Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
gepasseert werde gesien te hebben dat een Jan Thomasz notaris sekere uren 20e bij dage als in den
auont metten voorsz testatrice ouer het schrijven van haeren testamente doende was , en het zelve
testament bij den voorn , notaris geschreven sijnde zelfs inde keten auondt om Mr . Jan Kies en Jan
Cornelisz . Kistemaecker gegaen es geweest omme als getuijgen ouer tvoorsz testament te staen zulcx
zij luijden oock denselfden auondt deden seggende Aeriaen Jansdr . voorsz . de voorsz . getuijgen dier
tijt metten voorn . Jan Thomasz . wel gesien te hebben voorts te samen verclarende waerachtich te
wesen dat den voorn . Elisabet van Alckema zoe ten zelfden tijde als zij haeren testament maecte als
oock daer voor en nae omme haere voorsz mans zieckte en absentie ( waer vooren men het quaetste
noch verborgen hiel ) wtermaeten sere ontstelt iae schier leuendich doot was , bij wijlen zoe grooten
gehuijl geschraij en misbaer maeckende dat men niet weijnich beducht was of soude met vrucht met
al gebleuen hebben in vouge datter meer als te veel te doen viel omme haer en haeren moeder ( des
requirants huijsvrou ) te troosten insgelijcx verclaerden dat den voorsz Willem Bicker ( doen hij tot
Haerlen ande moordadige quetsure starff ) met sijne huijsvrou ten huijse vanden voorsz requirant
woonde , wesende mitsdien aldaer zijne clederen siluerwerck brieuen en anders , jnsgelijcx verclaerende
dat zoo wanneer in de somer a °. sestienhondert Jacob en Claes van Alckema met Machtelt Bickers
en Gijsbrecht Crabbemoes ten huijse van den requirant gecomen waeren om den staet van jonge
Willem Bickers goederen te maken den voorn . Claes een dach twee ofte drie alleen vertrock ( blijuende
allen dandere vrunden totten requirant en weder gecomen sijn wten huijse barste sonder dat hij van
iemande oorloff nam ofte ande maijsens enige vereringe dede alsoe wel nochtans het selue bij Jacob
zijn broeder en dandere vrunden gedaen werde verclaerende noch verdere den voorn . Anna Gerritsdr .
alleen dat zij de voorsz . Claes nu weder gecomen sijnde met een corsel hooft wte verceucken barstende
onder andere woorden met ontslaginge van zijnen handt hoorde zeggen wij bennen der al af wij bennen
der al af alle poorte van Hollandt en mogen daer niet tegens ofte diergelijcke woorden in forma ,
yerclaren noch gesamentlijken wel te weten dat den voorn . Jacob van Alckema met sijn huijsvrou
in des voorsz testatrices brulloffeest niet en was en dat Agnies van Alckema den voorsz testatrice met
haeren man op een sonnedach bij haeren dienstmaecht voor d'eerste raijse thaerders tegens die noen
op een warme ketel dede nooden dat den nieuwe gehoudens ten beste niet en smaeckte , Willem Bicker
tegen sal . Griete Gerritsdr . ( zijnre huijsvrouwen bestemoeder ) onder anderen saijde wel Jacob oom
wel wij willen hem voor een oom kennen zoe niet God Here genae wij hebben genouch wij en behoeven
hem niet , verclarende ten laestten baydegaer dat den voorsz requirant hem somwijle voor een rechts-
geleerdt gebruycken laet , en dat den voorn . Jan Cornelisz Kistemaecker een dobbelt persoon met
eren was , alrewege en bij eenen ygelicke daer voor oock geacht en gereputeert , allegerende den voorn .
Anna Gerritsdr . voor redene van wetenschap dat zij deposante allen den voorsz tijt diende ten huijse
van voorn Griete Gerritsdr . en mitsdien dagelicx met haren vrou in des requirants huijs verkeerde
en insonderheyt alsser wat veel te doen viel , en iemant aldaer sieck en niet wel te passen was naer doode
vande voorn . Griete Gerritsdr . niet meer gedient dan gestadelicke selfs apart huijs gehouwen hebbende ,
zulcx zij als noch doet . Den voorn . Adriana Jansdr . voor redene van wetenschap allegerende dat sij
deposante ten tijde de voorn . Willem Bicker tot Haerlem tongeluck opquam , Elisabet van Alckema
baijde raijsen testeerde , van kinde beviel ende oock nae starf ende den staet van Jonge Bicker haren
kindts goederen gemaect soude werden en noch menige jaeren daer nae als dienstmaecht ten huijse
vanden voorn , requirant gewoont heeft gehadt , presenterende zij getuijgen tgeene voorsz staet tot
allen tijden des noot en versocht sijnde gestandt te doen en met eede te bevestigen . Aldus ten huijse
van requirant staende aende westzijde vanden Corenstraet . ter presentie en ouerstaen vanden den
eersame Sijmon Scheltisz cuijper en Augustijn Bas geswooren landtmeter , poorteren deser stede ge-
tuijgen van geloue hier toe met mij notaris versocht onder stont geteyckent tmerck van Anna Gerrits-dr .
tmerck van Adriana Jansdr . Bij mij Sijmen Scheltesz A . Bas Medenblick J . C . van der Geest notaris
publicus .
Naer gedaene collatie jegens de principale minute geschreven en onderteijckent als bouen is deze
daer mede accorderende bevonden bij mij voorn , notaris den XI november 1609
J . van der Geest notarius publicus .
Ofschoon de acten wel bizonder lang zijn uitgevallen , gunnen zij ons tezamen
een zó karakteristiek beeld der huishouding van een in moeilijkheden gebracht
aanzienlijk gezin uit een plattelands-stadje van omstreeks 1600 , dat het mij nuttig
scheen de stukken in extenso weer te geven . Immers , op een onvergelijkelijk
markante wijze , worden hier door verschillende naar voren gebrachte toe-
schouwers der dramatische gebeurtenissen de perikelen geschetst , waarvoor de
weduwe van Willem Bicker kwam te staan . Want hoe moest zij haar beschik-
kingen maken , om na haar dood aan ieder het zijne naar redelijkheid te kunnen
bezorgen ? En hoe duidelijk komt dan haar angst voor een mogelijke misgreep
in deze naar voren , wanneer zij een onverwacht bezoek zal ontvangen van haar
tante Bicker . Dan bevangt haar duidelijk de vrees , dat zij niet volledig voor
haar zoontje Willem in het gemaakte testament of codicil was opgekomen .
Op verscheidene plaatsen zijn de gebezigde termen bizonder typisch . De
erflaatster bijvoorbeeld spreekt over haar ' knechtje ' en van haar ' snaren ', daar-
mede de vrouwelijke leden harer schoonfamilie bedoelende : het zijn aanduidingen ,
die men soms nog ten plattenlande in Hollands Noorderkwartier kan vernemen .
Een ontvangst ' op een warme ketel ' is voor ons een volslagen uitgestorven
begrip . En zo is het zeker ook gesteld met de op hyper-nerveuze patiënten
kennelijk probaat geoordeelde therapie van in azijn gedrenkte doeken . Curieus
is stellig de gecamoufleerde bastaardvloek : een krachtterm waarvan de groot-
moeder zich bediende . De spreekwijze over de talrijke poorten in Holland ligt
ons niet meer in het gehoor , maar men kan zich heden ten dage nog goed voor-
stellen hoezeer de rancune van de dienstmaagd des huizes werd opgewekt , toen
haar de gewenste fooi ontging , die zij verwachtte van Claes van Alckemade ,
de oom , die kwaadaardig wegliep uit de keuken van het sterfhuis , al gesticu-
lerende , toen hem duidelijk geworden was dat zijn nichtje , Bickers weduwe ,
haar vaders familie ten enenmale had uitgesloten . .
Intussen hadden de Van Alckemade's pogingen in het werk gesteld om hun
vermeende rechten te doen gelden . ' Deersame Jacob van Alckemade voor hem
selven ende vervangende ' zijn broeder Claes verscheen namelijk reeds op 22 april
1602 voor notaris Van der Lijn te Alkmaar 1
, tot lastgeving aan Henrick van
Seevanck ' in procuratorem in omnibus et contra omnes cum potestate sub-
stituendi in communi forma '. Maar de wederpartij zat al evenmin stil want
Mr . Gijsbert van Nesse verleende juist een week later voor dezelfde notaris
een gelijke opdracht op de procureur voor de Alkmaarse vierschaar Maarten
Pietersz . van Persijn .
Na de dood van Willem Bicker junior nam Mr . van Nesse opnieuw maat-
regelen . Als ' man en voocht van Anna van Nesse % i/n huysvrouwe weesende weesende
erffgenaem van Willem Tikker naegelaten soone van s . Elizabeth van Alckemade haeren
overheden dochter ' droeg hij aan een vertrouwensman op om aanstonds door notaris
en getuigen te Schoorl , Warmenhuizen , Zijbelhuizen , Schagen , Barsingerhorn
en Nieuwe-
Niedorp possessie te nemen van de aan dit kind toebehoord heb-
hebbende landerijen met scherpe interdictie aan alle betrokken pachters om aan
1 A . v ., a . v . dl . 33 , fol °. 114 .— Jacob Florisz . van Alckemade was gehuwd met Maria ( van ) Bam
Sijbrantsdr . en Agnes Florisdr . van Alckemade met Jacob ( van ) Bam Sijbrantsz . te Amsterdam ;
zie ' Bijdragen Bisdom Haarlem ' I , 1873 tgr . bldz . 380 .
76
77
auont metten voorsz testatrice ouer het schrijven van haeren testamente doende was , en het zelve
testament bij den voorn , notaris geschreven sijnde zelfs inde keten auondt om Mr . Jan Kies en Jan
Cornelisz . Kistemaecker gegaen es geweest omme als getuijgen ouer tvoorsz testament te staen zulcx
zij luijden oock denselfden auondt deden seggende Aeriaen Jansdr . voorsz . de voorsz . getuijgen dier
tijt metten voorn . Jan Thomasz . wel gesien te hebben voorts te samen verclarende waerachtich te
wesen dat den voorn . Elisabet van Alckema zoe ten zelfden tijde als zij haeren testament maecte als
oock daer voor en nae omme haere voorsz mans zieckte en absentie ( waer vooren men het quaetste
noch verborgen hiel ) wtermaeten sere ontstelt iae schier leuendich doot was , bij wijlen zoe grooten
gehuijl geschraij en misbaer maeckende dat men niet weijnich beducht was of soude met vrucht met
al gebleuen hebben in vouge datter meer als te veel te doen viel omme haer en haeren moeder ( des
requirants huijsvrou ) te troosten insgelijcx verclaerden dat den voorsz Willem Bicker ( doen hij tot
Haerlen ande moordadige quetsure starff ) met sijne huijsvrou ten huijse vanden voorsz requirant
woonde , wesende mitsdien aldaer zijne clederen siluerwerck brieuen en anders , jnsgelijcx verclaerende
dat zoo wanneer in de somer a °. sestienhondert Jacob en Claes van Alckema met Machtelt Bickers
en Gijsbrecht Crabbemoes ten huijse van den requirant gecomen waeren om den staet van jonge
Willem Bickers goederen te maken den voorn . Claes een dach twee ofte drie alleen vertrock ( blijuende
allen dandere vrunden totten requirant en weder gecomen sijn wten huijse barste sonder dat hij van
iemande oorloff nam ofte ande maijsens enige vereringe dede alsoe wel nochtans het selue bij Jacob
zijn broeder en dandere vrunden gedaen werde verclaerende noch verdere den voorn . Anna Gerritsdr .
alleen dat zij de voorsz . Claes nu weder gecomen sijnde met een corsel hooft wte verceucken barstende
onder andere woorden met ontslaginge van zijnen handt hoorde zeggen wij bennen der al af wij bennen
der al af alle poorte van Hollandt en mogen daer niet tegens ofte diergelijcke woorden in forma ,
yerclaren noch gesamentlijken wel te weten dat den voorn . Jacob van Alckema met sijn huijsvrou
in des voorsz testatrices brulloffeest niet en was en dat Agnies van Alckema den voorsz testatrice met
haeren man op een sonnedach bij haeren dienstmaecht voor d'eerste raijse thaerders tegens die noen
op een warme ketel dede nooden dat den nieuwe gehoudens ten beste niet en smaeckte , Willem Bicker
tegen sal . Griete Gerritsdr . ( zijnre huijsvrouwen bestemoeder ) onder anderen saijde wel Jacob oom
wel wij willen hem voor een oom kennen zoe niet God Here genae wij hebben genouch wij en behoeven
hem niet , verclarende ten laestten baydegaer dat den voorsz requirant hem somwijle voor een rechts-
geleerdt gebruycken laet , en dat den voorn . Jan Cornelisz Kistemaecker een dobbelt persoon met
eren was , alrewege en bij eenen ygelicke daer voor oock geacht en gereputeert , allegerende den voorn .
Anna Gerritsdr . voor redene van wetenschap dat zij deposante allen den voorsz tijt diende ten huijse
van voorn Griete Gerritsdr . en mitsdien dagelicx met haren vrou in des requirants huijs verkeerde
en insonderheyt alsser wat veel te doen viel , en iemant aldaer sieck en niet wel te passen was naer doode
vande voorn . Griete Gerritsdr . niet meer gedient dan gestadelicke selfs apart huijs gehouwen hebbende ,
zulcx zij als noch doet . Den voorn . Adriana Jansdr . voor redene van wetenschap allegerende dat sij
deposante ten tijde de voorn . Willem Bicker tot Haerlem tongeluck opquam , Elisabet van Alckema
baijde raijsen testeerde , van kinde beviel ende oock nae starf ende den staet van Jonge Bicker haren
kindts goederen gemaect soude werden en noch menige jaeren daer nae als dienstmaecht ten huijse
vanden voorn , requirant gewoont heeft gehadt , presenterende zij getuijgen tgeene voorsz staet tot
allen tijden des noot en versocht sijnde gestandt te doen en met eede te bevestigen . Aldus ten huijse
van requirant staende aende westzijde vanden Corenstraet . ter presentie en ouerstaen vanden den
eersame Sijmon Scheltisz cuijper en Augustijn Bas geswooren landtmeter , poorteren deser stede ge-
tuijgen van geloue hier toe met mij notaris versocht onder stont geteyckent tmerck van Anna Gerrits-dr .
tmerck van Adriana Jansdr . Bij mij Sijmen Scheltesz A . Bas Medenblick J . C . van der Geest notaris
publicus .
Naer gedaene collatie jegens de principale minute geschreven en onderteijckent als bouen is deze
daer mede accorderende bevonden bij mij voorn , notaris den XI november 1609
J . van der Geest notarius publicus .
Ofschoon de acten wel bizonder lang zijn uitgevallen , gunnen zij ons tezamen
een zó karakteristiek beeld der huishouding van een in moeilijkheden gebracht
aanzienlijk gezin uit een plattelands-stadje van omstreeks 1600 , dat het mij nuttig
scheen de stukken in extenso weer te geven . Immers , op een onvergelijkelijk
markante wijze , worden hier door verschillende naar voren gebrachte toe-
schouwers der dramatische gebeurtenissen de perikelen geschetst , waarvoor de
weduwe van Willem Bicker kwam te staan . Want hoe moest zij haar beschik-
kingen maken , om na haar dood aan ieder het zijne naar redelijkheid te kunnen
bezorgen ? En hoe duidelijk komt dan haar angst voor een mogelijke misgreep
in deze naar voren , wanneer zij een onverwacht bezoek zal ontvangen van haar
tante Bicker . Dan bevangt haar duidelijk de vrees , dat zij niet volledig voor
haar zoontje Willem in het gemaakte testament of codicil was opgekomen .
Op verscheidene plaatsen zijn de gebezigde termen bizonder typisch . De
erflaatster bijvoorbeeld spreekt over haar ' knechtje ' en van haar ' snaren ', daar-
mede de vrouwelijke leden harer schoonfamilie bedoelende : het zijn aanduidingen ,
die men soms nog ten plattenlande in Hollands Noorderkwartier kan vernemen .
Een ontvangst ' op een warme ketel ' is voor ons een volslagen uitgestorven
begrip . En zo is het zeker ook gesteld met de op hyper-nerveuze patiënten
kennelijk probaat geoordeelde therapie van in azijn gedrenkte doeken . Curieus
is stellig de gecamoufleerde bastaardvloek : een krachtterm waarvan de groot-
moeder zich bediende . De spreekwijze over de talrijke poorten in Holland ligt
ons niet meer in het gehoor , maar men kan zich heden ten dage nog goed voor-
stellen hoezeer de rancune van de dienstmaagd des huizes werd opgewekt , toen
haar de gewenste fooi ontging , die zij verwachtte van Claes van Alckemade ,
de oom , die kwaadaardig wegliep uit de keuken van het sterfhuis , al gesticu-
lerende , toen hem duidelijk geworden was dat zijn nichtje , Bickers weduwe ,
haar vaders familie ten enenmale had uitgesloten . .
Intussen hadden de Van Alckemade's pogingen in het werk gesteld om hun
vermeende rechten te doen gelden . ' Deersame Jacob van Alckemade voor hem
selven ende vervangende ' zijn broeder Claes verscheen namelijk reeds op 22 april
1602 voor notaris Van der Lijn te Alkmaar 1
, tot lastgeving aan Henrick van
Seevanck ' in procuratorem in omnibus et contra omnes cum potestate sub-
stituendi in communi forma '. Maar de wederpartij zat al evenmin stil want
Mr . Gijsbert van Nesse verleende juist een week later voor dezelfde notaris
een gelijke opdracht op de procureur voor de Alkmaarse vierschaar Maarten
Pietersz . van Persijn .
Na de dood van Willem Bicker junior nam Mr . van Nesse opnieuw maat-
regelen . Als ' man en voocht van Anna van Nesse % i/n huysvrouwe weesende weesende
erffgenaem van Willem Tikker naegelaten soone van s . Elizabeth van Alckemade haeren
overheden dochter ' droeg hij aan een vertrouwensman op om aanstonds door notaris
en getuigen te Schoorl , Warmenhuizen , Zijbelhuizen , Schagen , Barsingerhorn
en Nieuwe-
Niedorp possessie te nemen van de aan dit kind toebehoord heb-
hebbende landerijen met scherpe interdictie aan alle betrokken pachters om aan
1 A . v ., a . v . dl . 33 , fol °. 114 .— Jacob Florisz . van Alckemade was gehuwd met Maria ( van ) Bam
Sijbrantsdr . en Agnes Florisdr . van Alckemade met Jacob ( van ) Bam Sijbrantsz . te Amsterdam ;
zie ' Bijdragen Bisdom Haarlem ' I , 1873 tgr . bldz . 380 .
76
77
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.