Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 205

Hoog torent het Raadhuis uit boven de omgeving , die Z ich in het torenachtige silhouet niet onbetuigd beeft gelaten ,
Zie de contouren van de St . Willibrorduskerk , de tramremise en de percelen Amsteldijk 61-64
in het voormalige schippershuis , dat wij plaats zagen maken voor het door Roelof
Kuipers gebouwde raadhuis met een hoge deftige stoep , een klokketoren en het
beeld der gerechtigheid op de geveltop ' 1
.
Hetzelfde geldt voor de vakliteratuur : bij Gugel 2 wordt het raadhuis vermeld
als ' typisch voorbeeld van de toepassing van de Hollandse neo-renaissance ' ;
dezelfde beschrijvende toon kenmerkt de publicaties in ' de Opmerker ' en ' de
Architect ' 3
. Tekeningen van toren en topgevel werden geëxposeerd op de jaar-
lijkse tentoonstelling van bouwkunst van de Maatschappij tot Bevordering der
Bouwkunst in Amsterdam in juni 1892 , en nogmaals op de tentoonstelling ' Neder-
land bouwt in baksteen ', 1800-1940 , Rotterdam , 1941 4
.
Daartegenover staat de kritiek , die preludeerde op de cynische grappen , die
over het gebouw werden uitgestort na de annexatie : ' Het oude raadhuis aan de
Hier bestaat kennelijk verwarring met de door De Groot genoemde Wijsheid . Het uitgevoerde
beeld stelt voor de Wijsheid met uil , boek en palmtak , doch zonder de op het eerste ontwerp voor-
komende vleugels .
Gugel , op . cit . zie noot 3 , pag . 399 .
' De Architect ', 1896 ( 6de jaargang ), afd . Hedendaagse Kunst , no . 214 .
Catalogus van de tentoonstelling ' Nederland bouwt in baksteen 1800-1940 ', 1941 , Museum Boymans ,
Rotterdam .
404
grensscheiding van Amsterdam en Nieuwer-Amstel behoort tot het verleden . Het
oude kapitool , dat daar in sombere ernst zwijgend voor den Amstel stond , met
een treurig gelaat , als kon ieder ogenblik zijn laatste uur slaan en luisterende
naar de verlokkende stem van de grote en machtige broer aan het IJ , is weldra
verdwenen . Maar op de puinhopen verrijst weldra een nieuw kapitool , dat uit-
tartend zijn blik naar den ouden Amstel zal richten ' Je zult me toch niet hebben '.
Het is een dure hak , die men het raadhuisloze Amsterdam zet , maar een hak
is het 1
. Het laatste commentaar vindt men in 1941 : ' Een deftig gebouwtje , toch
ook gemoedelijk , met een hoog bordes en een eigenwijs torentje . Binnen filtert
het licht door de gekleurde ruitjes van de hal . Er heerst een diepe rust ' 2
.
Zoals bekend , had Nieuwer-Amstel maar kort plezier van zijn raadhuis , aan-
gezien het reeds in 1896 na de aanvaarding van de annexatiewet in het bezit van
Amsterdam overging . Het werd een object van spot , zoals ' Tegen betaling van
een kwartje ten behoeve van de Amsterdamse gemeentekas zullen de Nieuwer-
Amstelse gemeenteraadsleden eiken vrijdag in de gelegenheid worden gesteld om
het raadhuis aan de Amsteldijk te bezichtigen , boven welks ingang zal worden
gegrift : ' Sic transit gloria mundi '. Zij zullen alsdan onder toezicht van de over-
genomen boden hun piëteit mogen tonen door zich te verdiepen in historische
overpeinzingen . Daarbij zullen zij echter geen geheimen zitting mogen organi-
seren ' 3
.
Eenmaal in Amsterdams bezit , kwam het raadhuis weer in functie als politiepost
en sectiepost voor Publieke Werken , totdat het in 1914 werd ingericht als
gemeentearchief van Amsterdam .
In 1910 had de toren een nieuw uurwerk gekregen , en wel een bijzonder
exemplaar , afkomstig uit de Nieuwezij ds Kapel aan het Rokin 4
.
Het gemeentearchief van Amsterdam was gedurende een lange periode op ver-
schillende plaatsen gehuisvest : het Oud-Archief ten Stadhuize en in de IJzeren
Kapel van de Oude Kerk , het archief van de Weeskamer op de zolder van de
Stadsbibliotheek aan het Singel . In 1888 kwam de rariteitenkamer in het Stadhuis ,
waarvan de inhoud was overgebracht naar het pas geopende Rijksmuseum , vrij ,
en werd bestemd tot Atlas - en Prentenkamer . De eveneens vrijgekomen modellen-
kamer werd bestemd tot bureau van het archief . Niettemin was deze huisvesting
verre van optimaal , hetgeen ook doorgedrongen was tot B & W , die in 1888
met een pakket voorstellen kwamen tot verbetering van de huisvesting van
brandweer en archief .
Sinds 1872 was de St . Anthonieswaag aan de Nieuwmarkt hoofdwacht van de
brandweer , en hoewel de ligging daarvan uitstekend was , voldeed het gebouw
1 ' De Amsterdamse Courant ', 26 mei 1890 .
2 ' De Telegraaf ', 27 februari 1941 .
3 ' Algemeen Handelsblad ', 11 februari 1894 .
4 ' Algemeen Handelsblad ', 8 februari 1910 .
405