Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
van de voorzanger Bruin , maar over de inhoud van de bundel was Jan minder
te spreken . Heel jammer dat er niet meer liederen van ' den grooten van Alphen '
bij waren , schreef hij .
Af en toe vertelt Jan iets over zijn catechisatie bij Ds . Wolterbeek , waar soms
zwaar schijnt te zijn gediscussieerd . Vóór Pasen 1807 hadden zij enige malen
over de Val van gedachten gewisseld , daarna over de Verzoening , maar zij
konden het met de dominee maar niet eens worden 1
. Aanvankelijk maakte Jan
deel uit van een groepje van vijf jongens die op zaterdag catechiseerden 2
. Later ,
toen hij de zaterdagse botermarkt in Leiden ging bezoeken , werd hij op een
donderdagse catechisatie geplaatst samen met de iets oudere Henri Six , van wie
hij de aantekeningen leende om zijn achterstand in te halen 3
. Samen deden zij op
21 april 1808 belijdenis , maar Jan vond zichzelf nog te jong om daarna meteen
aan het avondmaal deel te nemen *.
WIS - EN NATUURKUNDELES SEN
Leeftijdgenoten trof Jan ook op de sociëteit Felix Meritis , waar hij in de winter-
maanden om de andere zaterdag de natuurkundelessen volgde van Johannes
Buys , schrijver van een toen bekend boek over natuurkunde 5
. De leden van Felix
konden hun zoons van acht tot achttien jaar voor die lessen doen inschrijven
tegen betaling van zeven gulden 6
. De ' jongelingen ' werden onderwezen in water-
weegkunde , electriciteit , de werking van schutsluizen , barometers en vele andere
onderwerpen . Het seizoen werd besloten met een prijsuitreiking nadat de leer-
lingen eerst aan twee examens onderworpen waren geweest . Jan , die sinds de
winter van 1803/04 aan de lessen deelnam , wist elk jaar een prijs te veroveren ,
zoals een duikelaarsklokje , een microscoop , een verrekijker of iets anders 7
. Er
werden in het totaal veertien prijzen gegeven , wat Jan , die toen net een vijfde
prijs had gekregen , in 1806 de opmerking ontlokte :
' Liever had ik gezien er minder , dog van meer waarde , waren uitgedeeld
geworden ' 8
. Of hij in 1808 nog van dezelfde mening was , toen hij de op één na
laatste prijs - een ' hand-electriciteit ' - had gekregen , staat te bezien 9
. Jan was
doorgaans nogal zenuwachtig voor de examens , want door zijn drukke werk-
zaamheden in de zaak kon hij de lessen niet geregeld bijwonen . Hij liep dus altijd
1 Dagboek , 26 maart 1807 .
2 Behalve Jan waren dat Dirk Wolterbeek , zoon van de dominee , een jongen Verwey en een jongenTer Haar . Jan's neef Frans Ninaber , die ook bij dat groepje hoorde , bleef doorgaans weg van decatechisatie , dagboek , 1 febr . 1806 .
3 Hendrik Six van Hillegom , 1790-1847 , zie Ned . Adelsboek 1970 , blz . 286 .
4 Dagboek , 21 en 24 april 1808 .
5 Johannes Buys , Diemen 1764 - Maarssen 1838 . Zijn ' Natuurkundig Schoolboek ' werd in 1798 doorhet Nut met goud bekroond .
0 Notulen dep . physica 8.10.1796 , GA Amsterdam , Felix Meritis nr . 142 .
7 Ibidem , passim . Zie ook dagboek , 1 april 1806 , 7 april 1807 , 12 april 1808 .
8 Dagboek , 1 april 1806 .
8 Dagboek , 12 april 1808 .
kans een vraag te treffen over een onderdeel van de stof dat hij gemist had . Zijn
achtste prijs van 1807 had hij misschien te danken aan zijn gewezen school-
kameraad Pieter van Eeghen , bij wie hij een avond ' op een droogje ' was komen
blokken op examenstof 1
. Deze Pieter van Eeghen was een stuk jonger dan Jan 2 ,
maar hij sloeg een veel beter figuur op de lessen . Twee jaren achtereen had hij de
eerste prijs behaald , maar in 1807 kwam hij tot teleurstelling van Jan slechts
voor de tweede prijs in aanmerking , hetgeen overigens niet verhinderde dat hij
toen , onder applaus van de aanwezigen , tot ' jongeling van verdienste ' werd
bevorderd en voortaan in het eregestoelte mocht zitten 3
.
Op maandagavond waren er op Felix wiskundelessen , gegeven door Hendrik
de Hartog , die daarin onder andere logarithmen behandelde en de stelling van
1 Dagboek , 18 maart 1807 .
2 Zie Ned . Patr . 45 ( 1959 ), 166 . Hij was geboren op 23 jan . 1794 .
3 Dagboek , 7 april en 21 nov . 1807 . Zie ook notulen dep . physica over 1807 , GA Amsterdam FeliMeritis nr . 142 .
318
319
te spreken . Heel jammer dat er niet meer liederen van ' den grooten van Alphen '
bij waren , schreef hij .
Af en toe vertelt Jan iets over zijn catechisatie bij Ds . Wolterbeek , waar soms
zwaar schijnt te zijn gediscussieerd . Vóór Pasen 1807 hadden zij enige malen
over de Val van gedachten gewisseld , daarna over de Verzoening , maar zij
konden het met de dominee maar niet eens worden 1
. Aanvankelijk maakte Jan
deel uit van een groepje van vijf jongens die op zaterdag catechiseerden 2
. Later ,
toen hij de zaterdagse botermarkt in Leiden ging bezoeken , werd hij op een
donderdagse catechisatie geplaatst samen met de iets oudere Henri Six , van wie
hij de aantekeningen leende om zijn achterstand in te halen 3
. Samen deden zij op
21 april 1808 belijdenis , maar Jan vond zichzelf nog te jong om daarna meteen
aan het avondmaal deel te nemen *.
WIS - EN NATUURKUNDELES SEN
Leeftijdgenoten trof Jan ook op de sociëteit Felix Meritis , waar hij in de winter-
maanden om de andere zaterdag de natuurkundelessen volgde van Johannes
Buys , schrijver van een toen bekend boek over natuurkunde 5
. De leden van Felix
konden hun zoons van acht tot achttien jaar voor die lessen doen inschrijven
tegen betaling van zeven gulden 6
. De ' jongelingen ' werden onderwezen in water-
weegkunde , electriciteit , de werking van schutsluizen , barometers en vele andere
onderwerpen . Het seizoen werd besloten met een prijsuitreiking nadat de leer-
lingen eerst aan twee examens onderworpen waren geweest . Jan , die sinds de
winter van 1803/04 aan de lessen deelnam , wist elk jaar een prijs te veroveren ,
zoals een duikelaarsklokje , een microscoop , een verrekijker of iets anders 7
. Er
werden in het totaal veertien prijzen gegeven , wat Jan , die toen net een vijfde
prijs had gekregen , in 1806 de opmerking ontlokte :
' Liever had ik gezien er minder , dog van meer waarde , waren uitgedeeld
geworden ' 8
. Of hij in 1808 nog van dezelfde mening was , toen hij de op één na
laatste prijs - een ' hand-electriciteit ' - had gekregen , staat te bezien 9
. Jan was
doorgaans nogal zenuwachtig voor de examens , want door zijn drukke werk-
zaamheden in de zaak kon hij de lessen niet geregeld bijwonen . Hij liep dus altijd
1 Dagboek , 26 maart 1807 .
2 Behalve Jan waren dat Dirk Wolterbeek , zoon van de dominee , een jongen Verwey en een jongenTer Haar . Jan's neef Frans Ninaber , die ook bij dat groepje hoorde , bleef doorgaans weg van decatechisatie , dagboek , 1 febr . 1806 .
3 Hendrik Six van Hillegom , 1790-1847 , zie Ned . Adelsboek 1970 , blz . 286 .
4 Dagboek , 21 en 24 april 1808 .
5 Johannes Buys , Diemen 1764 - Maarssen 1838 . Zijn ' Natuurkundig Schoolboek ' werd in 1798 doorhet Nut met goud bekroond .
0 Notulen dep . physica 8.10.1796 , GA Amsterdam , Felix Meritis nr . 142 .
7 Ibidem , passim . Zie ook dagboek , 1 april 1806 , 7 april 1807 , 12 april 1808 .
8 Dagboek , 1 april 1806 .
8 Dagboek , 12 april 1808 .
kans een vraag te treffen over een onderdeel van de stof dat hij gemist had . Zijn
achtste prijs van 1807 had hij misschien te danken aan zijn gewezen school-
kameraad Pieter van Eeghen , bij wie hij een avond ' op een droogje ' was komen
blokken op examenstof 1
. Deze Pieter van Eeghen was een stuk jonger dan Jan 2 ,
maar hij sloeg een veel beter figuur op de lessen . Twee jaren achtereen had hij de
eerste prijs behaald , maar in 1807 kwam hij tot teleurstelling van Jan slechts
voor de tweede prijs in aanmerking , hetgeen overigens niet verhinderde dat hij
toen , onder applaus van de aanwezigen , tot ' jongeling van verdienste ' werd
bevorderd en voortaan in het eregestoelte mocht zitten 3
.
Op maandagavond waren er op Felix wiskundelessen , gegeven door Hendrik
de Hartog , die daarin onder andere logarithmen behandelde en de stelling van
1 Dagboek , 18 maart 1807 .
2 Zie Ned . Patr . 45 ( 1959 ), 166 . Hij was geboren op 23 jan . 1794 .
3 Dagboek , 7 april en 21 nov . 1807 . Zie ook notulen dep . physica over 1807 , GA Amsterdam FeliMeritis nr . 142 .
318
319
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.