Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 149

Een andere kijk op Sweers verschaft ons het feit , dat hij voor het talent van
Elizabeth Wolff bewondering koesterde . In zijn bibliotheek bevond zich een groot
aantal van haar dichtwerken . Wij zien de Amsterdamse regent zelfs met de Beem-
ster domineesvrouw in correspondentie treden . Van hem zijn twee brieven
bekend , één gedateerd 25 december 1771 , de andere zonder dagtekening , beide
door Betje tien jaar later gepubliceerd 1 ; van haar een vijftal 2
.
Voor de geschiedenis van onze letterkunde is het van enige betekenis , dat bij
het is geweest , die de jeugdige dichteres inspireerde tot het schrijven van de
Lijkzang op Noordkerk . In het begin van november 1771 was de advocaat , met
wie zij een jarenlange briefwisseling had onderhouden , overleden . Ik verenig mij ,
schreef Sweers in zijn eerste epistel , met het denkbeeld van burgemeester . .,
die versteld staat , dat ' de Lijkbusch van den Grooten Noordkerk tot nog toe
door u , zijne hartsvriendin , met geen Cipressen versiert is '. ' Het gantsche Neder-
land
en in ' t bijzonder mijn Amsteldam , verwagt dit van uwen eerbied voor
' s mans gedagtenis ' en ik voeg er ' mijne bede bij als een vriend des overledenen
zedert twee en veertig jaaren ' en ' als een Regent deezer stad , die best weet , welk
eenen Burger wij aan hem verlooren hebben en , tenzij de Hemel mirakelen
deedde , nooit zullen wedervinden '.
De Lijkzang kwam gereed en kon op het laatste ogenblik nog bij Elizabeths
op uitgeven staande bundel Mengelingen worden ingenaaid . Onmiddellijk zond
zij een exemplaar aan Sweers . Hij antwoordde : ' Wat geluk voor mij het poëtisch
vuur der Dichteresse dus te hebben opgewekt !' Maar , vervolgde hij , omdat wij
thans ' de eeuw der dichteressen beleven en de Nederlandsche Parnas geraakt is
onder eene vrouwelijke Haar schappij 3
, wensch ik met al mijn hart , dat daar eene
vrije Republikijnsche Regeering moog ' standhouden en niemand naar ' t opper-
gebied zal staan '. Gesloten werd dit tweede schrijven met : ' Houd u ook ver-
zekerd
van mijne ware vriendschap en leef gelukkig ; de Stadhuisklok roept mij
ten Rade '. iyi ) ''
.
Enige conclusies zijn weer te trekken . Eerst uit Sweers in bezit hebben van
Elizabeths literaire produktie . Stellig deelde hij met haar de neiging tot humor
en ironie zelfs tot spot . Dan uit de briefcoupures . Zij tonen een hoffelijkheid ,
die hij mogelijk in Den Haag had aangetroffen . De aan het licht tredende bonhomie
daarentegen moet een aangeboren eigenschap zijn geweest . Treffend is de liefde
voor zijn geboortestad , in twee woorden uitgedrukt . Treffend met minder de
wijze , waarop hij zijn vriend Noordkerk herdacht . Is er ooit schoner in memoriam
geschreven voor een gestorven Amsterdammer ? Natuurlijk moest Sweers in het
schriftelijk contact met Betje de regent , die in hem woonde , vergeten . Elegant ,
maar beslist echter , Het hij in de slotperiode van zijn laatste brief weten , dat hij
i In dl II van Brieven over verscheiden onderwerpen ( 1781 ), blz . 305 en 308 .
» Zie Dr Toh . Dys-rinck , Brieven van Betje Wolff en Aagtje Deken ( 1904 ), blz . 81-90 .
» Zinspeling , behalve op Elizabeth Wolff , op Lucretia van Winter , geb . van Merken en enkele anderen .
de correspondentie als geëindigd beschouwde . Desondanks schreef zij terug . Na
haar in 1772 van de pers komende Geloofsbelijdenis , een persiflage van de Sant-
horstse bedrijven , zal hij zich , zonder dat zij de reden vermoedde , het zwijgen
hebben opgelegd .
De boven opgesomde karaktertrekken meen ik in de gelaatsuitdrukking van
Sweers , zoals Troost die schilderde terug te vinden . Wijs ik op de geestigheid en
vriendelijkheid uitstralende ogen , zo contrasterend met de hooghartigheid en
beslistheid te kennen gevende saamgenepen lippen 1
. Zelfheeft hij er voor gezorgd ,
dat zijn politieke overtuiging voor ons geen raadsel meer kan zijn . In een met
haast geschreven kattebelletje aan een jonge vrouw , die tot partij kiezen nog
komen moest , vermocht hij niet na te laten het anti-stadhouderlijke credo ,
bedektelijk , te formuleren . In weerwil van dit vreemde etaleien van zijn gezind-
heid neem ik niet aan , dat hij , was hij blijven leven , in 1787 als patriot naast Gales
had willen staan . Het kan onjuist zijn , maar ik geloof , dat Sweers te voorzichtig
was en te veel gehecht aan de oude vormen 2
. Misschien is hij door de goden
van het ancien régime bijtijds in het Walhalla der regenten opgenomen .
Volgens Dr . J . W . Niemeijer moet het portret ca . 1735 tot stand zijn gekomen ( Cornelis Troost ,
Gron . diss . 1973 , blz . 183 ).
'
avec l'esprit d'opposition lé mauvais gout avait fait son entree et s'introduisit rapidement dans
toutes les classes de la société '. ( F . J . L . Kramer , Archives de la Maison d'Orange-Nassau , 1779-1782 ,
T . n , 1913 , p . XXI ).
292
293