Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
niet , o.a . wegens de te kleine slaapzalen . B & W kwamen toen met het voorstel
om de Waag te bestemmen tot zetel van het Archief en voor de brandweer een
nieuwe hoofdwacht aan de De Ruyterkade te bouwen . Het hele pakket maat-
regelen zou ƒ 95.000 kosten , te financieren uit de opbrengst van de verkoop van
het Trippenhuis aan het Rijk , een bedrag van ƒ 100.000 . Amsterdam had nog
overwogen of het Archief niet in het Trippenhuis kon worden ondergebracht ,
maar dit bleek onmogelijk , aangezien het gebouw niet aan alle kanten vrij lag .
De Commissie van Bijstand in het beheer van Publieke Werken had liever een
nieuw gebouw gezien . De Raad was ook niet enthousiast , maar ging toch akkoord
met 28 tegen 5 stemmen 1
.
In 1892 werd de Waag aan het Archief opgeleverd . Maar al vier jaar later , in
1896 , richtte archivaris W . R . Veder zich met ernstige klachten tot B & W ; in
1902 stelde hij daarover een rapport samen , waarin hij vroeg om maatregelen
tegen het toenemende vocht en het ruimtegebrek .
Burgemeester Mr . W . F . van Leeuwen kwam toen met het advies om tijdelijk
onderdak te creeëren in het gebouw van de schutterij , Stadhouderskade , hoek
Nicolaas Berchemstraat , en in de nieuwe Koopmansbeurs aan het Damrak . Veder
ging hier mee akkoord , maar er schijnt van het aanbod geen gebruik te zijn
gemaakt .
Er kwam nog een ander probleem bij , en dat was , dat volgens de nieuwe
notariswet de notariële protocollen van vóór 1811 naar een Rijks - of Provinciaal -
archief , dan wel een ander archief moesten worden overgebracht 2
. Hiervoor
werden verschillende noodoplossingen bedacht , zoals het brandvrije depot der
rechterlijke archieven in het Huis van Bewaring aan de Leidsekade , en het
Stedelijk Museum .
Burgemeester van Leeuwen kwam toen , hierin geadviseerd door raadslid en
ex-wethouder Serrurier , met het idee om een nieuw archiefcomplex te stichten
in het voormalige Raadhuis aan de Amsteldijk . Veder was enthousiast 3
, en was
bereid om over de bezwaren van de excentrische ligging heen te stappen . Hier op
ingesteld , keek hij vreemd op , toen hem in oktober 1907 gevraagd werd naar
zijn mening over de Vishal op de Nieuwmarkt . In de Commissie van Bijstand
P.W . had het raadslid en architect C . B . Posthumus Meyes voorgesteld om de
de Vishal te verbouwen teneinde het Archief op de Nieuwmarkt * te kunnen
houden . De directeur van Publieke Werken , A . W . Bos , was van mening , dat
een verbouwing te kostbaar zou zijn . En , zo schrijft Veder , ' Zo ging ook 1908
voorbij , zonder enige voortgang . De enige troost schonken af en toe geruchten ,
i Notulen van de raadsvergadering van 21 maart 1888 , Gemeenteblad van Amsterdam 1888 , afdeling
2 , p.p . 217-224 ; voordracht no . 153 , gepubliceerd in Gemeenteblad , afd . I , p.p . 138-142 .
2 Gepubliceerd in het Staatsblad , 30 december 1902 .
8 W . R . Veder , ' Het nieuwe archiefgebouw der gemeente Amsterdam ', in : ' Nederlands Archievenblad ',
1912/1913 , p.p . 165-169 .
4 Notulen van de vergaderingen van de Commissie van Bijstand in het beheer van Publieke Werken ,
28 april 1907 , 12 september 1907 , 3 oktober 1907 .
dat goede geesten ten stadhuize op listige wijze telkens en telkens de concept-
voordracht op burgemeesters ' tafel wisten te plaatsen , zó dat zij de aandacht van
ZEA niet konden ontgaan , maar even telkens vond men het dossier weer ver-
wijderd 1
. Toen hem in de raadsvergadering van 31 oktober 1908 gevraagd werd
naar de huisvesting van het Archief , antwoordde de burgemeester , dat het gezien
de financiële consequenties onzeker was of er een meerderheid binnen B & W
en de Raad zou zijn voor huisvesting aan de Amsteldijk 2
. Het raadslid Wijn-
malen , dat als oud-burgemeester van Veere beter moest weten , sprak zelfs over
' al die oude rommel , zoals protocollen van notarissen '. In 1909 kwam de voor-
dracht toch op de agenda 3
. Er waren vijf tegenstanders : de raadsleden Posthumus
Meyes , Kamerlingh Onnes , Harmsen , Wijnmalen en Nolting . Hun kritiek richtte
zich op de financiële lasten , die Amsterdam zich voor notariële protocollen moest
getroosten , die men liever in Den Haag of Haarlem zag ondergebracht .
De burgemeester was een krachtig verdediger van de voordracht , en verzekerde
de Raad , dat afgezien van de protocollen , de huisvesting van het archief toch
ingrijpend verbeterd moest worden . Dat het zolang had geduurd , lag aan het
hoge bedrag , n.l . ƒ 81.500 voor de inrichting van het raadhuis en de bouw van
een nieuw depotgebouw aan de Tolstraat . Maar ook moest men niet gering
denken over de notariële protocollen : ' de rijkste , belangrijkste , schier onuit-
puttelijke bronnen om de kennis van het leven , de zeden , de gewoonten , de
handelsgebruiken onzer 17de eeuwse voorvaderen , de topografische bijzonder-
heden onzer stede , om te zwijgen van de hoogst gewichtige documenten van het
leven der belangrijkste personen dier ouden eeuw te leren kennen 4
.
Veranderde het Raadhuis van bestemming , ook de omgeving veranderde van
karakter . De laagbouwschool naast het raadhuis was in 1898 vervangen door
een hoger gebouw , dat in stijl en dakvorm enigszins aan het raadhuis was aange-
past .
Het tolhek verdween in 1894 ; de overgebleven stenen penanten werden in
1908 gesloopt . Tenslotte maakten in 1929 de vriendelijke klokgeveltjes aan de
overzijde van de Tolstraat plaats voor een nieuwbouwcomplex . Deze percelen
dateerden uit omstreeks 1648 , toen Claes Rijckerts ' de verwer ', begon met de
aanleg van het Nieuwe Verwerspad , dat omstreeks 1890 vernoemd werd in
Verversstraat , en in 1896 werd omgedoopt in Tolstraat .
Reeds in de jaren twintig ontstond er behoefte aan nieuwe uitbreidingen aan
het bestaande archiefgebouw 6
. In 1926 werd er een verbouwingskrediet aange-
vraagd ; in 1938 vroegen B & W een krediet aan de raad voor een nieuw depot -
1 Idem , zie noot 3 , pag . 406 .
2 Gemeenteblad 1908 , afd . II , p.p . 1168 e.v ., volgno . 167 , ' Kosten Archief ', behandeld in de raads-
vergadering van 31 oktober 1909 .
3 Notulen van de raadsvergadering van 28 april 1909 , gemeenteblad afd . II , voordracht 364 , p.p . 461-
481 . Voordracht : gemeenteblad 1909 afd . I , p . 363 .
4 Idem , zie noot 3 .
6 Jaarverslag van het Gemeentearchief van Amsterdam . 1920 , p . 3 .
406
407
om de Waag te bestemmen tot zetel van het Archief en voor de brandweer een
nieuwe hoofdwacht aan de De Ruyterkade te bouwen . Het hele pakket maat-
regelen zou ƒ 95.000 kosten , te financieren uit de opbrengst van de verkoop van
het Trippenhuis aan het Rijk , een bedrag van ƒ 100.000 . Amsterdam had nog
overwogen of het Archief niet in het Trippenhuis kon worden ondergebracht ,
maar dit bleek onmogelijk , aangezien het gebouw niet aan alle kanten vrij lag .
De Commissie van Bijstand in het beheer van Publieke Werken had liever een
nieuw gebouw gezien . De Raad was ook niet enthousiast , maar ging toch akkoord
met 28 tegen 5 stemmen 1
.
In 1892 werd de Waag aan het Archief opgeleverd . Maar al vier jaar later , in
1896 , richtte archivaris W . R . Veder zich met ernstige klachten tot B & W ; in
1902 stelde hij daarover een rapport samen , waarin hij vroeg om maatregelen
tegen het toenemende vocht en het ruimtegebrek .
Burgemeester Mr . W . F . van Leeuwen kwam toen met het advies om tijdelijk
onderdak te creeëren in het gebouw van de schutterij , Stadhouderskade , hoek
Nicolaas Berchemstraat , en in de nieuwe Koopmansbeurs aan het Damrak . Veder
ging hier mee akkoord , maar er schijnt van het aanbod geen gebruik te zijn
gemaakt .
Er kwam nog een ander probleem bij , en dat was , dat volgens de nieuwe
notariswet de notariële protocollen van vóór 1811 naar een Rijks - of Provinciaal -
archief , dan wel een ander archief moesten worden overgebracht 2
. Hiervoor
werden verschillende noodoplossingen bedacht , zoals het brandvrije depot der
rechterlijke archieven in het Huis van Bewaring aan de Leidsekade , en het
Stedelijk Museum .
Burgemeester van Leeuwen kwam toen , hierin geadviseerd door raadslid en
ex-wethouder Serrurier , met het idee om een nieuw archiefcomplex te stichten
in het voormalige Raadhuis aan de Amsteldijk . Veder was enthousiast 3
, en was
bereid om over de bezwaren van de excentrische ligging heen te stappen . Hier op
ingesteld , keek hij vreemd op , toen hem in oktober 1907 gevraagd werd naar
zijn mening over de Vishal op de Nieuwmarkt . In de Commissie van Bijstand
P.W . had het raadslid en architect C . B . Posthumus Meyes voorgesteld om de
de Vishal te verbouwen teneinde het Archief op de Nieuwmarkt * te kunnen
houden . De directeur van Publieke Werken , A . W . Bos , was van mening , dat
een verbouwing te kostbaar zou zijn . En , zo schrijft Veder , ' Zo ging ook 1908
voorbij , zonder enige voortgang . De enige troost schonken af en toe geruchten ,
i Notulen van de raadsvergadering van 21 maart 1888 , Gemeenteblad van Amsterdam 1888 , afdeling
2 , p.p . 217-224 ; voordracht no . 153 , gepubliceerd in Gemeenteblad , afd . I , p.p . 138-142 .
2 Gepubliceerd in het Staatsblad , 30 december 1902 .
8 W . R . Veder , ' Het nieuwe archiefgebouw der gemeente Amsterdam ', in : ' Nederlands Archievenblad ',
1912/1913 , p.p . 165-169 .
4 Notulen van de vergaderingen van de Commissie van Bijstand in het beheer van Publieke Werken ,
28 april 1907 , 12 september 1907 , 3 oktober 1907 .
dat goede geesten ten stadhuize op listige wijze telkens en telkens de concept-
voordracht op burgemeesters ' tafel wisten te plaatsen , zó dat zij de aandacht van
ZEA niet konden ontgaan , maar even telkens vond men het dossier weer ver-
wijderd 1
. Toen hem in de raadsvergadering van 31 oktober 1908 gevraagd werd
naar de huisvesting van het Archief , antwoordde de burgemeester , dat het gezien
de financiële consequenties onzeker was of er een meerderheid binnen B & W
en de Raad zou zijn voor huisvesting aan de Amsteldijk 2
. Het raadslid Wijn-
malen , dat als oud-burgemeester van Veere beter moest weten , sprak zelfs over
' al die oude rommel , zoals protocollen van notarissen '. In 1909 kwam de voor-
dracht toch op de agenda 3
. Er waren vijf tegenstanders : de raadsleden Posthumus
Meyes , Kamerlingh Onnes , Harmsen , Wijnmalen en Nolting . Hun kritiek richtte
zich op de financiële lasten , die Amsterdam zich voor notariële protocollen moest
getroosten , die men liever in Den Haag of Haarlem zag ondergebracht .
De burgemeester was een krachtig verdediger van de voordracht , en verzekerde
de Raad , dat afgezien van de protocollen , de huisvesting van het archief toch
ingrijpend verbeterd moest worden . Dat het zolang had geduurd , lag aan het
hoge bedrag , n.l . ƒ 81.500 voor de inrichting van het raadhuis en de bouw van
een nieuw depotgebouw aan de Tolstraat . Maar ook moest men niet gering
denken over de notariële protocollen : ' de rijkste , belangrijkste , schier onuit-
puttelijke bronnen om de kennis van het leven , de zeden , de gewoonten , de
handelsgebruiken onzer 17de eeuwse voorvaderen , de topografische bijzonder-
heden onzer stede , om te zwijgen van de hoogst gewichtige documenten van het
leven der belangrijkste personen dier ouden eeuw te leren kennen 4
.
Veranderde het Raadhuis van bestemming , ook de omgeving veranderde van
karakter . De laagbouwschool naast het raadhuis was in 1898 vervangen door
een hoger gebouw , dat in stijl en dakvorm enigszins aan het raadhuis was aange-
past .
Het tolhek verdween in 1894 ; de overgebleven stenen penanten werden in
1908 gesloopt . Tenslotte maakten in 1929 de vriendelijke klokgeveltjes aan de
overzijde van de Tolstraat plaats voor een nieuwbouwcomplex . Deze percelen
dateerden uit omstreeks 1648 , toen Claes Rijckerts ' de verwer ', begon met de
aanleg van het Nieuwe Verwerspad , dat omstreeks 1890 vernoemd werd in
Verversstraat , en in 1896 werd omgedoopt in Tolstraat .
Reeds in de jaren twintig ontstond er behoefte aan nieuwe uitbreidingen aan
het bestaande archiefgebouw 6
. In 1926 werd er een verbouwingskrediet aange-
vraagd ; in 1938 vroegen B & W een krediet aan de raad voor een nieuw depot -
1 Idem , zie noot 3 , pag . 406 .
2 Gemeenteblad 1908 , afd . II , p.p . 1168 e.v ., volgno . 167 , ' Kosten Archief ', behandeld in de raads-
vergadering van 31 oktober 1909 .
3 Notulen van de raadsvergadering van 28 april 1909 , gemeenteblad afd . II , voordracht 364 , p.p . 461-
481 . Voordracht : gemeenteblad 1909 afd . I , p . 363 .
4 Idem , zie noot 3 .
6 Jaarverslag van het Gemeentearchief van Amsterdam . 1920 , p . 3 .
406
407
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.