Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 16

van eenen dam in de Kostverlooren-Vaart , ten einde van den Heiligen Weg
buiten Amsterdam , in den ring van Rynland , doch onder ' t Baljuwschap van
Kennemerland ; door welken dam , de vaart door de Haarlemmer - en Leidsche-
Meer , van deeze zyde , belet wordt , en de schepen genoodzaakt , hunnen weg ,
door ' t Spaarne en door Haarlem , te neemen . De dam schynt , in of kort na ' t
jaar 1413 , gelegd te zyn : in welk jaar , de Kostverlooren-Vaart gegraaven wordt .'
Overigens schijnt de datum van het graven van de Kostverlorenvaart niet
precies vast te staan .
Enig verschil van mening is er ook nog over de betekenis van de Boeren-
wetering met de bijbehorende Overtoom . Veenriviertje of gegraven in verband
met de drooglegging van de Buitenvelderse Polder ? In het eerste geval een sluip-
wegje binnendoor voor het opkomend Amsterdam , gelijk de Heilige Weg en de
Overtoom of de Schinkel voordat het IJ in gebruik werd genomen , of een zaak
die met scheepvaartverbindingen geen verband houdt . Wie denkt aan het zoge-
naamd Utrechts schip , weet dat oorspronkelijk , vóór de tijd van de koggen en
de hulken , schepen min of meer platboomse pramen waren die door zeer ondiep
vaarwater konden manoevreren , terwijl de Amsterdamse vissers voor 1275 toch
ook reeds een zekere behoefte aan vaart binnendoor gehad zullen hebben . De
Amsteldelta met haar vele vertakkingen , waar Mr . Oldewelt zo uitstekend over
heeft geschreven , bood veel mogelijkheden , mits men aan kleine transporten
dacht .
Over het Utrechtse schip te raadplegen ' J . van Beylen - Schepen van Neder-
land
-
Van de late mideldeeuwen tot het einde van de 17e eeuw - Amsterdam ,
P . N . van Kampen & Zoon N.V . - 1970 '. De heer van Beylen schrijft op
pagina 156 :
' Het vaartuig heeft een mooi gestroomlijnde vorm . Ongetwijfeld was het een
snel schip . Het voorschip is vrij hoog en de oploop bedraagt 1.05 m . Het achter-
schip heeft slechts een oploop van 70 cm . Dit vaartuig was zeker in staat wateren
te bevaren die onder omstandigheden ruw konden zijn .
Toch is het karakter niet dit van een zeewaardig schip . De kop van het schip
van Utrecht is niet zo bijzonder stoer en hoog dat hij op zee voldoende bescher-
ming zou bieden . Het ontbreken van een voorsteven heeft het sturen zeker
moeilijk gemaakt en als het een zeilvaartuig was , moet het veel drift gehad
hebben . Aan de andere kant is een doorlopend dek met een waarschijnlijk niet
te groot luik een vreemd verschijnsel bij een binnenvaartuig . De gehele bouw
van het vaartuig wijst op een hoge trap van technisch kunnen van de toenmalige
scheepsbouw '.
Veel lading zal het gezien de afmetingen niet hebben kunnen meenemen .
Tussen lading en diepgang bestaat nu eenmaal een onlosmakelijk verband .
Een soort zeer grote , knap gebouwde , boomstamkano ( pag . 155 ).
Wie nochtans bedenkt hoe gevaarlijk de Waddenzee ook thans nog is , denkt
aan de hoge verzekeringspremies voor coasters en aan Sil de Strandjutter , zal
niet aannemen dat men anders dan bij hoge uitzondering , mede gelet op de
bescheiden ladingsmogelijkheden , het Vlie met het Utrechts schip uitgevaren is .
Wij letten op de Spakenburgse botter . Zelfs de Zuiderzee kan in dergelijke
gevallen grote gevaren opleveren .
De diepe uitschuring van de naar Amsterdam leidende kustgedeelten door de
vloed uit het Marsdiep , moet eeuwen hebben geduurd en reeds betrekkelijk vroeg
gefrustreerd zijn door het ontstaan van het Pampus .
Reeds in 1544 verbood Keizer Karel V het neerwerpen van vuil in het Pampus
en de geschiedenis van de scheepskamelen uit de 17e en 18e eeuw is een iegelijk
bekend , maar het Muiderzand groeide toch sneller , al kennen wij de hydrolo-
gische gegevens niet precies omdat Muiden als verkeersplaats geen betekenis
meer had .
Bij gebreke aan vooronderzoek moet de voor de hand liggende vraag of de
mond van het IJ uitgeschuurd is door de hogere watervloeden thans ononder-
zocht blijven . Onwaarschijnlijk is dat niet en denkbaar dat het ontstaan van
grotere afstanden tussen Waterland en Zeevang enerzijds en Amsterdam ander-
zijds het voor Heer Jan van Persijn aantrekkelijker gemaakt heeft zijn rechten in
Amsterdam en de helft van zijn bezit in Waterland en zeevang aan Floris V af te
staan .
Intussen waren daar ook staatkundig redenen genoeg voor .
De Heer van Persijn was in voortdurende twisten met zijn onderdanen ge-
wikkeld , waar allerlei aangrenzende magnaten zich voortdurend mee moesten
bemoeien .
Men raadplege v . d . Bergh , deel II , 3 juli 1277 , nr . 339 , met een zeer lang en
gespecificeerd verhaal omtrent ingrijpen van de Bisschop van Utrecht .
Vermeldenswaardig is uit deze geschiedenis dat de onderdanen van Jan van
Persijn deels bottinghsgeld betalen moesten en dus één maal , lang geleden , onder
de grafelijkheid van Holland gevallen zijn . Bovendien speelt de Sint Walburgsdag
een rol , wat ook op een betrekkelijk vroeg verleden wijst , toen de Rijksinvloeden
nog betrekkelijk groot waren .
Geheel terzijde en zonder bewijslevering opgemerkt , zouden wij tot de sup-
positie kunnen komen dat de Heer van Persijn I , gelijk de Heren van Wassenaar ,
met hun vreemd over geheel Holland verspreid bezit , éénmaal als een soort
regent uit het Zuiden aangetrokken werd . Voor wat Persijn aangaat is immers
niet duidelijk hoe in dit moeilijk toegankelijk terrein , vlak tegen de West-Friezen
aan , een groot bezit van een kleine kern uit door een locale edelman kan zijn
opgebouwd , die daar bovendien nog de grafelijke bottinghspenningen in handen
kreeg .
Ook de ruzies met de onderdanen en alles wat daar om heen hoort , maakt een
wat flodderige indruk , allerminst die van een gevestigdheid in het hart der
bevolking . De psychische infectie uit West-Friesland valt hierbij intussen niet te
vergeten . Maar een mediaevist bijte zich hierop bij gelegenheid eens de tanden
26
27