoe de beeltenis van Van Oldebarneveldt in het huis van Abraham An -
1 Not . G . Ypelaer , N.A.A . nr 5339 , fol . 1846 , dd 4.12.1710 .
2 Not . A . Bractiarius , N.A.A . nr 13516 , akte 41 , dd 2.6.1760 .
3 H . L . M . Defoer , Rembrandt van Rijn , De Doop van de Kamerling , in Oud-Holland 1977 , blz 2-26 .
4 R . E . O . Ekkart , Historie - en genrestukken , in Geschildert tot Leyden Anno 1626 , blz 47-76 , blz 66-68 .
167
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.