Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 154

ajb . 2 Wybrand Hendriks , portret van Willem Writs
tekening in oostindische inkt , 17,8 X 15,7 cm
Prentenkabinet der Rijksuniversiteit , Leiden
sluis over de Waalseilandsgracht bij maanlicht , uit 1755 , een aparte plaats in door
het verrassende van het ongewone motief , door de 23-jarige gekozen .
Van het toestel met het kegelvormige bovenstuk , dat rechts op de tekening voor
de boekenkast staat , is de betekenis mij niet duidelijk geworden , maar kan ik
alleen zeggen dat het op het rechthoekige onderstuk versierd is met het wapen-
schild van Willem Writs .
In het Prentenkabinet van de Leidse Universiteit wordt een andere tekening
van Wybrand Hendriks bewaard , waarin hij alleen de kop van Writs met oost-
indische inkt heeft gepenseeld ( 17,8 X 15,7 cm .) en die hij op de keerzijde voorzag
van het opschrift : ' Willem Writs , Eerste oprichter van Felix Meritis ', waarachter
iemand anders aantekende : ' geteekend door W . Hendriks ' ( afb . 2 ).
Writs wordt hier op een geheel andere , meer informele wijze voorgesteld . De
plichtmatig representatieve houding met het onbewogen masker van zoeven , toen
hij poseerde voor zijn ' statieportret ', heeft nu plaats gemaakt voor een onge-
dwongen ontmoeting van intiemere aard . De afstand is verdwenen en er is nu
meer aandacht voor de levendige uitdrukking van de kop , waarvan de ontspannen
trekken en de wakkere ietwat geamuseerde blik door Hendriks dankbaar en tref-
zeker worden genoteerd . Dit eenvoudige onopgesmukte portretje voegt een on-
misbare dimensie toe aan onze kennismaking met de man , wiens creativiteit ,
praktisch vernuft en geïnspireerde visie het leven schonken aan Felix Meritis .
In hetzelfde notulenboek , dat ons over de schenking van de eerstbesproken
grote tekening inlicht , is andermaal sprake van een door Hendriks getekend
portret . In de vergadering van 3 januari 1785 , zo lezen wij , ' heeft de Heer Philippus
Taddel ZijnEd . poertret zeer wellijkend uytgevoerd door de kundige Heer
Wybrand Hendriks aan dit ons departement presend gedaan beneevens een gedicht
op hetzelve door de Heer Fokke waarvoor bovegem . Heer hertlij k is bedankt ' 1 .
Het register van geschenken der leden geeft ons de zekerheid dat het hier niet
gaat om een geschilderd portret maar om ' een tekening zijnde Z.E . pourtret met
O.I . inkt door Wybrand Hendriks ' 2
.
Dit portret is niet met dat van Writs in het Amsterdamse Gemeentearchief en
evenmin met een groot aantal tekeningen , uit de collectie van Felix Meritis af-
komstig , in het Rijksprentenkabinet terecht gekomen . Het bijbehorende gedicht
van Arend Fokke Simonsz . heb ik ook niet gevonden .
Philippus Taddel ( 1748-1802 ) was evenals zijn vader Hendrik wijnkoper op de
Keizersgracht en kleinzoon van de uit Rostock afkomstige Elias Taddel , die in
1688 poorter van Amsterdam was geworden 3
. Hij was in 1778 toegetreden tot
Felix Meritis als werkend lid van het departement van koophandel en werd tevens
beschouwend lid van het departement der tekenkunde , waarvan hij het regelement
en de wetten op 22 januari 1779 medeondertekende . Hij was in 1779 een der
medeoprichters van het departement der letterkunde , waarvan hij tot 1781
directeur en vervolgens tot 1787 secretaris was . Bij gelegenheid van die oprichting
schonk hij op 6 October 1779 aan Felix Meritis - in de woorden van het register
van geschenken - ' een Fraye Mahoniehoute Redenstoel '*. Daarmee heeft zijn
naam voor Felix Meritis een duurzame betekenis gekregen , want dit monumen-
tale spreekgestoelte is later in de grote gehoorzaal van het nieuwe gebouw
geplaatst en door menig redenaar bestegen en brengt tegenwoordig in het Amster-
dams Historisch Museum de glorietijd van Felix Meritis nog altijd welsprekend
in herinnering . De maker van dit rijk versierde meubelstuk was de beeldhouwer
Jan Swart ( 1754-1794 ), die als lid van het departement der tekenkunde ( entree-
geschenk 1779 : een ledeman van hout ) later in de bouwcommissie zitting nam
en opdracht kreeg tot de uitvoering van het versierend beeldhouwwerk aan de
voorgevel van het nieuwe gebouw en van de decoratie in de concertzaal en in de
gehoorzaal , een man dus , die in de uiterlijke vormgeving van Felix Meritis een
belangrijk aandeel had 5
. In de gedrukte beschrijving van het gebouw is het
spreekgestoelte uitvoerig behandeld 6
.
Het gevoel van teleurstelling , dat mij in 1972 bekroop , toen de bestelde foto
van een door Wybrand Hendriks getekend ' zelfportret ' in het Fitzwilliam Museum
1 Archief F . M . 118 , p . 260 .
2 Archief F . M . 50 . nr . 44 .
3 Mndbl . De Nederl . Leeuw 59 ( 1941 ) k . 279/280 ( mededeling over de familie Taddel door Mr . P .
vanEeghen ).
4 Archief F . M . 50 , nr . 44 .
6 J . Knoef , Een Amsterdamsche beeldhouwer en een hoofdstuk uit de bouwgeschiedenis van Felix Meritis ,
39e Jrb . Amstelodamum , 1942 , p . 130-140 .
6 Historische beschrijving ( zie p . 296 , noot 3 ), p . 106-116 .
302
303