Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 134

vaderen in een ver verleden hebben genoten , maar die in de loop der tijd verloren
zijn gegaan . ' Uw Letterkloekheid ' zo krijgt de burgerij van Amsterdam te horen
' kon ' t in ' t oude Wetboek vinden Wat U ontrukt was , wat ' t verderf was voor
voor het Land ' 1
.
Het laatste nummer ten slotte - van 25 augustus 1749 - toont de beweging
machteloos , in discrediet geraakt . Wat ervan over is gebleven is ' het Genoodschap
van de zo-genaamde Orangje-Thuin in de Plantagie . .' Het oude vuur is nog niet
geblust , maar het brandt op een laag pitje 2
. Opmerkelijk is in dit stadium de ire-
nische , verzoenende geest . Niet alleen hebben ' differente Religiën ' toegang , de
leden willen niemand als vijand erkennen in de hoop en de verwachting , dat de
tegenstanders op den duur hun ongelijk zullen inzien . Deze hoop en die ver-
wachting vormen als het ware de grondslag van het bestaan : ' Wy roemen op ons
geduld wetende dat alles niet in een ogenblik hersteld kan worden , maar dat alles
zyn tyd noodig heeft '. Dan volgt : ' De Contra Party denkt dat zy ons versmaadheid
aan-doen , als zy ons Doelisten noemen ; Maar , ter contrarie , het is ons een Eer-
naam , eene Lauwer-kroon , die wy weeten dat ons onsterflyk maakt en waarvan
onze Nazaaten nog vrugten zullen plukken '. Niettemin en het is maar al te
begrijpelijk : de auteur , die deze regels heeft neergeschreven , ondertekent zich
niet als TDoelist ', maar als ' Patriot '.
De vraag , wie achter dit pseudonym schuil gaat , is misschien niet onoplosbaar ,
maar moge voor het ogenblik blijven rusten 3
. Als voorman van de Patriotten-
beweging moet onze scribent zijn blad voor zijn medestanders en stellig ook voor
potentiële medestanders hebben uitgegeven met het gevolg , dat het voor de aan-
hangers van de beweging een belangrijke rol als bindmiddel , m.a.w . als partij-
orgaan kon vervullen . Zo beschouwd mag dit Amsterdamse blad er aanspraak
op maken het oudste partij-orgaan van Nederland te zijn en kan het het pleidooi
hier voor de Patriotten van 1747 en 1748 gehouden slechts versterken 4
.
Herhaald zij , dat deze Patriotten het verdienen onder eigen naam een plaats
in onze Vaderlandse geschiedenis in te nemen . Hierbij lijkt het raadzaam onder-
scheid te maken tussen de Eerste Patriottenbeweging ten tijde van Willen rV
en de Tweede Patriottenbeweging ten tijde van Willem V , maar tevens te erken-
nen , dat de tweede in de eerste haar oorsprong vindt .
1 Vgl . N . Japikse ' De aard der Volksbewegingen van 1747 en 1748 ' in ' De Gids ' 74ste jrg . - 1910 ,
blz . 315-331 .
2 Genoemd genootschap wordt vermeld door N . J . J . de Voogd in ' De Doelistenbeweging . .( 1914 ) op blz . 220 . Echter niet door P . Geyl .
s
Op het blad van 4 maart 1748 in de Universiteitsblibiotheek van Amsterdam staat op de eerste
bladzijde ( pag . 13 ) links boven met potlood aangetekend : ' door H . G .' Wellicht kunnen deze initialen
op den duur tot identificatie leiden . Een directe verklaring kon de heer drs . P . R . Boone van ge-
noemde bibliotheek niet geven .
* Uiteraard mag de gebruikte term ' partij-orgaan ' hier niet in moderne zin worden verstaan als een
blad uitgegeven door een bepaalde politieke partij met een redactie in dienst van die partij , die in
voorkomend geval de plicht heeft zich tegenover het partijbestuur te verantwoorden . Zo'n partij-
orgaan is in achttiende-eeuwse verhoudingen volstrekt ondenkbaar .
DERTIG JAAR ARCHIEFONDERZOEK
CASANOVA-SYMONS-HOOFT
DOOR
MEJUFFROUW DR . I . H . VAN EEGHEN
De thans wereldbefaamde Venetiaanse avonturier en érudit Giacomo Casanova ( 1725-
1798 ) bezocht Holland van oktober 1758 tot januari 1759 en een jaar later
weer , van oktober 1759 tot februari 1760 . In zijn mémoires geeft hij sterk af-
wijkende data , maar zijn aanwezigheid in Holland in de bovengenoemde perioden
staat uit andere bronnen onomstotelijk vast . De twee belangrijkste zaken , die
hem er bezig hielden , waren zijn verschillende zakelijke transacties en een
amourette met de 14jarige Esther , het enige kind van een 40jarige Amsterdamse
weduwnaar D.O ., een rijke koopman . De Prins de Ligne — vertrouwensman van
de bejaarde Casanova - vertelde , dat de persoon in kwestie een lid van de familie
Hope was . Maar de enige weduwnaar van die naam , Thomas Hope , was toen
veel ouder en had alleen een zoon . Serieuse commentatoren hadden daarom
allang de naam Hope met een eventueel nichtje of pleegkind ter zijde geschoven .
Dr . Marten G . Buist deed dat in zijn kapitale werk over de familie en firma
Hope in 1974 nogmaals zeer beslist , ook op psychologische gronden .
Uit bewaarde akten was allang komen vast te staan , dat enkele zaken met D.O .,
die Casanova beschrijft , wel hadden plaats gevonden , maar met de Joodse koop-
lieden Benjamin en Samuel Symons . Daardoor kreeg ik in 1947 al de vraag , hoe
oud deze in 1758 waren en of een van beiden een 14jarige dochter Esther had
gehad . Ik moest het antwoord , dat ik nu wel kan geven , toen schuldig blijven .
Van zo'n vraag , van het opslaan van de akten voor notaris G . Bouman en van
het vergeefse zoeken naar Esther Symons blijft echter altijd iets hangen ; men
maakt zich het geval als het ware eigen .
In 1954 kreeg Dr . H . Hardenberg op het Algemeen Rijksarchief een soort-
gelijke vraag voor de annotatie van een nieuwe Franse uitgaaf van de mémoires .
Hij ging zelf op zoek en kwam als gevolg daarvan met enkele lezingen over
Casanova in Holland . Ik woonde er nooit een bij , maar geruchten drongen
tot mij door , dat hij met een geheel nieuwe hypothese omtrent de jeugdige
Esther was gekomen . Maar daarover dadelijk meer ! Er kwam toen geen publi-
catie en pas in 1977 - dertig jaar na mijn eerste kennismaking met Esther en
Casanova
-
verscheen deze in een wat indirecte vorm . De heer Hardenberg
had zijn vele gegevens en ook zijn hypothese ter beschikking gesteld van een
andere historicus , Dr . D . Hoek . Na beider overlijden verscheen ' Casanova
262
263