Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
naar Bloemendaal ging legden zij de heenweg geheel te voet af en bereikten om
tien uur Bloemendaal , op tijd om de preek van de Coccejaanse Ds.Berrangé aan
te horen 1
. Daarna , uitgerust , hadden zij weer krachten om duinen te beklimmen .
De terugtocht was wel per schuit en Jan zag een jongen aan boord dragen die
bij het afdalen van het duin bij Kraantje Lek zijn voet had verstuikt 2
.
Terug naar de boter - en kaashandel . De gegevens in het dagboek en in het
familiearchief zijn te schaars , om een volledig beeld van deze familiezaak te ver-
krijgen , maar de omzet schijnt in de goede jaren wel groot te zijn geweest . In
normale tijden werd er behalve aan Nederlandse , ook aan Duitse en Britse klanten
geleverd . Er waren pakhuizen in Hoogmade , Amsterdam en Medemblik 3
, er was
een vertegenwoordiger in Friesland 4 en Vader Pijnappel maakte elk jaar in augus-
tus
een reis naar Westfriesland om de pakhuizen te inspecteren en nadere instruc-
ties te geven . De jaren waarover het dagboek loopt waren echter moeilijke tijden .
Telkens was er onzekerheid over het al of niet toegestaan zijn van het varen op
neutrale havens en Vader Pijnappel Hep soms kans met grote partijen boter en
kaas te blijven zitten . In het begin van 1808 stuurde hij kazen over land , bijvoor-
beeld 10.000 kazen naar Bilbao , 5000 naar Parijs , Bordeaux en Bayonne 5
. Dat
ruimde wat op , maar er waren toen toch in Medemblik nog circa vijfden volle
pakhuizen . Ook beviel het verzenden over land niet zo best - de onkosten waren
hoog en er was veel beschadiging . Pijnappel ging daarom grif in op een bestelling
van een zekere Blikman van een grote hoeveelheid kaas en boter tegen lage prijs .
Te grif , want enige uren later merkte hij te zijn beetgenomen : Blikman had
gebruik gemaakt van een inlichting dat de uitvoer naar neutrale havens open-
gesteld zou worden voor kaas , boter en jenever . Blikman's naam op de beurs was
niet zo best , vernam Pijnappel te laat 6
.
Jan maakte al deze zorgen van zeer dichtbij mee . Hij nam steeds meer werk
over van zijn vader , wiens gezondheid achteruit ging . De behandeling van dokter
Rauwenhoff 7 had weinig resultaat en het ' kuieren ' van vader en zoon behoorde
in 1808 al lang tot het verleden . Een logeerpartij bij ds . Van Voorthuijsen in
Vreeland , gevolgd door een bij een neef in Kockengen mocht ook niet baten
en op 11 november 1808 overleed Jan Pijnappel sr . in de ouderdom van bijna
56 jaar .
Het verlies van zijn vader trof Jan zwaar . Maar haast nog erger was de ervaring
nu ineens weer beschouwd en behandeld te worden als een kleine jongen . Zijn
Jan Christoffel Berrangé , uit Kaap de Goede Hoop , was van 1797 tot 1813 predikant in Bloemendaal .
Dagboek , 3 juli 1808 .
. „ , ,,-,,■ / j i i \
De firma Pijnappel had op 11 nov . 1807 over de 100.000 kazen in Medemblik liggen ( dagboek ).
Namelijk Tjalling Binnerts , dagboek , 13 jan . 1808 . Zijn neef , de ' beniste ' student Halbertsma , trok
een tijd lang veel met Jan's neven Pijnappel op , zie dagboek , 12 en 14 mei 1808 .
Dagboek , 1 en 10 febr . 1808 , zie ook 8 en 28 maart 1808 .
Dagboek , 20 en 30 mei 1808 .
tt . . ,
Nicolaas Wilhelm Rauwenhoff , op de Singel bij de Korsjessteeg . Hij wordt veel in het dagboek
genoemd .
330
twee ooms , Ninaber en Pijnappel , waren executeurs en voogden en zij hielden
Jan voor dat hij minderjarig was en dat hij niet aanwezig behoorde te zijn bij
de besprekingen . Neef Dries - voor wie Jan's vader slechts geringe waardering
schijnt gehad te hebben - nam voorlopig de firma over en Jan werd nergens in
gekend . Alleen neef Kees 1 gaf hem morele steun door hem op de hoogte te
houden van de plannen en door zelfs ' tot gerustheid ' tijdelijk zijn intrek te nemen
in het huis op het Rokin 2
. Ook introduceerde hij Jan bij het genootschap ' Het
doel ', zo genoemd naar de zinspreuk ' Het doel van deze vriendenkring is een-
dragt , deugd en oeffening '. Het bestond uit hoogstens twaalf leden en er werd bij
de leden aan huis vergaderd , terwijl elk lid eens per jaar een voordracht moest
houden . Een lezing van Jan over het onderscheid tussen ' Moed en Roekeloos-
heid ' is bewaard gebleven . 3
HOE HET VERDER GING
Uit het dagboek komen we niet meer te weten hoe het Jan na de dood van zijn
vader ging . Meer gegevens verschaffen het familiearchief Pijnappel en enkele door
Jan's kleinzoon opgetekende familieherinneringen 4
. Op 31 december 1810 werd
hij meerderjarig verklaard en vermoedelijk kreeg hij toen meer te zeggen in de
firma , die hij later samen met zijn broer Gerrit is gaan voeren . Gerrit trouwde
op 20 jarige leeftijd met Anna Maria Krüsemann , een meisje voor wie Jan ook
eens tedere gevoelens gekoesterd had 5
. Jan wachtte langer met trouwen . Hij was
al 35 toen hij in het huwelijk trad met Maria Barbara Menso , een 23 jarige burge-
meestersdochter uit Rhenen . Het ging Jan in die tijd voor de wind en hij werd
als een goede partij beschouwd . De familie Menso had zich daar toch wat op
verkeken : de zaken gingen gaandeweg achteruit en er werd vooral op de boter
zoveel verloren dat het nodig was in te krimpen . In 1843 werden vele pakhuizen
opgeheven . Over deze gang van zaken was Jan's schoonmoeder dermate ver-
bolgen dat zij verklaarde Jan nooit meer te willen zien . De wens werd verhoord ,
want kort daarop verloor zij het gezichtsvermogen . De gewetensvolle Jan trok
zich de debacle erg aan en ging enorm bezuinigen , zozeer , dat zijn twee kinderen
eigenlijk ' geen jeugd gehad hadden ', naar hij later toegaf . Aan de financiële
zorgen kwam overigens een eind na een erfenis uit de familie van zijn vrouw .
Met zijn zoon Menso Johannes waren wel eens moeilijkheden . Er is een brief
van drie kantjes bewaard waarin Jan zijn toen 21 jarige zoon verwijt in eerbied
tekort te zijn geschoten en grove taal gebruikt te hebben . Ook zijn dochter
Mietje was bij die gelegenheid uitgevallen en de gekwetste vader , niet tevreden
1 Jan had twee neven Kees . Hier is bedoeld Cornells Pijnappel Azn .
= Dagboek , 22 nov . 1808 .
3 Dagboek , 30 nov . 1808 , 23 febr . 1809 . Zie ook GA Amsterdam , Genootschap het Doel nr . 1 .
4 GA Amsterdam , familie Pijnappel vlnr . 1 .
5 Jan had haar ontmoet toen zijn zwager Van Voorthuijsen zich verloofde met haar zuster Margaretha
Ida Krüsemann , zie dagboek , 5 okt . 1806 .
331
H
Hl HHil iHHi
tien uur Bloemendaal , op tijd om de preek van de Coccejaanse Ds.Berrangé aan
te horen 1
. Daarna , uitgerust , hadden zij weer krachten om duinen te beklimmen .
De terugtocht was wel per schuit en Jan zag een jongen aan boord dragen die
bij het afdalen van het duin bij Kraantje Lek zijn voet had verstuikt 2
.
Terug naar de boter - en kaashandel . De gegevens in het dagboek en in het
familiearchief zijn te schaars , om een volledig beeld van deze familiezaak te ver-
krijgen , maar de omzet schijnt in de goede jaren wel groot te zijn geweest . In
normale tijden werd er behalve aan Nederlandse , ook aan Duitse en Britse klanten
geleverd . Er waren pakhuizen in Hoogmade , Amsterdam en Medemblik 3
, er was
een vertegenwoordiger in Friesland 4 en Vader Pijnappel maakte elk jaar in augus-
tus
een reis naar Westfriesland om de pakhuizen te inspecteren en nadere instruc-
ties te geven . De jaren waarover het dagboek loopt waren echter moeilijke tijden .
Telkens was er onzekerheid over het al of niet toegestaan zijn van het varen op
neutrale havens en Vader Pijnappel Hep soms kans met grote partijen boter en
kaas te blijven zitten . In het begin van 1808 stuurde hij kazen over land , bijvoor-
beeld 10.000 kazen naar Bilbao , 5000 naar Parijs , Bordeaux en Bayonne 5
. Dat
ruimde wat op , maar er waren toen toch in Medemblik nog circa vijfden volle
pakhuizen . Ook beviel het verzenden over land niet zo best - de onkosten waren
hoog en er was veel beschadiging . Pijnappel ging daarom grif in op een bestelling
van een zekere Blikman van een grote hoeveelheid kaas en boter tegen lage prijs .
Te grif , want enige uren later merkte hij te zijn beetgenomen : Blikman had
gebruik gemaakt van een inlichting dat de uitvoer naar neutrale havens open-
gesteld zou worden voor kaas , boter en jenever . Blikman's naam op de beurs was
niet zo best , vernam Pijnappel te laat 6
.
Jan maakte al deze zorgen van zeer dichtbij mee . Hij nam steeds meer werk
over van zijn vader , wiens gezondheid achteruit ging . De behandeling van dokter
Rauwenhoff 7 had weinig resultaat en het ' kuieren ' van vader en zoon behoorde
in 1808 al lang tot het verleden . Een logeerpartij bij ds . Van Voorthuijsen in
Vreeland , gevolgd door een bij een neef in Kockengen mocht ook niet baten
en op 11 november 1808 overleed Jan Pijnappel sr . in de ouderdom van bijna
56 jaar .
Het verlies van zijn vader trof Jan zwaar . Maar haast nog erger was de ervaring
nu ineens weer beschouwd en behandeld te worden als een kleine jongen . Zijn
Jan Christoffel Berrangé , uit Kaap de Goede Hoop , was van 1797 tot 1813 predikant in Bloemendaal .
Dagboek , 3 juli 1808 .
. „ , ,,-,,■ / j i i \
De firma Pijnappel had op 11 nov . 1807 over de 100.000 kazen in Medemblik liggen ( dagboek ).
Namelijk Tjalling Binnerts , dagboek , 13 jan . 1808 . Zijn neef , de ' beniste ' student Halbertsma , trok
een tijd lang veel met Jan's neven Pijnappel op , zie dagboek , 12 en 14 mei 1808 .
Dagboek , 1 en 10 febr . 1808 , zie ook 8 en 28 maart 1808 .
Dagboek , 20 en 30 mei 1808 .
tt . . ,
Nicolaas Wilhelm Rauwenhoff , op de Singel bij de Korsjessteeg . Hij wordt veel in het dagboek
genoemd .
330
twee ooms , Ninaber en Pijnappel , waren executeurs en voogden en zij hielden
Jan voor dat hij minderjarig was en dat hij niet aanwezig behoorde te zijn bij
de besprekingen . Neef Dries - voor wie Jan's vader slechts geringe waardering
schijnt gehad te hebben - nam voorlopig de firma over en Jan werd nergens in
gekend . Alleen neef Kees 1 gaf hem morele steun door hem op de hoogte te
houden van de plannen en door zelfs ' tot gerustheid ' tijdelijk zijn intrek te nemen
in het huis op het Rokin 2
. Ook introduceerde hij Jan bij het genootschap ' Het
doel ', zo genoemd naar de zinspreuk ' Het doel van deze vriendenkring is een-
dragt , deugd en oeffening '. Het bestond uit hoogstens twaalf leden en er werd bij
de leden aan huis vergaderd , terwijl elk lid eens per jaar een voordracht moest
houden . Een lezing van Jan over het onderscheid tussen ' Moed en Roekeloos-
heid ' is bewaard gebleven . 3
HOE HET VERDER GING
Uit het dagboek komen we niet meer te weten hoe het Jan na de dood van zijn
vader ging . Meer gegevens verschaffen het familiearchief Pijnappel en enkele door
Jan's kleinzoon opgetekende familieherinneringen 4
. Op 31 december 1810 werd
hij meerderjarig verklaard en vermoedelijk kreeg hij toen meer te zeggen in de
firma , die hij later samen met zijn broer Gerrit is gaan voeren . Gerrit trouwde
op 20 jarige leeftijd met Anna Maria Krüsemann , een meisje voor wie Jan ook
eens tedere gevoelens gekoesterd had 5
. Jan wachtte langer met trouwen . Hij was
al 35 toen hij in het huwelijk trad met Maria Barbara Menso , een 23 jarige burge-
meestersdochter uit Rhenen . Het ging Jan in die tijd voor de wind en hij werd
als een goede partij beschouwd . De familie Menso had zich daar toch wat op
verkeken : de zaken gingen gaandeweg achteruit en er werd vooral op de boter
zoveel verloren dat het nodig was in te krimpen . In 1843 werden vele pakhuizen
opgeheven . Over deze gang van zaken was Jan's schoonmoeder dermate ver-
bolgen dat zij verklaarde Jan nooit meer te willen zien . De wens werd verhoord ,
want kort daarop verloor zij het gezichtsvermogen . De gewetensvolle Jan trok
zich de debacle erg aan en ging enorm bezuinigen , zozeer , dat zijn twee kinderen
eigenlijk ' geen jeugd gehad hadden ', naar hij later toegaf . Aan de financiële
zorgen kwam overigens een eind na een erfenis uit de familie van zijn vrouw .
Met zijn zoon Menso Johannes waren wel eens moeilijkheden . Er is een brief
van drie kantjes bewaard waarin Jan zijn toen 21 jarige zoon verwijt in eerbied
tekort te zijn geschoten en grove taal gebruikt te hebben . Ook zijn dochter
Mietje was bij die gelegenheid uitgevallen en de gekwetste vader , niet tevreden
1 Jan had twee neven Kees . Hier is bedoeld Cornells Pijnappel Azn .
= Dagboek , 22 nov . 1808 .
3 Dagboek , 30 nov . 1808 , 23 febr . 1809 . Zie ook GA Amsterdam , Genootschap het Doel nr . 1 .
4 GA Amsterdam , familie Pijnappel vlnr . 1 .
5 Jan had haar ontmoet toen zijn zwager Van Voorthuijsen zich verloofde met haar zuster Margaretha
Ida Krüsemann , zie dagboek , 5 okt . 1806 .
331
H
Hl HHil iHHi
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.