Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 136

geweest dat haar zoon op deze wijze een goede opvoeding kon ontvangen . Met
Gugitz stellen Hardenberg-Hoek dan ook , dat de opdrachten van de Franse
regering louter fantasie van Casanova waren en wel om de ware reden van zijn
reis te verdoezelen . Het klinkt allemaal zeer aannemelijk . Hetzelfde geldt voor de
wonderlijk voordelige transacties met de koopman D.O . Ook die houden ze voor
verzinselen : omdat Casanova de ware herkomst van zijn rijkdommen niet wilde
noemen , moest hij een substituut daarvoor verschaffen .
Op zich zelf houdt dit eigenlijk al in , dat het verhaal over die koopman D.O .
volstrekt geen geloofwaardigheid heeft . Bovendien bevat ook nog Casanova's be-
schrijving onafhankelijk daarvan een duidelijke interne tegenstrijdigheid . Een
groot statig stadshuis , waar alleen al 4 a 5 dienstboden met schoonmaken bezig zijn ,
en een klein huis aan de Amstel , waar men van boven met een touw open doet ,
vormen een onbestaanbare combinatie 1
Desondanks ging de heer Hardenberg verder . Na zijn grote vondst was er
büjkbaar het onweerstaanbare verlangen om de altijd nog niet thuisgebrachte
Esther een naam te geven . Hij kwam daartoe met een op zich zelf zeer aannemelijke
suppositie : een Italiaan spreekt de H niet uit en daarom moet men ook zoeken
naar een Hesther Ho
. . Het geluk of m.i . liever het ongeluk wilde , dat hij
stuitte op een Hester Hooft , die met één uitzondering aan alle voorwaarden
van het verhaal van Casanova voldeed . Het was het enige kind van de 42jarige
weduwnaar Henrik Hooft Danielsz , die grote koopmanszaken deed en later een
rol zou spelen als leider van de democratische patriotten . Ofschoon Esther 14 jaar
moest zijn en blijkens de voorbeelden van Childs Casanova steeds de neiging had
de leeftijd van zijn vriendinnen jonger op te geven dan in werkelijkheid het geval
was , kwam Hardenberg in zijn lezingen toch met de hypothese , dat Esther , die
in haar vrijages met Casanova nogal ver ging , identiek was met de nog geen
lljarige Hester Hooft . Geboren op 29 januari 1748 , was zij op 1 februari in de
Amstelkerk gedoopt ; aan haar leeftijd viel dus niet te tornen . De heer Hoek
werkte dit uit , niet meer in de vorm van een stelling , maar als een feit en daarmee
werd ' vader Hooft ' van de patriotten , mede op grond van zijn verhouding tot
Casanova , tot ' een halve malloot '. De heer Hardenberg sprak in zijn voorwoord
van ' overtuigende nieuwe bewijzen ', die door de heer Hoek werden geleverd .
Ik vond er geen enkele . In tegendeel : aan bepaalde facetten , die niet kloppen ,
gaat Hoek zwijgend voorbij . Casanova beschrijft de 14jarige Esther als zwart van
haar en met langwerpige zwarte ogen . Het aantrekkelijke portret van de jeugdige
Hester Hooft , geschilderd door J . Humbert , dat in het boek is gereproduceerd ,
beantwoordt niet aan die beschrijving . Het fraaie huis van Casanova's mémoires
doet eerder aan een klein Venetiaans paleis dan aan een Amsterdams grachten-
pand denken . De heer Hoek verwerkte dan ook de smalle kabinetten aan de achter-
zijde van Herengracht 507 in zijn verhaal en noemde die in verband met het
' charmant appartement ', waar Casanova had gelogeerd . Een bevoegd kunst-
historicus dateert deze uitbouw in het Herengrachtboek echter op omstreeks
1790 ! Ook het grachtenboek van Caspar Philips toont ons een voorgevel , die
in flagrante tegenstelling tot de beschrijving van de mémoires staat : het souster-
rain is volstrekt niet voor bewoning in orde gemaakt !
Het zijn kleinigheden en het belangrijkste blijft de leeftijd van Hester Hooft .
Aan de 14 jaar , die Casanova noemt , gaat Hoek als volgt voorbij : ' Dit is een ver-
gissing : op een maand na was ze elf . Dat hij het zo heeft onthouden is niet zo
verwonderlijk , het pittige kind was bijzonder vroeg rijp .' Slechts één van de
recensenten in de couranten , die ik onder ogen kreeg , viel over dit verschil in
leeftijd , en wel in het Parool van 6 juni 1977 . Twee kenners van de 18de eeuw
verzekerden mij , dat ze de reconstructie zeer overtuigend vonden . Gevraagd
waarom , antwoordde één van hen na enig nadenken , dat hij evenmin als ik een
bewijs had aangetroffen , maar waarschijnlijk in zijn oordeel beïnvloed was door
een grondig boek , dat Dr . Hoek in 1966 had uitgegeven over Jacob van Dijck ,
en vooral ook door het voorwoord van Hardenberg .
Ik kende de familie Hooft vrij goed door de ordening van het archief , dat af-
komstig was van de broer van Henrik . Wat men daar vindt en ook in het archief
van Henrik's directe nakomelingen Van Hogendorp laat zich ternauwernood
rijmen met de vrijgevochten toestanden onder het weinig waakzaam oog van een
vader en een Zwitserse gouvernante , die Casanova ten tonele voert . Ontbrak hier
weliswaar een zorgzame moeder , er was wel een zeer gelieerde grootmoeder ,
Hester Bronck , om een oogje in het zeil te houden bij het opgroeien van haar
enig kleinkind . Pas in 1763 zou zij sterven .
Maar nog van een andere kant kende ik Henrik Hooft Danielsz . Al sedert
1951 ben ik op zoek naar een exemplaar van de waaier , die zijn portret draagt ,
de tegenhanger tot de Oranje waaier met de portretten van Willem V en echt-
genote . Hooft moge ijdel geweest zijn , maar voor de patriotten was hij uiterst
nuttig . De tegenpartij schilderde hem af als een soort wangedrocht , de eigen
partijgenoten als ' Vader Hooft '. Moet men met een hypothese steeds al voor-
zichtig zijn , extra is dat m.i . het geval , wanneer men te doen heeft met een bekende
en omstreden figuur uit de vaderlandse geschiedenis . Het gevaar bestaat , dat toe-
komstige historici deze Casanova-fabel als echt in hun studies zullen verwerken .
Vandaar dan ook , dat ik mijn pen heb opgenomen en dit wat verwarrende artikel
heb geschreven , in feite een uitgebreide boekbespreking .
Door een wonderlijke speling van het lot hebben Henrik Hooft Danielsz en
zijn dochter Hester een ruime plaats toegemeten gekregen in het boek ' Casanova
in Holland '. Afgezien van de passages met betrekking tot deze hoofdpersoon bevat
het boek veel nuttigs en nieuws , vooral over de familie Schues , uit welke de
moeder van Hester Hooft stamde . De mededelingen over Hooft zelf , lijken mij
minder gelukkig . Elias ' Vroedschap is terecht als uitgangspunt genomen , maar
zelfs daarop zijn thans vaak toevoegingen mogelijk . Bovendien nam de heer
Hoek gunstiger uitlatingen van Elias omtrent Hooft niet over .
In het kort , Henrik Hooft was een van de zeven kinderen uit het huwelijk van
266
267