Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 15

regional inundations , caused by isolated storm surges at very different points of
time and under widely varying circumstances .
We believe that we must reject decisively the idea of transgression phases
based on the occurrence of storm surges .
There is no foundation for such a concept as a Carolingian-Ottonian trans-
gression phase . The idea of a late mediaeval transgression forms far too complex
a whole to give a meaningful summary of the course of events .'
Het moet bij de stormvloeden die het veenachtige gedeelte van Noord-Holland
opruimden blijven .
Met de theorieën van de heer Schoorl staat het niet in weerstrijd , aangezien
wat Dr . Gottschalk aanvoert slechts verband houdt met causale verklaringen van
op zichzelf wel vaststaande feiten , wat later dan de tijd die Dr . Schoorl behandelde .
Gaat het verkeer in de tijd van Medemblik door het V/ie , net als in de romeinse periode ,
de hogere stormvloeden na 11e en 10e eeuw via het Marsdiep jagen de vloeden aan de west-
kant van de Zuiderzee hoger op en maken het brede IJ na Amsterdam aldus gemakkelijker
bereikbaar .
Omtrent die stormvloeden geeft Mevrouw Gottschalk zelve in deel I van haar
boek ' Stormvloeden en rivieroverstromingen in Nederland ' deel I , de periode
vóór 1400 , Assen 1971 , Van Gorcum & Comp . N.V . - Dr . H . J . Prakke &
H . M . G . Prakke , talloze bijzonderheden . Onder meer ziet men de mededelingen
° P P a g - 81 omtrent betrouwbare gegevens inzake Stavoren , 1170 , als eerste begin .
Tal van betrouwbare bewijsplaatsen .
Betreffende Noord-Holland in de Summary of the second half of the 13th
century op pag . 271 het volgende :
' After 1250 , there are three prominent storm surges to be noted : those of
1262,1268 and 1287/8 . It appears that each of these affected the whole Netherlands
coast , but it cannot be ascertained with complete certainty for the first two years
whether they occurred everywhere simultaneously ; the surge of 1287/88 certainly
did not . The northern part of the country suffered badly in December , 1287 , the
south-west soon afterwards , in February , 1288 . It is possible that Holland was
affected on both occasions .'
En tenslotte ook op pag . 271 :
' Freed of all its untruthful trimmings , the 13th century assumes a completely
different aspect in respect of storm surges than the ideas which have been current
until now . Six major storm surges spaced out over the 13th century correspond
with the three known to us from the second half of the 12th century , in the
northern Netherlands at least . Thus we cannot speak of a greatly increasing
frequency of storm surges in the 13th century . The great change for the North
Netherlands occurred after the middle of the 12th century .'
Dit klopt alles met Schoorl .
Ons dunkt dat wij omtrent het ontstaan van het Marsdiep en de opruiming
van een deel van de kop van Noord-Holland , waardoor een brede toegang ont -
24
stond , thans op objectieve en betrouwbare inlichtingen ons mogen funderen
En in dat verband spelen ook de 13e eeuwse doorbraken van de IJ-dijken door
onze Graaf Willem I na 1200 aangelegd , zomede de twisten rondom het herstel
van het meer binnenwaarts gelegen gedeelte dier dijken .
Oorkondenboek van Holland en Zeeland , bewerkt door Mr . L . Ph . C . van den
Bergh , Nr . 583 , waarbij de Roomse Koning gelast een spui voor de schepen te
Spaarndam te maken en de tolrechten aldaar regelt .
Een spui van 24 voet ( 8 M breedte dus ), waar flinke schepen , zij het dan ver-
moedelijk geen koggen , zoals later blijken zal , doorheen kunnen varen Op een
gegeven moment slaat dit spui blijkbaar door en gaan de toenmalige belang-
hebbende specialisten de Heemraden moeilijkheden maken en belooft de Roomse
Koning op 11 October 1255 ( v . d . Bergh nr . 621 ) geen nieuw spui te zullen ver-
vaardigen zonder voorkennis der Heemraden .
Blijkbaar werd van grafelijke/koninklijke zijde erkend dat het doorbraakgevaar
groot was geworden , en dat zal duidelijk met oplopende stormvloeden verband
houden .
Hoger waterstand in doorsnee , althans tot Spaarndam , maakte het gebruik van
grotere scheepstypen enerzijds mogelijk , rechtstreeksere verbinding met de Haar-
lemmermeer misschien , en veroorzaakte anderzijds veel grotere gevaren voor de
agrariërs .
Eerst op 17 februari 1286 ( v . d . Bergh deel II nr . 583 ) blijkt , in het agrarische belang , teveel water via het Spaarne binnen te komen , wellicht ook tot gevaarlijke uitbreiding van het Haarlemmermeer aanleiding te hebben gegeven en mag een
sluis in tegenstelling tot het vroegere spui , en dit is belangrijk , worden aangelegd . 0 ± het verkeer binnendoor van Amsterdam in bepaalde perioden door Haarlem
liep , een kwestie waar veel over wordt gedebatteerd , ligt voor heden buiten onze
belangstellingskring .
Haarlem heeft intussen de zaken nauwkeurig in het oog gehouden , had duidelijk
groot belang bij de vaart door het Spaarne , gelijk blijkt uit het slaan van palen
in de Kostverlorenvaart circa 1423 , om Amsterdam een wat rechtstreeksere
verbinding binnen door onmogelijk te maken .
Hieruit zijn processen voortgevloeid . Ziet ' Amsterdam , in zijne opkomst aan-
was , geschiedenissen , voorregten , koophandel , Gebouwen , kerkenstaat , schooienschutterye , gilden en Regeeringe , van Jan Wagenaar ' eerste stuk , deel È pae 420
onder het jaar 1604 : ' & '
' Tusschen Haarlem ter eener , en Leiden en Amsterdam ter anderer zijde was
omtrent dezen tijd , wederom ( x ) geschil ontstaan , over den Ouertocht of Over-
toom . De grond van dit geschil is nergens klaarlijk aangeweezen . Zie hier wat
wij , desaangaande , uit vergelyking van een groot getal van egte stukken met de
meeste waarschijnlykheid , hebben konnen opmaaken .
i De Stad Haarlem , groot belang hebbende by het behouden van de Vaart door
t Spaarne , schynt , al vroeg , gezorgd te hebben voor ' t leggen en onderhouden
25