Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
21/240 10/260 9/280 ton ) en 47 schepen van 282-600 ton ( grote aantallen 9/300
8/320 5/340 7/360 6/400 4/500 en nog 2 grote schepen van 520 en 600 ton ).
OUDERDOM VAN DE SCHEPEN
De 29 schepen van 140-280 ton , die Willem Willems ( van Beijnstorp ) tussen
20 October 1591 en 17 maart 1593 naar Italië heeft gezonden , waren gemiddeld
3J jaar oud . De opbouw van de grote koopvaardijvloot , de vervanging van de
verloren gegane schepen en het onderhoud ervan heeft aan veel handen werk
gegeven . Helaas wordt later de ouderdom van de schepen zelden meer in de
bevrachtingscontrakten vermeld .
BEMANNING
De 1419 bevrachtingscontrakten noemen van 398 schepen ( 28 % van het totaal )
de grootte van de bemanning . Dit geeft de volgende tabel .
Tabel 3
Periode :
Aantal
Aantal
Schepen
Schepen
Schepen
schepen :
bevr . contr . :
onder 182 ton :
182-280 ton :
boven 280
ton :
1591-1595
88
113
43 gem . 15 man
34 gem . 18 man
11 gem .
25 man
1596-1600
46
78
15 gem . 17 man
22 gem . 19 man
9 gem .
22 man
1601-1605
53
194
13 gem . 13 man
19 gem . 17 man
21 gem .
24 man
1606-1610
42
468
7 gem . 12 man
23 gem . 18 man
12 gem .
23 man
1611-1615
79
191
8 gem . 14 man
45 gem . 19 man
26 gem .
23 man
1616-1620
90
375
8 gem . 12 man
36 gem . 18 man
46 gem .
25 man
1591-1620
398
1419
94 gem . 15 man
179 gem . 18 man
125 gem .
24 man
BEWAPENING
Van 823 schepen wordt exact opgegeven uit hoeveel gotelingen en steenstukken
de bewapening bestond . Daarom is de gemiddelde bewapening per schip voor
drie klassen berekend in 5-jarige perioden .
In zeven andere contrakten werd gezegd : twee bewapening als gebruikelijk ,
twee 12 lepelstukken , een 12 sakers 8 steenstukken , een 18 stukken geschut , een
13 lepelstukken 6 steenstukken . De steenstukken zijn in de berekening van de
gemiddelde bewapening opgenomen . Dit betekent dat bij 830 schepen of 58 % de
bewapening bekend is . Dit geeft :
Tabel 4 ( g = gotelingen ; st . = steenstukken )
Periode :
Aantal
Aantal
Schepen
Schepen
Schepen
schepen :
bevr . contr . :
onder 182 ton :
182-280 ton :
boven 280 ton :
1591-1595
94
113
46-7 g . 5 st .
37-8 g . 5 st .
11-10 g . 6 st .
1596-1600
58
78
22-7 g . 5 st .
25-8 g . 5 st .
11-9 g . 6 st .
1601-1605
70
194
15-6 g . 5 st .
29-8 g . 5 st .
26-9 g . 6 st .
1606-1610
226
468
57-5 g . 4 st .
108-7 g . 4 st .
61-9 g . 6 st .
1611-1615
153
191
14-8 g . 6 st .
98-10 g . 6 st .
41-12 g . 6 st .
1616-1620
222
375
24-6 g . 4 st .
113-9 g . 5 st .
85-13 g . 7 st .
1591-1620
823
1419
178-6 g . 5 st .
410-9 g . 5 st .
235-11 g . 6 st .
48
Gewoonlijk maakte men de vaart naar Italië in de winter . Normaal duurde de
reis vijf tot twaalf weken 1
. De lostijd in Italië werd gerekend op vier weken .
In sommige gevallen zijn de schepen zowel voor de heen - als terugreis gechar-
terd . Het kwam ook voor dat op de terugreis in Ibiza of Sebutal zout geladen
werd . Veelal voor rekening van de rederij . Na de Italië-reis werd soms een aan-
sluitende reis naar de Levant gemaakt of werden havens in Spanje en Frankrijk
aan de Middellandse Zee of de eilanden daar bezocht . Andere schepen werden
voor 18 maanden gecharterd . Dan moest de schipper voor zijn opdrachtgevers
van de ene haven naar de andere zeilen .
REDERIJ
In de Republiek zijn talloze schepen door partenrederij in de vaart gebracht .
Dit geldt ook voor deze periode . Het meest kwamen zestiende of tweeëndertigste
parten voor 2
.
In de Adrichem-papieren komt een interessante rekening voor van de boek-
houder van de rederij van het schip ' de Fortuijn '. De schipper Cornells Pietersen
Deen woonde met zijn vrouw in Rotterdam en wordt in het bevrachtingscontrakt
Cornells Pietersen den Deen , van Kopenhagen , genoemd . Te oordelen naar zijn
handtekening kwam hij oorspronkelijk van Denemarken . Wellicht uit Kopen-
hagen 3
. De rekening van de boekhouder begint met : ' Een Italiaensche reis op
Genua , angevangen in Augusti 1593 ende volbracht in Junio 1594(Godheblo£ï ).'
Het schip , met zes gotelingen , was gekocht voor / 12.525 ,—. Verdere bewape-
ning werd aangekocht . Aan mondkost voor de bemanning is een bedrag van
ƒ 1577.5.12 uitgegeven aan vis ( haring , paling , leng en kabeljauw ), zout , spek ,
vlees , boter en kaas , roggebrood en bier . De bootsgezellen kregen twee maanden
gage op de hand . In totaal / 984 ,— Als maandgages worden vermeld : schipper
en stuurman / 50 ,—, timmerman / 30 ,—, hoogbootsman/25 , —, schieman / 25 ,—,
kok ƒ 26 ,—, trompetter ƒ 20 ,—, hoogbootsman - en konstabelsmaat ƒ 11 ,—,
ondertimmerman / 12 ,—, schiemansmaat ƒ 10 ,—, bootsgezellen / 6 ,—, ƒ 7 ,— en
ƒ 8 , —, bootsman / 5 ,—, en 5 jongens van resp . ƒ 4,25 en / 3,50 .
Het vertrek ging gepaard met moeilijkheden : ' den 8en Januari 1594 , alsoe de
schipper omtrent 3 maenden in ' t Tessel per faulte van de wint was bliven leggen
ende den 24en December 1593 een geweldige storm gewayt heeft , datter wel
50 schepen gebleven sijn .' Er waren daarom kosten voor touwwerk . We leren
voorts , dat de schipper bij gebrek aan goede wind op 30 januari 1594 in Zeeland
binnengekomen is .
1 The Cambridge Economie History of Europe , IV ( Cambridge , 1967 ) p . 189 .
2 S . Hart , Rederij , Maritieme geschiedenis der Nederlanden , deel 2 ( Bussum , 1977 ), p . 106-125 .
8 N . A . 63/9 , 16 October 1593 . Bevrachter was Francois van Hove , koopman in Amsterdam . Het
schip werd bevracht naar Genua , Livorno of Venetië . Op 29 October 1593 gaf de bevrachter order ,
dat het schip naar Genua moest varen en daar lossen . Het schip was groot 360 ton ( 180 last ), bemand
met 30 man en bewapend met 12 gotelingen en 6 steenstukken . Het was een goed bemand en
bewapend schip .
49
8/320 5/340 7/360 6/400 4/500 en nog 2 grote schepen van 520 en 600 ton ).
OUDERDOM VAN DE SCHEPEN
De 29 schepen van 140-280 ton , die Willem Willems ( van Beijnstorp ) tussen
20 October 1591 en 17 maart 1593 naar Italië heeft gezonden , waren gemiddeld
3J jaar oud . De opbouw van de grote koopvaardijvloot , de vervanging van de
verloren gegane schepen en het onderhoud ervan heeft aan veel handen werk
gegeven . Helaas wordt later de ouderdom van de schepen zelden meer in de
bevrachtingscontrakten vermeld .
BEMANNING
De 1419 bevrachtingscontrakten noemen van 398 schepen ( 28 % van het totaal )
de grootte van de bemanning . Dit geeft de volgende tabel .
Tabel 3
Periode :
Aantal
Aantal
Schepen
Schepen
Schepen
schepen :
bevr . contr . :
onder 182 ton :
182-280 ton :
boven 280
ton :
1591-1595
88
113
43 gem . 15 man
34 gem . 18 man
11 gem .
25 man
1596-1600
46
78
15 gem . 17 man
22 gem . 19 man
9 gem .
22 man
1601-1605
53
194
13 gem . 13 man
19 gem . 17 man
21 gem .
24 man
1606-1610
42
468
7 gem . 12 man
23 gem . 18 man
12 gem .
23 man
1611-1615
79
191
8 gem . 14 man
45 gem . 19 man
26 gem .
23 man
1616-1620
90
375
8 gem . 12 man
36 gem . 18 man
46 gem .
25 man
1591-1620
398
1419
94 gem . 15 man
179 gem . 18 man
125 gem .
24 man
BEWAPENING
Van 823 schepen wordt exact opgegeven uit hoeveel gotelingen en steenstukken
de bewapening bestond . Daarom is de gemiddelde bewapening per schip voor
drie klassen berekend in 5-jarige perioden .
In zeven andere contrakten werd gezegd : twee bewapening als gebruikelijk ,
twee 12 lepelstukken , een 12 sakers 8 steenstukken , een 18 stukken geschut , een
13 lepelstukken 6 steenstukken . De steenstukken zijn in de berekening van de
gemiddelde bewapening opgenomen . Dit betekent dat bij 830 schepen of 58 % de
bewapening bekend is . Dit geeft :
Tabel 4 ( g = gotelingen ; st . = steenstukken )
Periode :
Aantal
Aantal
Schepen
Schepen
Schepen
schepen :
bevr . contr . :
onder 182 ton :
182-280 ton :
boven 280 ton :
1591-1595
94
113
46-7 g . 5 st .
37-8 g . 5 st .
11-10 g . 6 st .
1596-1600
58
78
22-7 g . 5 st .
25-8 g . 5 st .
11-9 g . 6 st .
1601-1605
70
194
15-6 g . 5 st .
29-8 g . 5 st .
26-9 g . 6 st .
1606-1610
226
468
57-5 g . 4 st .
108-7 g . 4 st .
61-9 g . 6 st .
1611-1615
153
191
14-8 g . 6 st .
98-10 g . 6 st .
41-12 g . 6 st .
1616-1620
222
375
24-6 g . 4 st .
113-9 g . 5 st .
85-13 g . 7 st .
1591-1620
823
1419
178-6 g . 5 st .
410-9 g . 5 st .
235-11 g . 6 st .
48
Gewoonlijk maakte men de vaart naar Italië in de winter . Normaal duurde de
reis vijf tot twaalf weken 1
. De lostijd in Italië werd gerekend op vier weken .
In sommige gevallen zijn de schepen zowel voor de heen - als terugreis gechar-
terd . Het kwam ook voor dat op de terugreis in Ibiza of Sebutal zout geladen
werd . Veelal voor rekening van de rederij . Na de Italië-reis werd soms een aan-
sluitende reis naar de Levant gemaakt of werden havens in Spanje en Frankrijk
aan de Middellandse Zee of de eilanden daar bezocht . Andere schepen werden
voor 18 maanden gecharterd . Dan moest de schipper voor zijn opdrachtgevers
van de ene haven naar de andere zeilen .
REDERIJ
In de Republiek zijn talloze schepen door partenrederij in de vaart gebracht .
Dit geldt ook voor deze periode . Het meest kwamen zestiende of tweeëndertigste
parten voor 2
.
In de Adrichem-papieren komt een interessante rekening voor van de boek-
houder van de rederij van het schip ' de Fortuijn '. De schipper Cornells Pietersen
Deen woonde met zijn vrouw in Rotterdam en wordt in het bevrachtingscontrakt
Cornells Pietersen den Deen , van Kopenhagen , genoemd . Te oordelen naar zijn
handtekening kwam hij oorspronkelijk van Denemarken . Wellicht uit Kopen-
hagen 3
. De rekening van de boekhouder begint met : ' Een Italiaensche reis op
Genua , angevangen in Augusti 1593 ende volbracht in Junio 1594(Godheblo£ï ).'
Het schip , met zes gotelingen , was gekocht voor / 12.525 ,—. Verdere bewape-
ning werd aangekocht . Aan mondkost voor de bemanning is een bedrag van
ƒ 1577.5.12 uitgegeven aan vis ( haring , paling , leng en kabeljauw ), zout , spek ,
vlees , boter en kaas , roggebrood en bier . De bootsgezellen kregen twee maanden
gage op de hand . In totaal / 984 ,— Als maandgages worden vermeld : schipper
en stuurman / 50 ,—, timmerman / 30 ,—, hoogbootsman/25 , —, schieman / 25 ,—,
kok ƒ 26 ,—, trompetter ƒ 20 ,—, hoogbootsman - en konstabelsmaat ƒ 11 ,—,
ondertimmerman / 12 ,—, schiemansmaat ƒ 10 ,—, bootsgezellen / 6 ,—, ƒ 7 ,— en
ƒ 8 , —, bootsman / 5 ,—, en 5 jongens van resp . ƒ 4,25 en / 3,50 .
Het vertrek ging gepaard met moeilijkheden : ' den 8en Januari 1594 , alsoe de
schipper omtrent 3 maenden in ' t Tessel per faulte van de wint was bliven leggen
ende den 24en December 1593 een geweldige storm gewayt heeft , datter wel
50 schepen gebleven sijn .' Er waren daarom kosten voor touwwerk . We leren
voorts , dat de schipper bij gebrek aan goede wind op 30 januari 1594 in Zeeland
binnengekomen is .
1 The Cambridge Economie History of Europe , IV ( Cambridge , 1967 ) p . 189 .
2 S . Hart , Rederij , Maritieme geschiedenis der Nederlanden , deel 2 ( Bussum , 1977 ), p . 106-125 .
8 N . A . 63/9 , 16 October 1593 . Bevrachter was Francois van Hove , koopman in Amsterdam . Het
schip werd bevracht naar Genua , Livorno of Venetië . Op 29 October 1593 gaf de bevrachter order ,
dat het schip naar Genua moest varen en daar lossen . Het schip was groot 360 ton ( 180 last ), bemand
met 30 man en bewapend met 12 gotelingen en 6 steenstukken . Het was een goed bemand en
bewapend schip .
49
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.