Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
Tot de pronkstukken die Uffenbach bij de jonkvrouw van der Hem bewonder-
de behoorde ook wat hij noemt " das Caroussel ", het grote plaatwerk over het
ruiterfeest voor Lodewijk XIV in 1662 , Courses de testes et de bague , in 1670 te Parijs
verschenen met een tekst van Charles Perrault . Uffenbach was opgetogen over de
schitterende wijze waarop Van Santen dit feestboek geïllumineerd had en vond
het nóg mooier dan het exemplaar van de Latijnse uitgave , eveneens door Van
Santen versierd , dat hij zag bij de verzamelaar Goswin Uilenbroek , die het overi-
gens niet met zijn bezoeker eens was 1
. Dit boek , afkomstig uit de bibliotheek van
Cornells Nicolai , komt voor in de eerste veiling-Uilenbroek in 1729 , waarbij in
de catalogus vermeld staat dat Van Santen een vol jaar gewerkt had aan de deco-
ratie . Op de eerste veiling werd het opgehouden voor f . 500 .— en op de tweede
in 1741 toegeslagen voor f . 105 .— 2
. Van der Hem's exemplaar van de Courses
wordt vermeld in de inventaris van de in 1739 overleden Delftse verzamelaar
Valerius Rover met de volgende omschrijving : ' ongemeen kunstig met goud ,
zilver , ultramarin en andere kostelijke couleuren afgezet ' en getaxeerd op
f . 250 .—. In dezelfde verzameling was een ander feestboek , verlucht door Van
Santen : het prachtwerk , uitgegeven ter gelegenheid van het huwelijk van keizer
Leopold I en Margaretha van Spanje in 1667 , Francesco Sbarra's opera II porno
d'oro , met 30 theaterontwerpen van Lodovico Burnacini , gegraveerd door
Matthaeus Küsell en uitgegeven in Wenen in 1668 ( getaxeerd op f . 46 .— ) 3
. Een
Frans geïllustreerd boek door Van Santen versierd , komt voor in de derde veiling-
van der Marck : César de Saint Réal , La vie de Jésus-Cbrist ( Paris 1678 ) 4
.
Met het bovenstaande hopen wij enige aandacht gewekt te hebben voor het
werk van de bescheiden , maar op zijn gebied hoogst verdienstelijke kunstenaar
Dirck Jansz van Santen . Hopelijk zal een latere onderzoeker een poging wagen
aan de hand van de bijeengebrachte fragmentarische gegevens vast te stellen welke
de karakteristieke kenmerken zijn van Van Santen's afzetterij . Mocht dit lukken ,
dan bestaat de kans dat er meer van zijn werk teruggevonden wordt dan ons nu
bekend is .
1 Uffenbach , l.c .
2 Ie veiling Amsterdam , Wetstein & Smith 1729 , p . 89 , no 450 ; 2e veiling Amsterdam , S . Schouten ,
21 oct . 1741 , p . 28 , no 319 .
8 Specificatie van eenige prentwerken , nagelaaten door Valerius Rover , no 5 en 6 ( Ms II A 17 6
, U.B . Amster-
dam ).
4 3e veiling Den Haag , Pieter de Hondt , 14 juli 1727 , p . 40 , no 2 .
CASPAR NETSCHER'S PORTRET
VAN ABRAHAM VAN LENNEP UIT 1672
DOOR
PROF . DR . J . G . VAN GELDER
Wat is toeval ? ' s Avonds bij de post vind ik het Jaarboek Amstelodammn 1975 en
ik besluit het voor de volgende dag als treinlectuur naar Parijs mede te nemen .
Behalve het artikel over A . Rutgers van mej . dr . I . H . van Eeghen boeide mij
vooral het verhaal over de kunstverzamelingen van Lennep met de Arundel-
tekeningen van de hand van S . A . C . Dudok van Heel ( pp . 137-148 ). De schrijver
toonde een mogeüjke identificatie aan van een zwarte kunst-portret door Walle-
rant Vaillant ( Wurzbach 50 ) met de verzamelaar Abraham van Lennep ( 1627-
1678 ). In Parijs toonde mij diezelfde avond de directeur van de Stichting Custodia ,
Carlos van Hasselt , een foto van een portret door Caspar Netscher dat aan het
Louvre was aangeboden en dat men van plan was te verwerven voor een van
de door de oorlog getroffen Franse musea . Mocht echter de Stichting Custodia
kans zien het stuk te kopen in verband met de voorstelling : een zeventiende
eeuwse Nederlandse verzamelaar in zijn kunstcabinet , dan zou men geneigd zijn
van een verwerving af te zien . Vaillant's zwarte kunst-prent op pagina 147 in het
Jaarboek Amstelodamum afgebeeld , was naar dit portret vervaardigd ! Bij zo'n
coïncidentie zegt men dan : ' hoe bestaat het !' en men zou kunnen geloven dat
deze samenloop een mogelijke aanwijzing inhoudt om te handelen en dan is er
van toeval eigenlijk geen sprake meer
. . ( afb . 1 , 4 en 5 ).
Het schilderij , doek , 55 X 45 cm , bleek 1672 gedateerd en ' C . Netscher ' te
zijn gesigneerd . Het bevond zich in perfecte staat . Dank zij steun van de ' Ver-
eniging Rembrandt ' ( zie haar Verslag over 1976 , pp . 34-36 ) kon de Stichting
Custodia aan haar kleine verzameling van portretten van verzamelaars een docu-
ment toevoegen dat vrijwel uniek is . Vrijwel , want de bekende ets door Rem-
brandt uit 1647 van Jan Six voor het raam ( maar meer voorgesteld als toneel-
schrijver , van de Medea , dan als collectionneur ) en van Joannes Wtenbogaert , óók
door Rembrandt , uit het jaar 1639 ( hoewel meer als ontvanger dan als verzamelaar
weergegeven ) waren natuurlijk bekend en reeds in de collectie van de Stichting
Custodia aanwezig . Portretten , zonder verdere aanduidingen , van Constantijn
Huygens de Oude en van andere verzamelaars kan men daar in prent aan toe-
voegen ( het zijn er minder dan men denkt ). Maar een zeventiende eeuwse
geschilderde voorstelling van een hollandse verzamelaar , als zodanig uitge-
beeld , juist dat was tot nu toe onbekend . Dat type leek niet te bestaan , op één
226
227
de behoorde ook wat hij noemt " das Caroussel ", het grote plaatwerk over het
ruiterfeest voor Lodewijk XIV in 1662 , Courses de testes et de bague , in 1670 te Parijs
verschenen met een tekst van Charles Perrault . Uffenbach was opgetogen over de
schitterende wijze waarop Van Santen dit feestboek geïllumineerd had en vond
het nóg mooier dan het exemplaar van de Latijnse uitgave , eveneens door Van
Santen versierd , dat hij zag bij de verzamelaar Goswin Uilenbroek , die het overi-
gens niet met zijn bezoeker eens was 1
. Dit boek , afkomstig uit de bibliotheek van
Cornells Nicolai , komt voor in de eerste veiling-Uilenbroek in 1729 , waarbij in
de catalogus vermeld staat dat Van Santen een vol jaar gewerkt had aan de deco-
ratie . Op de eerste veiling werd het opgehouden voor f . 500 .— en op de tweede
in 1741 toegeslagen voor f . 105 .— 2
. Van der Hem's exemplaar van de Courses
wordt vermeld in de inventaris van de in 1739 overleden Delftse verzamelaar
Valerius Rover met de volgende omschrijving : ' ongemeen kunstig met goud ,
zilver , ultramarin en andere kostelijke couleuren afgezet ' en getaxeerd op
f . 250 .—. In dezelfde verzameling was een ander feestboek , verlucht door Van
Santen : het prachtwerk , uitgegeven ter gelegenheid van het huwelijk van keizer
Leopold I en Margaretha van Spanje in 1667 , Francesco Sbarra's opera II porno
d'oro , met 30 theaterontwerpen van Lodovico Burnacini , gegraveerd door
Matthaeus Küsell en uitgegeven in Wenen in 1668 ( getaxeerd op f . 46 .— ) 3
. Een
Frans geïllustreerd boek door Van Santen versierd , komt voor in de derde veiling-
van der Marck : César de Saint Réal , La vie de Jésus-Cbrist ( Paris 1678 ) 4
.
Met het bovenstaande hopen wij enige aandacht gewekt te hebben voor het
werk van de bescheiden , maar op zijn gebied hoogst verdienstelijke kunstenaar
Dirck Jansz van Santen . Hopelijk zal een latere onderzoeker een poging wagen
aan de hand van de bijeengebrachte fragmentarische gegevens vast te stellen welke
de karakteristieke kenmerken zijn van Van Santen's afzetterij . Mocht dit lukken ,
dan bestaat de kans dat er meer van zijn werk teruggevonden wordt dan ons nu
bekend is .
1 Uffenbach , l.c .
2 Ie veiling Amsterdam , Wetstein & Smith 1729 , p . 89 , no 450 ; 2e veiling Amsterdam , S . Schouten ,
21 oct . 1741 , p . 28 , no 319 .
8 Specificatie van eenige prentwerken , nagelaaten door Valerius Rover , no 5 en 6 ( Ms II A 17 6
, U.B . Amster-
dam ).
4 3e veiling Den Haag , Pieter de Hondt , 14 juli 1727 , p . 40 , no 2 .
CASPAR NETSCHER'S PORTRET
VAN ABRAHAM VAN LENNEP UIT 1672
DOOR
PROF . DR . J . G . VAN GELDER
Wat is toeval ? ' s Avonds bij de post vind ik het Jaarboek Amstelodammn 1975 en
ik besluit het voor de volgende dag als treinlectuur naar Parijs mede te nemen .
Behalve het artikel over A . Rutgers van mej . dr . I . H . van Eeghen boeide mij
vooral het verhaal over de kunstverzamelingen van Lennep met de Arundel-
tekeningen van de hand van S . A . C . Dudok van Heel ( pp . 137-148 ). De schrijver
toonde een mogeüjke identificatie aan van een zwarte kunst-portret door Walle-
rant Vaillant ( Wurzbach 50 ) met de verzamelaar Abraham van Lennep ( 1627-
1678 ). In Parijs toonde mij diezelfde avond de directeur van de Stichting Custodia ,
Carlos van Hasselt , een foto van een portret door Caspar Netscher dat aan het
Louvre was aangeboden en dat men van plan was te verwerven voor een van
de door de oorlog getroffen Franse musea . Mocht echter de Stichting Custodia
kans zien het stuk te kopen in verband met de voorstelling : een zeventiende
eeuwse Nederlandse verzamelaar in zijn kunstcabinet , dan zou men geneigd zijn
van een verwerving af te zien . Vaillant's zwarte kunst-prent op pagina 147 in het
Jaarboek Amstelodamum afgebeeld , was naar dit portret vervaardigd ! Bij zo'n
coïncidentie zegt men dan : ' hoe bestaat het !' en men zou kunnen geloven dat
deze samenloop een mogelijke aanwijzing inhoudt om te handelen en dan is er
van toeval eigenlijk geen sprake meer
. . ( afb . 1 , 4 en 5 ).
Het schilderij , doek , 55 X 45 cm , bleek 1672 gedateerd en ' C . Netscher ' te
zijn gesigneerd . Het bevond zich in perfecte staat . Dank zij steun van de ' Ver-
eniging Rembrandt ' ( zie haar Verslag over 1976 , pp . 34-36 ) kon de Stichting
Custodia aan haar kleine verzameling van portretten van verzamelaars een docu-
ment toevoegen dat vrijwel uniek is . Vrijwel , want de bekende ets door Rem-
brandt uit 1647 van Jan Six voor het raam ( maar meer voorgesteld als toneel-
schrijver , van de Medea , dan als collectionneur ) en van Joannes Wtenbogaert , óók
door Rembrandt , uit het jaar 1639 ( hoewel meer als ontvanger dan als verzamelaar
weergegeven ) waren natuurlijk bekend en reeds in de collectie van de Stichting
Custodia aanwezig . Portretten , zonder verdere aanduidingen , van Constantijn
Huygens de Oude en van andere verzamelaars kan men daar in prent aan toe-
voegen ( het zijn er minder dan men denkt ). Maar een zeventiende eeuwse
geschilderde voorstelling van een hollandse verzamelaar , als zodanig uitge-
beeld , juist dat was tot nu toe onbekend . Dat type leek niet te bestaan , op één
226
227
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.