Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 142

MR . ISAAC SWEERS ,
AMSTERDAMS REGENT IN DE JAREN 1758-1777
DOOR
DRS . J . Z . KANNEGIETER
Een groot en leidinggevend regent is Isaac Sweers , die nimmer de burge-
meesterlijke waardigheid bekleedde , niet geweest . Wie naar hem betreffende
levensbijzonderheden zoekt , vindt alleen het een en ander in Elias ' Vroedschap .
Enige verantwoording is dan nodig voor de keuze van het onderwerp . Terstond
kan gezegd worden , dat de literatuur niet rijk is aan regentenbiografieën , zeker
niet aan beschrijvingen van tweedeplans figuren . Doorslag echter gaf het feit ,
dat ik beschikken kon over een aantal archiefstukken , waarvan de meeste tot nu
toe ongebruikt waren gebleven 1
. Aan de hand van deze papieren en andere
dokumenten kon , waar eerst niets was , een beeld worden geschapen met min of
meer duidelijke trekken . De vraag in hoeverre het gelijkend is en ook , of het
representatief mag heten voor het Amsterdamse regentenpersoneel in het boven
aangeduide tijdvak , wordt aan dieper gravende onderzoekers ter beantwoording
overgelaten .
Het was op 2 februari 1758 dat Sweers als schepen zijn loopbaan in stadsover-
heidsdienst begon . Gedurende de komende twaalf maanden zou hij nu deel uit-
maken van de stedelijke rechterlijke macht . Waardevoller echter was , als direkt
gevolg van zijn benoeming , het verkregen recht om levenslang een zetel te
bezetten in de Grote Oud-raad , een college bestaande uit regerende en oud-
burgemeesters en regerende en oud-schepenen , dat jaarlijks op de eerste februari
drie nieuwe burgemeesters koos . ( Eén van het aftredende viertal behield volgens
het van 1400 daterende privilege , dat de burgemeestersverkiezing regelde , nog
eenjaar zitting ). Voor Sweers , een volslagen vreemdeling in de stadhuis-hiërarchie ,
betekende de aanstelling een grote onderscheiding . Zonder vooraf in lagere
posten zoals secretaris , kerkmeester of officier bij de gewapende burgerij werk-
zaam te zijn geweest , zag hij zich immers meteen al geplaatst in de een na hoogste
regentenrang .
In laatste instantie had Sweers zijn benoeming te danken aan prinses Anna , die
na de dood van haar echtgenoot , Willem IV ( 22 okt . 1751 ), onder de titel gouver-
nante de stadhouderlijke functies uitoefende voor de nog zeer jonge Willem V .
i Alle aan te halen geschreven en gedrukte stukken , die zonder bewaarplaats worden vermeld ,
berusten in het Gemeente-archief van Amsterdam .
Voor de eerste instantie moet gezocht worden binnen de muren van Amsterdam .
Hier wordt een punt aangeroerd , dat enige toelichting behoeft .
Van begin 1752 dateerde het bestaan van de z.g . Correspondentie , een verbond
van Amsterdamse regenten , dat tot 1791 of 1795 heeft stand gehouden 1 en waar-
toe zo goed als alle nieuwelingen toetraden . Ook Sweers liet zich opnemen 2
. In
de elf Pointen van Ordre , het reglement 8
, was tot uitdrukking gebracht , dat het
oppergezag over de subalterne organen , die tezamen met de regerende burge-
meesters de stedelijke overheid vormden , in handen kwam te liggen van het hoge
viertal . Geen vroedschap werd gekozen , geen commissie samengesteld , geen ge-
deputeerde ter dagvaart aangewezen buiten de voordracht van een of meer der
' consules '. Eveneens hielden zij zich voor , met voorbijgaan van de Raad , welks
bevoegdheid dit was , de jaarlijkse opstelling van de lijst van ' veertienen ', waaruit
de stadhouder een keuze deed voor zeven schepenplaatsen . Om hun voorkeur
kenbaar te maken , plaatsten zij vóór de namen van een zevental een stip . De
gouvernante stoorde zich soms niet aan de suggestieve ' tuttels '. Voor zover mij
bekend , heeft Willem V slechts eenmaal gebruik gemaakt van zijn electierecht :
in 1779 , toen hij Balthasar Elias Abbema , wiens naam gestipt was , passeerde en
voor hem een der nog overigen van de veertienen koos .
Wie van de burgemeesters het oog had laten vallen op Sweers , m.a.w . wie zijn
' patroon ' of kruiwagen was geweest , wordt nergens vermeld . In verband met het
anti-stadhouderüjke karakter van de Correspondentie zal gedacht moeten worden
aan een voorstander van de Loevesteinse beginselen , die bij zijn ' cliënt ' dezelfde
overtuiging aanwezig wist . Loevesteins wilde in de tweede helft van de achttiende
eeuw volstrekt niet zeggen : anti-Oranje . Ook verklaarde Oranjemannen kregen
toegang tot de regentenliga 4
. Wat de leden verbond was verzet tegen de grote
macht van de stadhouder en de hofpartij ; vrees , al of niet gegrond , voor een
wordend absolutisme en bovenal de wil , om een eigen politiek te doen prevaleren .
Aan afschaffing van het stadhouderschap dacht vooralsnog niemand . Wat nu
Sweers betreft , met zekerheid valt niet uit te maken , of hij tot de die-hards
behoorde , dan wel tot de meer gematigden . Waarschijnlijk gloeide in hem , als
zoon en kleinzoon van zee-officieren , nog een vonkje voor het nationale Stamhuis .
Met betrekking tot de richting , waarin Sweers ' politieke denken zich bewoog ,
kan de vriendschap , die hij onderhield met Petrus Burmannus Secundus ( f 1778 ),
hoogleraar ( 1742-77 ) aan het Amsterdamse Atheneum , een aanwijzing zijn . Met
1 De laatste notulen werden 5 januari 1791 gearresteerd ( Handschrift no . 92 ).
3 Archief-burgemeesteren , portefeuille A . Hierin vindt men vermeld de namen van alle leden met de
data van hun toetreden .
3 Ook in handschrift no . 92 .
4 O.a . Jan Hope . Hij werd in 1765 schepen na te zijn toegetreden tot de Correspondentie . In 1768
werd hij door bemiddeling van Willem V raad in de Vroedschap ( Zie van schr . dezes : Magistraats-
bestelling te Amsterdam in de tweede helft der achttiende eernr . Tijdschrift voor Geschiedenis , jrg . 44 , afl . 1,1929 , blz . 62 ).
278
279