Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
museum van Teylers Fundatie te Haarlem , dezelfde instelling waarvan hij eertijds
gedurende vierendertig jaren , van 1785 tot 1819 , inwonend kastelein en tevens
opzichter over de kunstverzameling was 1
.
Die aanstelling in 1785 zou hem voor de rest van zijn leven aan Haarlem
binden , waar hij trouwens ook al vóór 1782 een aantal jaren gewoond en gewerkt
had . Men beschouwt Hendriks dan ook niet ten onrechte als een Haarlemse
schilder . Dat hij niettemin in onze stad goed bekend bleef , daarvan getuigen de
portretten , die nog jaren na zijn definitieve vestiging in Haarlem van Amster-
damse zijde bij hem werden besteld .
De periode van 1782 tot 1785 , die ons hier zal bezighouden , speelde zich niet
onafgebroken in Amsterdam af . Gedetailleerde kennis van wat Hendriks in die
jaren zo al deed ontbreekt ons helaas , maar zeker is het dat hij zich veelvuldig in
Gelderland ophield , waar hij in de lenten en in de zomer naar de natuur tekende
in de buurt van Nijkerk en Ede . Enkele van zijn tekeningen uit 1782 , ' 83 , ' 84 en
' 85 leveren daarvan het bewijs 8
.
De winter bracht Hendriks in Amsterdam door en het verbaast ons niet dat hij
daar ook , zoals wij zullen zien , in de kring van Felix Meritis verkeerde .
De leden waren tot voor kort nog altijd bijeengekomen in hetzelfde gehuurde
huis op de Leliegracht ( thans nr . 49 ), waar op 3 november 1777 de oprichtings-
vergadering had plaatsgevonden . Op die vergadering had de volijverige initiatief-
nemer Willem Writs zijn al jaren lang voorbereide plannen werkelijkheid zien
worden . Tot de eerste veertig leden-oprichters behoorde ook de toen 23-jarige
Cornells Sebille Roos , later zo bekend als kunstkoper , - kenner , - verzamelaar en
- bevorderaar , die op 7 juli 1787 , negen maanden na de dood van Willem Writs ,
als president-commissaris ( van het algemeen bestuur ) de eerste steen zou leggen
voor het grote nieuwe gebouw op de Keizersgracht 3
.
Maar van de Leliegracht , waar gebrek was aan voldoende ruimte , had het
groeiende gezelschap zich in het voorjaar van 1782 naar de Fluwelenburgwal
verplaatst , waar men nabij het Athenaeum Illustre , in het woonhuis van een
medelid , Hendrik Spille , de beschikking over een aantal vertrekken kreeg . Vol-
gens vastgestelde regels en op vaste tijden vonden er de bijeenkomsten plaats
van de vijf afdelingen van Felix Meritis , de departementen van Koophandel ,
Natuurkunde , Tekenkunde , Muziek en Letterkunde .
In dit huis heeft Wybrand Hendriks de gastvrijheid genoten van het departe-
ment der tekenkunde , waarvan de leden wekelijks op Maandag en Dinsdag
1 In de catalogus van deze tentoonstelling zijn de eerste en de laatste van de vier hier besprokentekeningen door mij reeds in beknoptere vorm beschreven en toegelicht ( nrs . 83 en 82 ).
2 Catalogus W . Hendriks tentoonstelling , Haarlem 1972 , nrs . 77 , 79 , 81 , 85 en 86 .
3 Bijzonderheden over het ontstaan en de organisatie van Felix Meritis en over vorm , inrichting
enfunctie
van het nieuwe gebouw vindt men in de door C . S . Roos uitgegeven Historische Beschrijving
van bet Gebouw der Maatschappije van verdiensten , ten spreuhe voerende : Felix Meritis , Amsterdam 1800 .
Het archief van Felix Meritis berust bij de Gemeentelijke Archiefdienst van Amsterdam .
' s avonds naar levend model of pleisterbeeld kwamen werken of ook van tijd tot
tijd de Dinsdagavond doorbrachten met de leerzame beschouwing van voort-
brengselen der ' papierkunst ', d.w.z . tekeningen en prenten 1
.
Op Dinsdag 4 november 1783 vond er voorafgaand aan de ' bezigtiging van
fraaye tekenkonst ' een huishoudelijke vergadering plaats .
Volgens de notulen ' is aan de leden voorgesteld dat daar de Heer Wybrand
Hendriks , kunstschilder thans in Gelderland woonende dog deze winter alhier
een poos zoude zig ophouden , geliefde goed te keuren dat dezen Heer zig als
gast soo lange in dit ons departement mogte vervoegen en medetekenen als zijn
Edl . verblijf hier zal zijn - hetgeene eenparig wierd goedgekeurd en daar bij
bepaald dat wanneer een vreemd konstschilder of tekenaar onze werksaamhedens
kwam te bezigtigen tallertijd aan zijn Edl . het nodige zal werden aangeboden
om voor dien avond mede te werken ' 2
. Hendriks heeft dus sinds november 1783
als introducé aan werkzaamheden van het departement mogen deelnemen . Zijn
terugkeer naar Amsterdam had blijkbaar toch te weinig een definitief karakter ,
dan dat hij zich door een vast lidmaatschap ten volle aan Felix Meritis wenste
te binden . Zeker kan hem toen ook de mogelijkheid van een duurzamer verblijf
in Gelderland nog voor ogen gestaan hebben . Na het winterseizoen van 1784/85
kwam hij kennelijk tot andere gedachten , want in maart 1785 vinden wij zijn
naam vermeld op een lijst van candidaten , die als lid voorgesteld wensten te
worden 3
. Van toetreding als lid is het evenwel niet meer gekomen , want al in
juni van dat jaar volgde zijn benoeming in Teylers Fundatie te Haarlem , waarvan
dan ook naast zijn doorgestreepte naam op de genoemde candidatenlijst melding
is gemaakt .
Hoewel het contact met Wybrand Hendriks van korte duur was , heeft Felix
Meritis toch een tastbare herinnering eraan overgehouden .
Voor leden gold de bepaling dat zij als entreegeschenk iets tot de verzamelingen ,
het instrumentarium of de inrichting van Felix Meritis moesten bijdragen of
anders een vast bedrag in geld zouden betalen . Aan die gewoonte heeft Hendriks ,
hoewel geen werkelijk lidmaatschap hem ertoe verplichtte , toch willen meedoen .
In de notulen van de huishoudelijke vergadering van het departement der teken-
kunde van 21 december 1784 lezen wij : ' Voorder wierd ter tafel gebragt of men
het konstig uytgev . en weilij kend poertret van de Heer Willem Writs , welke
1 Het in de vorige noot genoemde boekje noemt op p . 16 als jaar van de verhuizing naar de Fluwelen-
burgwal 1783 . Dit is in tegenspraak met het notulenboek van het departement der
tekenkunde(archief F . M . nr . 118 ), waaruit blijkt dat men op 2 april 1782 voor het laatst op de Leliegracht ver-
gaderde en op 29 mei 1782 voor het eerst op de Fluwelenburgwal . Men stelde toen voor de werk-
zaamheden dezelfde dagen en tijden vast , die voorheen hadden gegolden .
Bijzonderheden betreffende het dept . tekenkunde , die hier nu niet ter sprake komen , kan men lezen
in het vouwblad bij de tentoonstelling Tekenaars in Felix Meritis , Rijksprentenkabinet 1975 , waarin
een historische toelichting van M . D . Haga aan de lijst van het tentoongestelde voorafgaat .
2 Archief F . M . 118 , p . 218 .
3 Archief F . M . 50 , fol . 2 van de lijst achterin .
296
297
gedurende vierendertig jaren , van 1785 tot 1819 , inwonend kastelein en tevens
opzichter over de kunstverzameling was 1
.
Die aanstelling in 1785 zou hem voor de rest van zijn leven aan Haarlem
binden , waar hij trouwens ook al vóór 1782 een aantal jaren gewoond en gewerkt
had . Men beschouwt Hendriks dan ook niet ten onrechte als een Haarlemse
schilder . Dat hij niettemin in onze stad goed bekend bleef , daarvan getuigen de
portretten , die nog jaren na zijn definitieve vestiging in Haarlem van Amster-
damse zijde bij hem werden besteld .
De periode van 1782 tot 1785 , die ons hier zal bezighouden , speelde zich niet
onafgebroken in Amsterdam af . Gedetailleerde kennis van wat Hendriks in die
jaren zo al deed ontbreekt ons helaas , maar zeker is het dat hij zich veelvuldig in
Gelderland ophield , waar hij in de lenten en in de zomer naar de natuur tekende
in de buurt van Nijkerk en Ede . Enkele van zijn tekeningen uit 1782 , ' 83 , ' 84 en
' 85 leveren daarvan het bewijs 8
.
De winter bracht Hendriks in Amsterdam door en het verbaast ons niet dat hij
daar ook , zoals wij zullen zien , in de kring van Felix Meritis verkeerde .
De leden waren tot voor kort nog altijd bijeengekomen in hetzelfde gehuurde
huis op de Leliegracht ( thans nr . 49 ), waar op 3 november 1777 de oprichtings-
vergadering had plaatsgevonden . Op die vergadering had de volijverige initiatief-
nemer Willem Writs zijn al jaren lang voorbereide plannen werkelijkheid zien
worden . Tot de eerste veertig leden-oprichters behoorde ook de toen 23-jarige
Cornells Sebille Roos , later zo bekend als kunstkoper , - kenner , - verzamelaar en
- bevorderaar , die op 7 juli 1787 , negen maanden na de dood van Willem Writs ,
als president-commissaris ( van het algemeen bestuur ) de eerste steen zou leggen
voor het grote nieuwe gebouw op de Keizersgracht 3
.
Maar van de Leliegracht , waar gebrek was aan voldoende ruimte , had het
groeiende gezelschap zich in het voorjaar van 1782 naar de Fluwelenburgwal
verplaatst , waar men nabij het Athenaeum Illustre , in het woonhuis van een
medelid , Hendrik Spille , de beschikking over een aantal vertrekken kreeg . Vol-
gens vastgestelde regels en op vaste tijden vonden er de bijeenkomsten plaats
van de vijf afdelingen van Felix Meritis , de departementen van Koophandel ,
Natuurkunde , Tekenkunde , Muziek en Letterkunde .
In dit huis heeft Wybrand Hendriks de gastvrijheid genoten van het departe-
ment der tekenkunde , waarvan de leden wekelijks op Maandag en Dinsdag
1 In de catalogus van deze tentoonstelling zijn de eerste en de laatste van de vier hier besprokentekeningen door mij reeds in beknoptere vorm beschreven en toegelicht ( nrs . 83 en 82 ).
2 Catalogus W . Hendriks tentoonstelling , Haarlem 1972 , nrs . 77 , 79 , 81 , 85 en 86 .
3 Bijzonderheden over het ontstaan en de organisatie van Felix Meritis en over vorm , inrichting
enfunctie
van het nieuwe gebouw vindt men in de door C . S . Roos uitgegeven Historische Beschrijving
van bet Gebouw der Maatschappije van verdiensten , ten spreuhe voerende : Felix Meritis , Amsterdam 1800 .
Het archief van Felix Meritis berust bij de Gemeentelijke Archiefdienst van Amsterdam .
' s avonds naar levend model of pleisterbeeld kwamen werken of ook van tijd tot
tijd de Dinsdagavond doorbrachten met de leerzame beschouwing van voort-
brengselen der ' papierkunst ', d.w.z . tekeningen en prenten 1
.
Op Dinsdag 4 november 1783 vond er voorafgaand aan de ' bezigtiging van
fraaye tekenkonst ' een huishoudelijke vergadering plaats .
Volgens de notulen ' is aan de leden voorgesteld dat daar de Heer Wybrand
Hendriks , kunstschilder thans in Gelderland woonende dog deze winter alhier
een poos zoude zig ophouden , geliefde goed te keuren dat dezen Heer zig als
gast soo lange in dit ons departement mogte vervoegen en medetekenen als zijn
Edl . verblijf hier zal zijn - hetgeene eenparig wierd goedgekeurd en daar bij
bepaald dat wanneer een vreemd konstschilder of tekenaar onze werksaamhedens
kwam te bezigtigen tallertijd aan zijn Edl . het nodige zal werden aangeboden
om voor dien avond mede te werken ' 2
. Hendriks heeft dus sinds november 1783
als introducé aan werkzaamheden van het departement mogen deelnemen . Zijn
terugkeer naar Amsterdam had blijkbaar toch te weinig een definitief karakter ,
dan dat hij zich door een vast lidmaatschap ten volle aan Felix Meritis wenste
te binden . Zeker kan hem toen ook de mogelijkheid van een duurzamer verblijf
in Gelderland nog voor ogen gestaan hebben . Na het winterseizoen van 1784/85
kwam hij kennelijk tot andere gedachten , want in maart 1785 vinden wij zijn
naam vermeld op een lijst van candidaten , die als lid voorgesteld wensten te
worden 3
. Van toetreding als lid is het evenwel niet meer gekomen , want al in
juni van dat jaar volgde zijn benoeming in Teylers Fundatie te Haarlem , waarvan
dan ook naast zijn doorgestreepte naam op de genoemde candidatenlijst melding
is gemaakt .
Hoewel het contact met Wybrand Hendriks van korte duur was , heeft Felix
Meritis toch een tastbare herinnering eraan overgehouden .
Voor leden gold de bepaling dat zij als entreegeschenk iets tot de verzamelingen ,
het instrumentarium of de inrichting van Felix Meritis moesten bijdragen of
anders een vast bedrag in geld zouden betalen . Aan die gewoonte heeft Hendriks ,
hoewel geen werkelijk lidmaatschap hem ertoe verplichtte , toch willen meedoen .
In de notulen van de huishoudelijke vergadering van het departement der teken-
kunde van 21 december 1784 lezen wij : ' Voorder wierd ter tafel gebragt of men
het konstig uytgev . en weilij kend poertret van de Heer Willem Writs , welke
1 Het in de vorige noot genoemde boekje noemt op p . 16 als jaar van de verhuizing naar de Fluwelen-
burgwal 1783 . Dit is in tegenspraak met het notulenboek van het departement der
tekenkunde(archief F . M . nr . 118 ), waaruit blijkt dat men op 2 april 1782 voor het laatst op de Leliegracht ver-
gaderde en op 29 mei 1782 voor het eerst op de Fluwelenburgwal . Men stelde toen voor de werk-
zaamheden dezelfde dagen en tijden vast , die voorheen hadden gegolden .
Bijzonderheden betreffende het dept . tekenkunde , die hier nu niet ter sprake komen , kan men lezen
in het vouwblad bij de tentoonstelling Tekenaars in Felix Meritis , Rijksprentenkabinet 1975 , waarin
een historische toelichting van M . D . Haga aan de lijst van het tentoongestelde voorafgaat .
2 Archief F . M . 118 , p . 218 .
3 Archief F . M . 50 , fol . 2 van de lijst achterin .
296
297
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.