Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
Witsen die reeds in 1717 op 76-jarige leeftijd overleden was . Op 30 maart 1728
kwam zijn kunstverzameling in veiling . Daarin bevonden zich behalve schilderijen
en vele getekende kaarten , Oosterse miniaturen , mathematische instrumenten en
curiositeiten van allerlei aard . Nicolaas Witsen , meer geleerde dan staatsman , had
een intense belangstelling voor geografie , cartografie , scheepsbouw enz . Groot
reiziger als hij was bezocht hij Rusland en India . Bekend is dat hij in 1697 Peter de
Grote in Amsterdam ontving . Een van zijn schatten wordt in de veilingcatalogus
als volgt omschreven : ' een kabinet met een Atlas van Blaauw , 9 deelen , benevens
2 steedeboeken , door D.S . ( sic ) van Santen curieus afgeset ' 1
. Is deze atlas nog
terug te vinden ?
Opvallend is de nadruk die de catalogus legt op het kabinet . Als men in be-
schrijvingen uit deze periode een enkele maal een Blaeu-atlas in een kast vindt
vermeld , wordt dit meubel slechts terloops genoemd . Nu bestaat er echter één
Blaeu-atlas in een kabinet dat uniek is als staal van meubelkunst . Dit is de zg .
' wieg ', die in het begin van deze eeuw door de kunstverzamelaar P . Langer-
huizen Lzn aan de Amsterdamse Universiteits-bibliotheek geschonken werd
( afb . 2 ). Deze kast is vervaardigd voor een in verguld perkament gebonden
Grooten atlas van Blaeu met het jaartal 1664 , in negen delen , met de beide Neder-
landse stedenboeken , tezamen elf delen . Deze atlas is dus juist zo samengesteld
als die van Witsen . Om uit te maken of dit prachtwerk inderdaad van de Amster-
damse burgemeester afkomstig is , moeten er echter twee vragen beantwoord
worden : wanneer is het meubel vervaardigd ? en : kan de kleuring het werk zijn
van Van Santen ?
Het kabinet is vrij nauwkeurig te dateren . Geschilderd in bruin en goud is het
versierd met bladmotieven en rust op een rijkgebeeldhouwd onderstel met bal-
en klauwpoten , waarop men putti , bladeren en zg kwab-ornamenten aantreft .
Deze laatste decoratie is het merkwaardigst . De zg kwab-stijl is ontwikkeld door
de Utrechtse zilversmid Paulus van Vianen toen hij werkzaam was aan het hof
van keizer Rudolf II in Praag , destijds het brandpunt van het manierisme . Ge-
ïnspireerd door de anatomie van het menselijk lichaam ontwierp Van Vianen or-
namenten gebaseerd op door vliezen omgeven delen van het menselijk skelet ,
kraakbeen , hersenkwabben e.d . Deze wijze van versiering werd verder uitgewerkt
door Paulus ' broeder Adam , die in Utrecht woonde , en de Amsterdamse zilver-
smid Jan Lutma , de vriend van Rembrandt . Dat de schilder geboeid werd door
deze ornamentiek blijkt o.a . uit het gebeeldhouwde bed , dat voorkomt op het
schilderij van Danae ( thans in de Ermitage ). Het was Rembrandt's leerling
Gerbrandt van den Eeckhout die in 1665 een reeks modellen uitgaf voor meube-
len in de kwab-stijl . Van de Republiek drong deze door in Engeland toen de
hertog van Arundel , de grote maecenas , Christiaan van Vianen , de zoon van
1 C . Koeman , Collections of maps and atlases in the Netherlands ( Leiden 1961 ), p . 48 vlg , reproduceert een
deel van de veilingcatalogus van 30 maart 1728 .
220
kwam zijn kunstverzameling in veiling . Daarin bevonden zich behalve schilderijen
en vele getekende kaarten , Oosterse miniaturen , mathematische instrumenten en
curiositeiten van allerlei aard . Nicolaas Witsen , meer geleerde dan staatsman , had
een intense belangstelling voor geografie , cartografie , scheepsbouw enz . Groot
reiziger als hij was bezocht hij Rusland en India . Bekend is dat hij in 1697 Peter de
Grote in Amsterdam ontving . Een van zijn schatten wordt in de veilingcatalogus
als volgt omschreven : ' een kabinet met een Atlas van Blaauw , 9 deelen , benevens
2 steedeboeken , door D.S . ( sic ) van Santen curieus afgeset ' 1
. Is deze atlas nog
terug te vinden ?
Opvallend is de nadruk die de catalogus legt op het kabinet . Als men in be-
schrijvingen uit deze periode een enkele maal een Blaeu-atlas in een kast vindt
vermeld , wordt dit meubel slechts terloops genoemd . Nu bestaat er echter één
Blaeu-atlas in een kabinet dat uniek is als staal van meubelkunst . Dit is de zg .
' wieg ', die in het begin van deze eeuw door de kunstverzamelaar P . Langer-
huizen Lzn aan de Amsterdamse Universiteits-bibliotheek geschonken werd
( afb . 2 ). Deze kast is vervaardigd voor een in verguld perkament gebonden
Grooten atlas van Blaeu met het jaartal 1664 , in negen delen , met de beide Neder-
landse stedenboeken , tezamen elf delen . Deze atlas is dus juist zo samengesteld
als die van Witsen . Om uit te maken of dit prachtwerk inderdaad van de Amster-
damse burgemeester afkomstig is , moeten er echter twee vragen beantwoord
worden : wanneer is het meubel vervaardigd ? en : kan de kleuring het werk zijn
van Van Santen ?
Het kabinet is vrij nauwkeurig te dateren . Geschilderd in bruin en goud is het
versierd met bladmotieven en rust op een rijkgebeeldhouwd onderstel met bal-
en klauwpoten , waarop men putti , bladeren en zg kwab-ornamenten aantreft .
Deze laatste decoratie is het merkwaardigst . De zg kwab-stijl is ontwikkeld door
de Utrechtse zilversmid Paulus van Vianen toen hij werkzaam was aan het hof
van keizer Rudolf II in Praag , destijds het brandpunt van het manierisme . Ge-
ïnspireerd door de anatomie van het menselijk lichaam ontwierp Van Vianen or-
namenten gebaseerd op door vliezen omgeven delen van het menselijk skelet ,
kraakbeen , hersenkwabben e.d . Deze wijze van versiering werd verder uitgewerkt
door Paulus ' broeder Adam , die in Utrecht woonde , en de Amsterdamse zilver-
smid Jan Lutma , de vriend van Rembrandt . Dat de schilder geboeid werd door
deze ornamentiek blijkt o.a . uit het gebeeldhouwde bed , dat voorkomt op het
schilderij van Danae ( thans in de Ermitage ). Het was Rembrandt's leerling
Gerbrandt van den Eeckhout die in 1665 een reeks modellen uitgaf voor meube-
len in de kwab-stijl . Van de Republiek drong deze door in Engeland toen de
hertog van Arundel , de grote maecenas , Christiaan van Vianen , de zoon van
1 C . Koeman , Collections of maps and atlases in the Netherlands ( Leiden 1961 ), p . 48 vlg , reproduceert een
deel van de veilingcatalogus van 30 maart 1728 .
220
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.