Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 17

stuk en lette daarbij op de merkwaardige positie van het thans onbelangrijke
Akersloot ; wellicht grensgebied ? Ook op de naam Persijn als indicatie van
herkomst .
Uit een kaart van Sgroten , midden van de 16e eeuw , die het Algemeen Rijks-
archief zo vriendelijk was in fotocopie te mijner beschikking te stellen , blijkt dat
in die tijd het verkeer naar Amsterdam pal voor de Westfriese kust langs ging ,
vervolgens het Enkhuizer Zand vermeed en via het Val van Urk naar Amsterdam
doorvoer . De weg door het Vüe is niet belangrijk meer , en gaat om Stavoren
heen via een aan eilanden en zandbanken rijk kustgebied . Er is nog wel een
rechtstreekse verbinding naar Kampen van Amsterdam uit , niet meer naar
Stavoren en de grote schepen zijn alleen vóór het Marsdiep getekend .
Dat in 1369 de communicatie met Amsterdam nog niet zo ideaal was , blijkt
intussen uit : Das Hamburgische Pfundzollbuch von 1369 - Dr . Hans Nirrnheim
Hamburg Verlag von Leopold Voss - 1910 .
De inleiding van Dr . Nirrnheim geeft alle nodige bijzonderheden over de wijze
van heffing en verschillende daarmede verband houdende technische problemen .
Het verkeer in zijn totaliteit met Nederland en Friesland was ' ausserordentlich
regen ' ( pag . XXXI ).
Maar wat wil het eigenaardig geval . Dat Amsterdam niet voorkomt , maar dat
het aantal Wieringer schippers ( pag . 187 ) buitengewoon groot is . Zeker zal men
zo laat mogelijk hebben betaald , vanwege het renteverlies misschien , maar ten-
slotte kon die betaling ook bij aankomst in Hamburg geschieden . Of was men
daar , in Hamburg , accurater , lastiger of eerlijker ?
Wij zouden op zichzelf geneigd zijn tot de verondersteUing dat in 1369 het
eigenlijke zeetransport per kogge , of dan reeds hulk , geacht werd in Wieringen
aan te vangen uit nautische motieven .
Het transport van en naar Hamburg , bijvoorbeeld zoals gezegd van bier , moet
op zichzelf groot geweest zijn , en van eminente betekenis voor Amsterdam , zo
niet voor Hamburg . Toch wellicht reeds achteruitgaande , door de opkomst van
betere met gruit bereide Nederlandse bieren , bijvoorbeeld uit Amersfoort , of van
de zogenaamde Bremer Mumme .
Natuurlijk vormt de hele heffing een onderdeel van de Amsterdamse , zij het
van de Hanze afgeleide , Oostzeepolitiek die dan eigenlijk begint .
Uit de voortdurende twisten , oorlogjes met Deventer , waaromtrent bij Drs . van
der Laan's Oorkondenboek veel te vinden is , zouden wij persoonlijk willen
afleiden dat in de beginperiode van Amsterdam noch de binnenvaart naar Vlaan-
deren , noch het verkeer met de Oostzee-steden een doorslaggevende rol speelden ,
maar het vervoer van lokale producten naar het IJssel - en Rijngebied langs de
toen goedkoopste weg zeer belangrijk was .
Wij zijn door de ontwikkeling der geschiedenis teveel geneigd , meen ik , het
accent te vroeg in de richting der graan im - en exporten uit het Oostzeegebied
te leggen .
Overigens is het interessant , de mens verandert niets , dat de meningsverschillen
met Deventer uiteindelijk met een soupertje beëindigd werden .
Doorslaggevend zal echter de druk der groten der aarde , de Graaf van Gelre
en de Graaf van Holland , wel zijn geweest . Die hadden belang bij de opbrengsten
van tollen , handelsinkomsten en niet bij stads - of dorpsruzies .
Overigens had Graaf Floris V , van den Bergh , tweede deel No . 321 van
18 september 1276 , al voorrechten gegeven aan de kooplieden van Kampen ,
Zwolle , Deventer en Wilsum die zijn land zullen bezoeken . Dat het verkeer over
de Gelderse IJssel belangrijk was voor Holland blijkt hieruit voldoende , al
hoeven de gedachten niet direct naar Amsterdam uit te gaan .
Die importante figuren grepen dan ook regelmatig in zoals men bij de heer
van der Laan en Oorkondenboeken lezen kan .
Ons gaat het om het historisch economische accent der Amsterdamse bedrijvig-
heid .
Zoals opgemerkt was het gehele probleem voor de toenmalige koopman of
hij beter de gevaarlijke buitenweg of de langdurige en kostbare binnenweg
nemen kon .
Daarbij spelen windrichting en scheepstype een grote rol .
Omtrent het scheepstype is ons inziens de belangrijkste publicatie : ' The Cog
of Bremen ' by Siegfried Fliedner and Rosemarie Pohl-Weber - issued by the
' Förderverein Bremer Hanse-Kogge e.V ., Bremen '.
De Hanze-kogge en stellig ook de Nederlandse kogge behoorde een gunstige
verhouding op te leveren , enerzijds tussen bouwkosten , exploitatiekosten en
bemanningskosten , en risicofactoren anderzijds . De koggen waren grote schepen ,
die niet konden laveren . Vandaar de betekenis in tweede instantie der vigerende
windrichting en die zullen voor Wieringen nog gunstiger geweest zijn dan voor
Amsterdam , zeker in bepaalde perioden .
De vaart tot Urk zal intussen weinig bezwaren opgeleverd hebben . De diepte
van het water in de Zuiderzee na de doorbraak van het Marsdiep en de mond
van het IJ , hoe ver die zich dan ook uitstrekte , zullen in verband met de groter
wordende scheepstypen toch wel van het meeste belang zijn geweest , al zal door
het gemis aan laveervermogen de tocht van Urk naar Amsterdam niet eenvoudig
zijn geweest .
Omtrent de doorvaart van Amsterdam naar binnen verhandelden wij reeds .
Die was alles in aanmerking genomen niet zo bijzonder moeilijk .
Dat Utrecht zichzelf uitschakelde blijkt uit het fraaie kaartje op pag . 37 in het
artikel van Walther Vogel ' Die Binnenfahrt durch Holland und Stift Utrecht
vom 12 . bis 14 . Jahrhundert '.
Tenslotte was wat Utrecht deed een voortdurend en waterloopkundig verloren
gevecht leveren tegen het verzanden van de Rijn .
Wij kunnen daarbij de door Dr . Nanninga in zijn dissertatie indertijd al
28
29