Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
Nederlands Persmuseum , Amsterdam Foto Hans van den Bogaard , Zwanenburg
zijn in hun Rotterdamse context besloten gebleven . Ze zijn niet doorgedrongen
in de ' Algemene Geschiedenis der Nederlanden '.
De historici , die een speciale studie van de Amsterdamse Doelistenbeweging
hebben gemaakt - dit zijn achtereenvolgens F . G . Slothouwer , N . J . J . de Voogd
en P . Geyl - hebben zich beijverd de ingewikkelde gebeurtenissen zo goed
mogelijk weer te geven in hun onderling verband 1
. Merkwaardigerwijze is hun
hierbij ontgaan , dat de beweging een partij-orgaan heeft gehad : ' Den Vry-
gebooren Hollander of Orangje Patriot '. De naam is zeer toepasselijk . Patriot
geeft aan , dat vaderlandsliefde de drijfveer van de deelnemers is . Orangje duidt
uiteraard op hun Oranjegezindheid . Als vrijgeboren Hollanders voelen zij zich
onderscheiden van de onderdanen van al dan niet met absolute macht beklede
vorsten . De artikelen in dit blad verschenen anonym . De druk werd verzorgd door
de weduwe Jacobus van Egmont en Zoon op de Reguliers Breestraat .
Verrassend genoeg vielen van genoemd periodiek maar vier nummers te
achterhalen : de Universiteitsbibliotheek te Amsterdam bezit nrs . 4 en 6 resp . van
4 maart en 4 april 1748 ( pag . 13-16 en 21-24 ), het Nederlands Persmuseum te
Amsterdam heeft no . 14 van 5 september 1748 ( pag . 53-56 ), de Koninklijke
Bibliotheek te ' s-Gravenhage no . 34 van 25 augustus 1749 ( pag . 133-136 ). Elk
nummer telt een viertal bladzijden . Neemt men in aanmerking , dat ' De Patriot '
van J . Wagenaar dinsdag 6 januari 1748 met zijn laatste vertoog was verschenen ,
dan wekt dit de indruk , dat het nieuwe blad er voor in de plaats trad . Uit de vier
nummers valt overigens een belangwekkende ontwikkeling af te lezen . De nrs . 4
en 6 propageren een vaderlandslievende houding onder leiding van de Prins van
Oranje tegen de Franse agressor in vol vertrouwen op ' een God die de Regt-
vaardigheid lief heeft , de Onderdrukten uit hunne nooden helpt en de Hoog-
moedigen wederstaat '. De bijeenkomsten in de Doelen vormen dan nog een
toekomstverschiet en het karakter van partij-orgaan heeft het blad nog allerminst ,
maar 5 september 1748 is de politieke actie in volle gang . Willen IV is persoonlijk
naar Amsterdam gekomen . Een ongekende geestdrift uit zich o.a . in deze vers-
regels :
' Zyt welkom Grooten Vorst ! aan ' t magtig Scheep-Kyk Y .
ö Hoop en Toe-verlaat van onze Burgery !
Elk heeft verlangen om Schuld-pligtig U te ontmoeten ;
Elk een heeft hoop , dat gy het Burger-Recbt hersteld .
Drie-werf Welk-koml ö ! Weergadloo^en Held !'
Herstel van het burgerrecht ! Dit is typerend voor de aanhangers van deze be-
weging . Bij de politieke doeleinden , die zij nastreven gaat het huns inziens om
oude rechten , die hun als vrijgeboren Hollanders toekomen , die hun voor -
i Aan het geciteerde werk van P . Geyl gaan vooraf : F . G . Slothouwer ' Bijdrage tot de Geschiedenis
der Doelisten ' Academisch proefschrift ( Leiden 1875 ) en N . J . J . de Voogd ' De Doelistenbeweging
te Amsterdam in 1748 ' Academisch proefschrift ( Utrecht 1914 ).
No . 14 . ^| Ao . 1748 .
DEN - J .
VRY-GEBOOREN
HOLLANDER , I
O F
ORANGJE I I
PATRIOT . I
Den jden September .
Mta * <•«**§ &••«•<&•»««•» #»$&••♦»«•» «•«&•»«•««» ««•*»«?!»» -
Ooit is ' er iets in de Waereld
, dat roeerder Heil
, Ge-
• I
luk en Voordeel
, aan den Sterveling kan toebrengen ,
als een waa»c Pxtr'ntme Eensgezindheid : Een zaak zoo
loflyk , dat zy genaamd mag worden
, de Grondlegging
V *» Nederlands t-rybeid ; Want waarde Meede-Burgerf
en roemwaarde Stad-genootcn !' badden onze loflyke
Voor-Vaderen niet Oor
, Mond en Ziel aan de gezee-
gende uürptaak van Willem den Eerfit gehangen { 8 nooit waaien wy van
Se « touiglawJy " van*t Sptantze Hef , omtlaagen geworden . Was die daad
aoo hecriyk en pryAbaar voor ons Voor-Vaderen ? Zoo voordeelig voor
ons hunne Nakoomelingen ? Wat kunnen wy dan anders doen , als on »
wn teegenswoordigen Pttrittten pry zen , die de Aanfpraak opheedsn uit
G J al -
260
261
zijn in hun Rotterdamse context besloten gebleven . Ze zijn niet doorgedrongen
in de ' Algemene Geschiedenis der Nederlanden '.
De historici , die een speciale studie van de Amsterdamse Doelistenbeweging
hebben gemaakt - dit zijn achtereenvolgens F . G . Slothouwer , N . J . J . de Voogd
en P . Geyl - hebben zich beijverd de ingewikkelde gebeurtenissen zo goed
mogelijk weer te geven in hun onderling verband 1
. Merkwaardigerwijze is hun
hierbij ontgaan , dat de beweging een partij-orgaan heeft gehad : ' Den Vry-
gebooren Hollander of Orangje Patriot '. De naam is zeer toepasselijk . Patriot
geeft aan , dat vaderlandsliefde de drijfveer van de deelnemers is . Orangje duidt
uiteraard op hun Oranjegezindheid . Als vrijgeboren Hollanders voelen zij zich
onderscheiden van de onderdanen van al dan niet met absolute macht beklede
vorsten . De artikelen in dit blad verschenen anonym . De druk werd verzorgd door
de weduwe Jacobus van Egmont en Zoon op de Reguliers Breestraat .
Verrassend genoeg vielen van genoemd periodiek maar vier nummers te
achterhalen : de Universiteitsbibliotheek te Amsterdam bezit nrs . 4 en 6 resp . van
4 maart en 4 april 1748 ( pag . 13-16 en 21-24 ), het Nederlands Persmuseum te
Amsterdam heeft no . 14 van 5 september 1748 ( pag . 53-56 ), de Koninklijke
Bibliotheek te ' s-Gravenhage no . 34 van 25 augustus 1749 ( pag . 133-136 ). Elk
nummer telt een viertal bladzijden . Neemt men in aanmerking , dat ' De Patriot '
van J . Wagenaar dinsdag 6 januari 1748 met zijn laatste vertoog was verschenen ,
dan wekt dit de indruk , dat het nieuwe blad er voor in de plaats trad . Uit de vier
nummers valt overigens een belangwekkende ontwikkeling af te lezen . De nrs . 4
en 6 propageren een vaderlandslievende houding onder leiding van de Prins van
Oranje tegen de Franse agressor in vol vertrouwen op ' een God die de Regt-
vaardigheid lief heeft , de Onderdrukten uit hunne nooden helpt en de Hoog-
moedigen wederstaat '. De bijeenkomsten in de Doelen vormen dan nog een
toekomstverschiet en het karakter van partij-orgaan heeft het blad nog allerminst ,
maar 5 september 1748 is de politieke actie in volle gang . Willen IV is persoonlijk
naar Amsterdam gekomen . Een ongekende geestdrift uit zich o.a . in deze vers-
regels :
' Zyt welkom Grooten Vorst ! aan ' t magtig Scheep-Kyk Y .
ö Hoop en Toe-verlaat van onze Burgery !
Elk heeft verlangen om Schuld-pligtig U te ontmoeten ;
Elk een heeft hoop , dat gy het Burger-Recbt hersteld .
Drie-werf Welk-koml ö ! Weergadloo^en Held !'
Herstel van het burgerrecht ! Dit is typerend voor de aanhangers van deze be-
weging . Bij de politieke doeleinden , die zij nastreven gaat het huns inziens om
oude rechten , die hun als vrijgeboren Hollanders toekomen , die hun voor -
i Aan het geciteerde werk van P . Geyl gaan vooraf : F . G . Slothouwer ' Bijdrage tot de Geschiedenis
der Doelisten ' Academisch proefschrift ( Leiden 1875 ) en N . J . J . de Voogd ' De Doelistenbeweging
te Amsterdam in 1748 ' Academisch proefschrift ( Utrecht 1914 ).
No . 14 . ^| Ao . 1748 .
DEN - J .
VRY-GEBOOREN
HOLLANDER , I
O F
ORANGJE I I
PATRIOT . I
Den jden September .
Mta * <•«**§ &••«•<&•»««•» #»$&••♦»«•» «•«&•»«•««» ««•*»«?!»» -
Ooit is ' er iets in de Waereld
, dat roeerder Heil
, Ge-
• I
luk en Voordeel
, aan den Sterveling kan toebrengen ,
als een waa»c Pxtr'ntme Eensgezindheid : Een zaak zoo
loflyk , dat zy genaamd mag worden
, de Grondlegging
V *» Nederlands t-rybeid ; Want waarde Meede-Burgerf
en roemwaarde Stad-genootcn !' badden onze loflyke
Voor-Vaderen niet Oor
, Mond en Ziel aan de gezee-
gende uürptaak van Willem den Eerfit gehangen { 8 nooit waaien wy van
Se « touiglawJy " van*t Sptantze Hef , omtlaagen geworden . Was die daad
aoo hecriyk en pryAbaar voor ons Voor-Vaderen ? Zoo voordeelig voor
ons hunne Nakoomelingen ? Wat kunnen wy dan anders doen , als on »
wn teegenswoordigen Pttrittten pry zen , die de Aanfpraak opheedsn uit
G J al -
260
261
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.