Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 18

genoemde politieke situatie in het zwak geregeerde Utrecht wel min of meer
buiten beschouwing laten , maar daartegenover volstaan met te verwijzen naar de
oorkonde No . 554 in het tweede deel van het Oorkondenboek van Mr . L . Ph . C .
van den Bergh van 14 Juli 1285 waarbij Floris V bepaalde toezeggingen doet in
verband met een dijk bij het Gein , een nieuw impediment voor de scheepvaart .
En de vaarten door Utrecht zaten nu eenmaal al lang vast .
Hetzelfde geldt intussen voor de door Mr . S . J . Fockema Andreae nogal
geappuyeerde Leidse tolmogelijkheden .
Tijdverlies is geldverlies en het Haarlemmermeer cum annexis bood een voor
die tijden voor kleine schepen via Geervliet uitstekende transportgelegenheid voor
het vervoer binnendoor naar het Zuiden . Wij denken daarbij aan de lakenhandel
van de Heren Tölner uit Rostock . Aardenburg en Oostburg waren toentertijd
minder gemakkelijk van buiten af te bereiken dan nu , al zullen vele schepen ,
koggen , door het Zwin zijn gevaren . Ook wat dit alles aangaat , was Amsterdam
na de verbetering van de waterstaatkundige toestand in de Zuiderzee , ver boven
Utrecht geprivilegeerd uit het oogpunt der transportkosten .
Opmerkenswaardig is overigens dat Medemblik eerst in 1284 dezelfde tol-
vrijheden kreeg als Amsterdam .
Nu de politiek . De vraag waarom en hoe Floris V aan de ongelukkige inwoners
van Amsterdam zoveel schade toebracht , zal wel in de grote opstand der Kenne-
mers en West-Friezen liggen , aan het hoofd waarvan Gijsbrecht van Aemstel
zich op overigens vermoedelijk niet ontactvolle wijze gesteld had . Het is bijna
uitgesloten dat de troepen van Graaf Floris bij hun diverse rnilitaire stroop-
tochten anti de opstandelingen , min of meer een strijd op leven en dood , Am-
sterdam ongeschonden gelaten hebben . De IJ-mond moet militaire betekenis
gehad hebben . Bovendien werd er altijd gaarne geplunderd , zelfs bij armzalige
mensen .
De oorlog tegen de West-Friezen kan , behalve misschien incidenteel , voor
Amsterdam weinig effect hebben gehad .
Voor wat de algemene commerciële politiek van Graaf Floris aangaat , raad-
plege men van den Bergh , tweede deel , No . 147 , 19 november 1266 , inzake tol-
vrijdom van Delft . Het nieuwe Schiedam kwam toen ook aan de beurt , terwijl
Delft geen doorvaartverkeer van betekenis kan hebben gehad . Nog aan het eind
van de negentiende eeuw werd in de Provinciale Staten van Zuid-Holland heftig
getwist over de doorvaartrechten die voor Gouda verloren gingen bij de om-
legging buiten de stad , maar over Delft wordt niet gepraat . De belangen van
Leiden bij de drooglegging van de Haarlemmermeer lagen bij de visrechten ,
respectievelijk het territoir . Voor wie over de wezenlijke situatie van Graaf Floris
V , mede in het internationale verband , goed georiënteerd wenst te zijn , bestaat
naar onze mening alsnog geen betere studie dan die van ' Otto Oppermann in
Studium Lipsiense - Ehrengabe Karl Lamprecht - Berlin , Weidmannsche Buch-
handlung , 1909 '.
Een beter beeld van de historisch misschien niet zo belangrijke entourage van
Amsterdam is nauwelijks te verkrijgen .
Wij citeren van pagina 103 :
' Leiden , Haarlem , Delft , Alkmaar dagegen sind noch wahrend des 13 . Jahr-
hunderts Stadte von untergeordneter Bedeutung gewesen . Wie ein viel zu weites
Kleid trugen drei von innen das Löwener Stadtrecht , mit dem König Wilhelm ,
der als junger Graf von seinen Oheim , Herzog Heinrich IL von Brabant , geleitet
wurde , sie bewidmet hatte . Es waren Fischer -, Schiff-bauer - und Handwerkers
stadte ; ihr Handel beschrankte sich auf das Inland und das Stift Utrecht . Nie wird
eine hollandische Stadt bei den Eroberungszügen des deutschen Kaufmanns nach
den Ostseelandern und nach Russland genannt , an dem friesische , stiftische und
geldrische Stadte im 13 . Jahrhundert ruhmvollen Anteil hatten '.
En voorts :
' Er lief von der Elbmündung durch die friesischen Watten in die Zuidersee ,
die Vecht hinauf nach Utrecht und erreichte von hier aus den Lek und die
Scheldemündungen .
Dass die Lübecker und Hamburger Kaufleute den Weg nach Flandern durch
die Zuidersee und über Utrecht nahmen , ergibt sich aus der Urkunde des Elekten
Otto von 1244 ( Hansisches UB . I , 334 ). Ghenum ist nicht , wie das Ortsverzeichnis
S . 475 angibt , der Fluss Gein in Overyssel , sondern die Zollstatte het Gein bei
Jutphaas südlich Utrecht . Vgl . Hans . UB . I , 518 .'
Amsterdam wordt nog in het geheel niet genoemd .
Alles draait nog , commercieel gezien , om Dordrecht en qua transport wordt
Utrecht geaccentueerd . Aangaande de internationale situatie pag . 102 :
' Mit seinem Vater , der die deutsche Krone trug , hatte der letzte deutsche
König die Augen geschlossen , der am Niederrhein seine Herrschaft zur Geltung
zu bringen vermochte .
GrafFlorens selbst hat , seitdem er zum Manne gereift war , gegen übermachtige
englische Einflüsse seine Selbstandigkeit verteidigen mussen und dabei schliess-
lich seinen Untergang gefunden . Wenige Jahre danach aber war es entschieden ,
dass nich England , sondern Frankreich bestimmt war , wahrend des 14 . Jahr-
hunderts mit dem deutschen Reiche um die Vorherrschaft in den nördlichen
Niederlanden zu streiten .'
Floris V moet als staatsman en bestuurder iemand van bijzondere betekenis
geweest zijn . Zoveel is in ieder geval duidelijk , en hij of zijn raadgevers hadden
een scherpe kijk op de mogelijke betekenis van het volstrekt onbeduidende
Amsterdam . Het oplopen der vloeden der Westzijde van het Aelmere moet scherp
de aandacht getrokken hebben , evenals het doorbreken van de I J-dij ken door
hoge of zeer hoge waterstanden , die op zichzelf ook goeds inhielden , hoe ver-
velend voor de boeren ook .
De ' Rekeningen van de Grafelijkheid van Holland ' - Dr . H . G . Hamaker -
Utrecht , Kemink en Zoon , 1875 - geven op tal van punten een interessant beeld
30
31