Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 104

l#7
/ Zilveren buwelijksbeker , ongemerkt , boog 204 mm , 2 Zilveren huwelijksbeker , ongemerkt , hoog 204 mm ,
van voren " a " achteren . Partikuliere verzameling
( foto's : Wim Molenkamp , Amsterdam )
3 Gravure van Theodorus de Bry in Jani Jacobi Boissardi Vesuntini Emblematum liber , Francofarti a . M .,
1593 , pi . III ( foto : Universiteitsbibliotheek Amsterdam )
Het model voor dit soort bekers is in Zuid-Duitsland ontstaan in het laatste
kwart van de zestiende eeuw : de eerste ontwerpen ervoor zijn waarschijnlijk ge-
maakt door leden van de beroemde Neurenbergse zilversmeden-familie Jam-
nizter en hun kring . Als voorbeeld heeft de voorname Venetiaanse mode gediend ,
zoals die zich kort na 1580 ontwikkeld heeft , en die op haar beurt weer geïnspi-
reerd was door de Spaanse hofdracht : een hoog-opstaande gesteven kanten kraag ,
een V-
vormige halsuitsnijding en een dito keurslijf , met een klokkende rok van
zwaar brokaat , waaronder soms een lichtere onderrok gedragen werd .
De Jamnitzers hebben zich waarschijnlijk laten leiden door gegraveerde voor-
beelden zoals Cesare Vecellio's De gli habiti antichi e moderm di diversiparti del mondo
( Venetië 1590 ) en diens navolger Theodore de Bry's Emblemata Saecularia ( Frank-
fort 1593 ) ( afb . 3 ). De formele hofdracht , die in deze illustraties tot uitdrukking
komt , leent zich uitstekend voor het doel , waarvoor dit soort bekers bestemd
was , namelijk om gebruikt te worden tijdens het bruiloftsmaal . Dat verklaart
ook , waarom hun model , dat in Duitsland tot ongeveer 1650 in zwang blijft , niet
met de mode wisselt : bij bruiloften immers worden graag traditionele gebruiken
in stand gehouden . Bij het ontwerpen van de beker werd de hofdame tot bruid
omgevormd : ze houdt de linkerhand op de plaats van haar hart , als teken van
liefde , terwijl haar rechterhand geopend omhoog geheven wordt , als teken van
overgave .
Voor het drinken op een bruiloft werd de beker omgedraaid , waarna zowel de
rok als het scharnierende kommetje met wijn gevuld werden . Daarna werden bruid
en bruidegom verzocht , samen de beker te ledigen ; en dat diende in één keer te
geschieden , omdat deze beker uiteraard niet half gevuld weer kon worden neer-
gezet . Dat betekende een flinke slok voor de bruidegom , die uit de rok moest
drinken , terwijl de bruid diende op te passen dat ze niet morste uit het schomme-
lende kommetje . Dat het bruidspaar tijdens het gezamenlijke drinken wel zeer
dicht bij elkaar moest staan , zal de feestvreugde ook bij de omstanders niet
weinig verhoogd hebben .
Deze bekers komen het meest in Duitsland voor en worden daar Jungfernbecher
genoemd ; in andere landen zijn ze , althans vóór 1650 , zeldzaam . Van Hollandse
makelij waren er tot nu toe maar twee exemplaren bekend , beide gemaakt in Am -
202
203