Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
uitslaande portretten van deze figuren in folio-formaat , door Jan Muller gegra-
veerd naar Aldegrever en met het adres van Clement de Jonghe 1
, gevolgd door
de tekst over beiden uit het boek van Van Sichem . Hierna volgen nog drie klei-
nere portretten uit het eind van de XVIIe eeuw van Faustus Socinus , zijn geest-
verwant Jonas Schlichting en de dweper Jean de Labadie .
Degene die Van Santen opdroeg deze bundel samen te stellen en op zo kostbare
wijze te illumineren , moet een man geweest zijn met een uitgesproken sympathie
zowel voor de Munsterse Wederdopers en geestdrijvers ( David Joris , Hendrik
Niclaes e.a .) als voor de Socinianen en Labadie .
In het hier beschreven boek is onder de opdracht aan de Enkhuizer magistraat
met een oude hand aangetekend : ' afgheset door D . Jansz van Santen , N.l '.
Moet men hieruit opmaken dat Van Santen meer dan een exemplaar van deze
bundel versierd heeft ? In de veilingcatalogus-van Zuylen van Nyevelt van den
Schaffelaer van 1828 waarin het boek , thans in Amsterdam , voorkomt wordt met
stelligheid beweerd dat er twee dergelijke exemplaren bestaan hebben 2
.
Blijft de vraag wie de opdrachtgever was . Men zou kunnen denken aan de Am-
sterdamse burgemeester Coenraad van Beuningen , die immers sympathiseerde
met Labadie en andere geestdrijvers en bovendien bekend stond om zijn verkwis-
tende neigingen . Was hij het die deze merkwaardige bundel door Van Santen liet
illumineren , dan moet dat geschied zijn vóór 1688 . Immers , in dat jaar werd de tot
godsdienstwaanzin vervallen man door toedoen van zijn vrouw onder curatele
gesteld .
vi wetstein's hertspieghel
Een klein maar bekoorlijk werk van Van Santen is de versiering van een exemplaar
van de Hertspieghel van Hendrick Laurensz Spiegel , in de Amsterdamse uitgave
van Hendrik Wetstein uit 1694 . Deze belangrijke uitgever , zoon van een Bazels
hoogleraar en enige jaren medewerker van Daniel Elzevier , was een zeer ontwik-
keld man wiens persoonlijke belangstelling voor mystieke en piëtistische littera-
tuur men in zijn uitgaven weerspiegeld ziet 3
. Uit Wetstein's voorrede op zijn
editie van de Hertspieghel blijkt dat dit gedicht hem na aan het hart lag . Veel moeite
had hij zich gegeven om een verantwoorde tekst te publiceren van Spiegel's hoofd-
werk en er een aantal onuitgegeven werken van de dichter aan toegevoegd . Deze
ook typografisch uitstekend verzorgde uitgave droeg Wetstein op aan de geleerde
Amsterdamse burgemeester Johannes Hudde , de bekende wiskundige .
In dit aantrekkelijke boek heeft Van Santen de gegraveerde titel , Spiegel's
portret , de titelgravure , de beide uitslaande prenten ( Plato's hol en Cebes ' tafereel )
1 F . W . H . Hollstein , Dutch and Flemish etchings , engravings and woodcuts XIV , p . 112 , vermeldt alleen
Knipperdolling's portret met het adres van Clement de Jonghe .
2 Veiling Amsterdam , Groebe 1828 , hs f ° 3 .
8 Over Hendrik Wetstein : I . H . van Eeghen , De Amsterdamse boekhandel 1680-1725 IV ( Amsterdam
1967 ), p . 169 vlg .
224
en de acht emblematische prenten bij het ' Verderfs-traps beeld-schrift ' uiterst
smaakvol met kleuren en goud versierd . Een oude aantekening op het schutblad
vermeldt : ' met afgesette plaeten door Dirk Jansz van Zanten ' en ' gecoomen
uyt den boedel van Wm van Beest ' 1
. Fraai is ook de rood marokijnen band met
goudversiering in de trant van Albert Magnus ( in 1689 overleden ). Voor de eerste
wereldoorlog eigendom van de begaafde Engelse verzamelaar George Dunn ,
berust dit juweeltje van Van Santen's kunst thans in een Nederlandse particuliere '
verzameling .
*
* *
Tot slot vermelden wij enige werkstukken van Van Santen , die voorkomen in
oude catalogi maar wier verdere lotgevallen ons onbekend zijn . Voorop gaan de
Blaeu-atlassen met eventuele toevoegingen : op de veiling-
Jacob Cromhout in
1709 de Nederlandse uitgave in 18 delen , met ander werk van Van Santen 2
; op
de veiling van ' papieren kunst ' van Dirk van der Hagen in 1710 een atlas in'vier
delen , ' nooit so gezien ' 3
; in 1712 op de eerste veiling van H . A . van der Marck
een Latijnse uitgave in 11 delen met drie atlassen van Janssonius 4 ; in 1720 op een
anonieme veiling een atlas in 14 delen 5 ; in 1723 op een anonieme veiling van
' papieren kunst ' afgezette kaarten van Van Santen 6
; op de tweede veiling-
Uilenbroek in 1741 een hemelatlas van Janssonius 7
; in 1767 op de veiling van
Jan de Kommer een atlas met de stedenboeken , samen 19 delen 8
. Of deze atlassen
nog terug te vinden zijn , is de vraag . Immers , ze kunnen later gesplitst zijn of
ten offer gevallen aan slopers .
Ook enige door Van Santen verluchte boeken worden in oude catalogi ver-
meld . Daartoe behoort een exemplaar van de Gedichten van Johannes Antonides
van der Goes ( Amsterdam 1685 ), dat in de auctie van de uitgelezen boekerij van
de in 1698 jong gestorven Amsterdamse bibliofiel Cornelis Nicolai voor f . 11 . - r
verkocht werd 9
. Er zijn meer fraai gekleurde exemplaren van Antonides ' werken
bekend , die mogelijk door onze afzetter versierd zijn 10
.
De stiefmoeder van Pieter Clockener's eerste vrouw Elisabeth Veening was Adriana van Beest
( t 1750 , dochter van Abraham en Anna Weyman ), Elias II , 1034 , 1035 . Zou hier een familierelatie
kunnen schuilen met Van Santen's kleinkind , waarvan wij de naam niet kennen ?
2 Veiling 16 april 1709 ( Amsterdamsche Courant 13 april 1709 ). Vriendelijke mededeling van de heerS . A . C . Dudok van Heel .
3
Veiling 23 oct . 1710 ( Amsterdamsche Courant 24 juli 1710 ), cf S . A . C . Dudok van Heel , Honderd-
" Üftig advertenties van kunstveilingen , in : Jaarb . Amstelodamum 67 ( 1975 ), p . 172 .
4
Veiling Den Haag , Abr . de Hondt , 31 oct . 1712 , no 880 ( opbrengst f 1309 .—).
5 Veiling 4 jan . 1720 ( Amsterdamsche Courant 2 jan . 1720 ), cf p . 222 , n . 3 .
6 Amsterdamsche Courant , 6 nov . 1722 .
7 Veiling Amsterdam , S . Schouten , 2 oct . 1741 , p . 28 , no 237 .
8 Amsterdamsche Courant 14 april 1767 .
8 Bihliotheca Nico/aiana . Amsterdam 1698 , p . 261 , no 66 .
10 Van
, de Y-stroom ( Amsterdam 1671 ) zijn twee afgezette exemplaren bekend in Magnus-banden , het
ene in de Koninklijke Bibliotheek , den Haag , het andere vroeger in de bibliotheken - D . F . Scheurleer
en - Paul May , thans in een particuliere verzameling .
225
veerd naar Aldegrever en met het adres van Clement de Jonghe 1
, gevolgd door
de tekst over beiden uit het boek van Van Sichem . Hierna volgen nog drie klei-
nere portretten uit het eind van de XVIIe eeuw van Faustus Socinus , zijn geest-
verwant Jonas Schlichting en de dweper Jean de Labadie .
Degene die Van Santen opdroeg deze bundel samen te stellen en op zo kostbare
wijze te illumineren , moet een man geweest zijn met een uitgesproken sympathie
zowel voor de Munsterse Wederdopers en geestdrijvers ( David Joris , Hendrik
Niclaes e.a .) als voor de Socinianen en Labadie .
In het hier beschreven boek is onder de opdracht aan de Enkhuizer magistraat
met een oude hand aangetekend : ' afgheset door D . Jansz van Santen , N.l '.
Moet men hieruit opmaken dat Van Santen meer dan een exemplaar van deze
bundel versierd heeft ? In de veilingcatalogus-van Zuylen van Nyevelt van den
Schaffelaer van 1828 waarin het boek , thans in Amsterdam , voorkomt wordt met
stelligheid beweerd dat er twee dergelijke exemplaren bestaan hebben 2
.
Blijft de vraag wie de opdrachtgever was . Men zou kunnen denken aan de Am-
sterdamse burgemeester Coenraad van Beuningen , die immers sympathiseerde
met Labadie en andere geestdrijvers en bovendien bekend stond om zijn verkwis-
tende neigingen . Was hij het die deze merkwaardige bundel door Van Santen liet
illumineren , dan moet dat geschied zijn vóór 1688 . Immers , in dat jaar werd de tot
godsdienstwaanzin vervallen man door toedoen van zijn vrouw onder curatele
gesteld .
vi wetstein's hertspieghel
Een klein maar bekoorlijk werk van Van Santen is de versiering van een exemplaar
van de Hertspieghel van Hendrick Laurensz Spiegel , in de Amsterdamse uitgave
van Hendrik Wetstein uit 1694 . Deze belangrijke uitgever , zoon van een Bazels
hoogleraar en enige jaren medewerker van Daniel Elzevier , was een zeer ontwik-
keld man wiens persoonlijke belangstelling voor mystieke en piëtistische littera-
tuur men in zijn uitgaven weerspiegeld ziet 3
. Uit Wetstein's voorrede op zijn
editie van de Hertspieghel blijkt dat dit gedicht hem na aan het hart lag . Veel moeite
had hij zich gegeven om een verantwoorde tekst te publiceren van Spiegel's hoofd-
werk en er een aantal onuitgegeven werken van de dichter aan toegevoegd . Deze
ook typografisch uitstekend verzorgde uitgave droeg Wetstein op aan de geleerde
Amsterdamse burgemeester Johannes Hudde , de bekende wiskundige .
In dit aantrekkelijke boek heeft Van Santen de gegraveerde titel , Spiegel's
portret , de titelgravure , de beide uitslaande prenten ( Plato's hol en Cebes ' tafereel )
1 F . W . H . Hollstein , Dutch and Flemish etchings , engravings and woodcuts XIV , p . 112 , vermeldt alleen
Knipperdolling's portret met het adres van Clement de Jonghe .
2 Veiling Amsterdam , Groebe 1828 , hs f ° 3 .
8 Over Hendrik Wetstein : I . H . van Eeghen , De Amsterdamse boekhandel 1680-1725 IV ( Amsterdam
1967 ), p . 169 vlg .
224
en de acht emblematische prenten bij het ' Verderfs-traps beeld-schrift ' uiterst
smaakvol met kleuren en goud versierd . Een oude aantekening op het schutblad
vermeldt : ' met afgesette plaeten door Dirk Jansz van Zanten ' en ' gecoomen
uyt den boedel van Wm van Beest ' 1
. Fraai is ook de rood marokijnen band met
goudversiering in de trant van Albert Magnus ( in 1689 overleden ). Voor de eerste
wereldoorlog eigendom van de begaafde Engelse verzamelaar George Dunn ,
berust dit juweeltje van Van Santen's kunst thans in een Nederlandse particuliere '
verzameling .
*
* *
Tot slot vermelden wij enige werkstukken van Van Santen , die voorkomen in
oude catalogi maar wier verdere lotgevallen ons onbekend zijn . Voorop gaan de
Blaeu-atlassen met eventuele toevoegingen : op de veiling-
Jacob Cromhout in
1709 de Nederlandse uitgave in 18 delen , met ander werk van Van Santen 2
; op
de veiling van ' papieren kunst ' van Dirk van der Hagen in 1710 een atlas in'vier
delen , ' nooit so gezien ' 3
; in 1712 op de eerste veiling van H . A . van der Marck
een Latijnse uitgave in 11 delen met drie atlassen van Janssonius 4 ; in 1720 op een
anonieme veiling een atlas in 14 delen 5 ; in 1723 op een anonieme veiling van
' papieren kunst ' afgezette kaarten van Van Santen 6
; op de tweede veiling-
Uilenbroek in 1741 een hemelatlas van Janssonius 7
; in 1767 op de veiling van
Jan de Kommer een atlas met de stedenboeken , samen 19 delen 8
. Of deze atlassen
nog terug te vinden zijn , is de vraag . Immers , ze kunnen later gesplitst zijn of
ten offer gevallen aan slopers .
Ook enige door Van Santen verluchte boeken worden in oude catalogi ver-
meld . Daartoe behoort een exemplaar van de Gedichten van Johannes Antonides
van der Goes ( Amsterdam 1685 ), dat in de auctie van de uitgelezen boekerij van
de in 1698 jong gestorven Amsterdamse bibliofiel Cornelis Nicolai voor f . 11 . - r
verkocht werd 9
. Er zijn meer fraai gekleurde exemplaren van Antonides ' werken
bekend , die mogelijk door onze afzetter versierd zijn 10
.
De stiefmoeder van Pieter Clockener's eerste vrouw Elisabeth Veening was Adriana van Beest
( t 1750 , dochter van Abraham en Anna Weyman ), Elias II , 1034 , 1035 . Zou hier een familierelatie
kunnen schuilen met Van Santen's kleinkind , waarvan wij de naam niet kennen ?
2 Veiling 16 april 1709 ( Amsterdamsche Courant 13 april 1709 ). Vriendelijke mededeling van de heerS . A . C . Dudok van Heel .
3
Veiling 23 oct . 1710 ( Amsterdamsche Courant 24 juli 1710 ), cf S . A . C . Dudok van Heel , Honderd-
" Üftig advertenties van kunstveilingen , in : Jaarb . Amstelodamum 67 ( 1975 ), p . 172 .
4
Veiling Den Haag , Abr . de Hondt , 31 oct . 1712 , no 880 ( opbrengst f 1309 .—).
5 Veiling 4 jan . 1720 ( Amsterdamsche Courant 2 jan . 1720 ), cf p . 222 , n . 3 .
6 Amsterdamsche Courant , 6 nov . 1722 .
7 Veiling Amsterdam , S . Schouten , 2 oct . 1741 , p . 28 , no 237 .
8 Amsterdamsche Courant 14 april 1767 .
8 Bihliotheca Nico/aiana . Amsterdam 1698 , p . 261 , no 66 .
10 Van
, de Y-stroom ( Amsterdam 1671 ) zijn twee afgezette exemplaren bekend in Magnus-banden , het
ene in de Koninklijke Bibliotheek , den Haag , het andere vroeger in de bibliotheken - D . F . Scheurleer
en - Paul May , thans in een particuliere verzameling .
225
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.