Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

De tekst beschrijft een aantal rechtszaken in 20 juni 1656:

• Angela de Parera uit Malakka heeft een geschil met Jan van Aldorp, een vaandrig in dienst van de Compagnie, over huur en slaven.
• Pieter Kemp, voorzitter van het college van schepenen, heeft een zaak tegen Intje Idop, een Maleise koopman.
• Jannetgen van Maserenhout en Gillis Nonnemand zijn als moeder en broer erfgenamen van Jannes Nonnemans en hebben een zaak tegen Sijmon Turver, een schipper bij de Compagnie.
• Jan Anthonisz, opperstuurman bij de Compagnie, heeft een zaak tegen Niclaes Vroeghboos, een chirurgijn.
• Anthonij Grauw eist 146 rijksdaalders en 18 stuivers van Jurjaen Hasselraedt voor geleverde goederen en gemaakte kleding. De rechtbank veroordeelt Hasselraedt tot betaling van dit bedrag minus wat al betaald is, plus de proceskosten.

De tekst is ondertekend door secretaris Vincent van Moock.

Er werden nieuwe bestuurders gekozen voor 2 belangrijke functies in het koloniale Batavia. Het ging om commissarissen voor huwelijkszaken en regenten voor het vrouwentuchthuis. De oude trouwcommissarissen waren:

• Joan Cuneus (Baljuw, voorzitter) - 4 jaar gediend
• Salomon Goossens (overleden)
• Jeuriaen van Vredenburgh - 2 jaar gediend
• Cornelis Fabar - 2 jaar gediend
• Wijnant van Catersvelt (secretaris)

De nieuwe trouwcommissarissen werden:

• Johan Cunaeus (Baljuw, voorzitter)
• Jacob du Mont
• Walterus Boudewijns (Kapitein)
• Johannes Bex
• Wijnant van Catersvelt (secretaris)

Voor het vrouwentuchthuis waren de oude regenten:

• Hendrick Viggertsen (terug naar Nederland vertrokken)
• Walterus Boudewijn (1 jaar gediend)

Als nieuwe regent werd Coert Claesen gekozen.

Op zondag 5 juni 1650 presenteerde Carel Reniersz, raadslid van Indië en voorzitter van het schepenencollege in Batavia, een lijst met namen van werknemers van de VOC en burgers. Hieruit moesten nieuwe weesmeesters gekozen worden.

De oude weesmeesters waren:

• Sebalt Wonderaer (ontvanger-generaal en voorzitter)
• Hendrick Horst (vertrokken)
• Hendrick van Seelst
• Jan Cornelisz van Nes
• Jan Trompaert (secretaris)

De nieuwe kandidaten voor de functie waren:

• Van de VOC:
  • Joan Maetsuijcker (raadslid van Indië)
  • Dirck Steur (hoofdcontroleur)
  • Maximiliaen Bontam (kapitein)
  • Isack Minne (ziekenbezoeker)
• Uit de burgerij:
  • Adriaen Sanckaerts
  • Jan Ferman
  • Jan van Hoesum
  • Nicolaes Snijder
  • Pieter Kemp
  • Johannes Becx

Na beoordeling werden de volgende personen gekozen:

• Sebalt Wonderaer (ontvanger-generaal en voorzitter)
• Jan Cornelisz van Nes
• Hendrick van Seelst
• Jan Ferman
• Jan van Hoesum
• Jan Trompaert (secretaris)

De gouverneur krijgt een order van zijn leidinggevende organisatie om de handel in kleding voor het vaderland te vergroten. Hij moet dat op tijd doorgeven zodat men daar rekening mee kan houden.

Hoewel de kruidnagelen vorig jaar voor een lage prijs van oude pagoden per 24 pond verkocht werden, wordt nu vanwege de grote voorraad besloten dat:

• Er 90.000 pond moet worden geleverd
• Deze niet onder de 12 pagoden per 24 pond verkocht mogen worden
• Als dat niet lukt, moeten ze worden opgeslagen totdat er nieuwe orders komen

Dit is om te voorkomen dat door de lage prijs de specerijen over land naar Europa vervoerd worden en daarmee de handel van de Compagnie wordt geschaad.

Het schip de Heemstede moet met het schip de Leeuwerck naar Bengalen varen. Ze moeten 13 olifanten vervoeren die uit Siam komen.

Gerard Demmer, lid van de raad en voorzitter van het gerechtshof, heeft bewijzen overhandigd aan advocaat Jacobus de Vilt voor een rechtszaak tegen Simon de Blom uit Utrecht. Deze ziekenbezoeker wordt beschuldigd van moord op Cornelis Nonnemans uit Zierikzee, die als onderkoopman voor de Compagnie werkte.

De tekst gaat over een zeilschip dat in slechte staat verkeerde. Het schip kon niet goed tegen hoge golven, maar als de lading werd uitgeladen kon het met de wind mee van Hitoe naar Batavia varen. Er werd geld overgemaakt aan verschillende personen:

• 250 munten door gouverneur Jacob Hustaert aan Carel Hartzinck (lid van de Raad van Indië)
• 90 munten door dezelfde aan Zacharias Wagenaer
• 110 munten door Andries Hulenbergh aan Cornelis Nonnemans

De brief werd ondertekend in Amboina op 29 augustus 1656 door Jacob Luttaert, Evert Jansz Buijs, Herman van Oudhoorn en Hendrick de Vries. Er volgde een lijst met papieren die gouverneur Jacob Hustaert vanuit Amboina via het schip de Zalm naar Johan Maetsuycker, de gouverneur-generaal in Batavia, had gestuurd. Het document werd bevestigd in Hila in het fort Amsterdam op 30 september 1656 door Cornelis Lauwe.

Dit document lijkt een telling of volkstelling te zijn met verschillende groepen mensen:

• Ongehuwde dienaren van de Compagnie (VOC), waaronder:
  • Andries Fakeur als soldaat
  • Hendrik Barents
  • Pieter Jansz van der Pau
  • David van Eps als opperhoofd
  • Gillis Oijevaer als sergeant
• Verschillende bevolkingsgroepen waaronder:
  • Nederlandse en gemengde families
  • Christenen
  • Chinezen
  • Moren
  • Heidenen
  • Vrije Bandanezen
  • Bandanese slaven
  • Makassaarse slaven

Per groep werd bijgehouden hoeveel mannen, vrouwen en kinderen er waren. Het document bevat veel cijfers die verwijzen naar aantallen personen per categorie.

In Banda op het Casteel Nassau vonden in december 1676 de volgende personeelswijzigingen plaats:

• Pieter Cornelisz uit Delft werd bevorderd tot corporaal
• Jeremias Kenig uit Gerlits werd corporaal
• David de Volder uit Terveer werd kwartiermeester
• Christoffel Prijs uit Itzehoe kreeg loonsverhoging als soldaat
• Jan Wijbrantsz uit Haarlem werd bevorderd van scheepsjongen tot matroos
• Theunis Dirxz uit Middelburg werd bevorderd van scheepsjongen tot matroos
• Andries Dits uit Antwerpen werd bevorderd tot corporaal
• Frans Sijbrantsz werd opnieuw aangenomen als scheepstimmerman
• Cornelis Jansz Groen werd opnieuw aangenomen als scheepstimmerman
• Jan Harmensz werd aangesteld als opzichter over de slaven
• Jasper Driege werd geplaatst op de hoeker
• Gerrard Guijsen uit Gent kreeg ontslag als matroos
• Philip Sijmonsz werd aangesteld als beheerder van de eilanden
• Barent Cops werd commissaris

De rechter presenteert documenten tegen de gevangenen. Hoewel hun ernstige overtredingen duidelijk blijken, blijven de gevangenen Hendrik Boije, Hendrik Jansen Groenburgh en Christiaan Duskich hardnekkig ontkennen. Jan Joosten van Aberdeen, David de Volder uit Veere en Joris Hendricx uit Parijs zijn ook betrokken. Ook Christoffel Leuven en Christiaan Ducricht uit Euckicht blijven bij hun eerdere ontkenningen. Ze worden beschuldigd van diefstal en het laten vergaan van hun schip de Provincie. De Raad besluit dat Hendrik Bose met marteling bedreigd moet worden en dat Christiaan Duskich hierbij moet toekijken. Jan Cornelis Ketelaer uit Middelburg, ook bekend als Jan Portugees, is eveneens betrokken.

Op 12 oktober 1658 vond er een rechtszaak plaats waarbij verschillende mensen werden veroordeeld:

• Een persoon werd naar een schip in de haven gebracht om opgehangen te worden. Zijn bezittingen werden afgepakt.
• Hendrick Jansen Croonenburgh moest toekijken bij de executie, werd 3 keer gekielhaald (onder een schip door getrokken), gebrandmerkt en verloor zijn bezittingen.
• De volgende gevangenen werden gegeseld (met stokken geslagen):
  • Jan Poilen
  • Hendrick Boije
  • David de Volder
  • Joris Hendricx
  • Christoffel Dustricht
• Jan Joolen, David de Volder en Hendrick Boije werden ook gebrandmerkt.
• Alle gevangenen (behalve Jan Cornelissen Ketelaer) werden veroordeeld tot dwangarbeid:
  • Hendrick Jansen Croonenburgh: 25 jaar
  • Jan Jooslen: 10 jaar
  • Hendrick Boije en David de Volder: 6 jaar
  • Christoffel Dustricht: 3 jaar
  • Joris Hendricx: 2 jaar

Ze moesten zonder loon werken op een eiland en mochten niet weg. Zes maanden van hun loon werd afgepakt. De rechtszaak werd geleid door advocaat-fiscaal Harmen Clencke van Odessen tegen Johannes Buron en werd ondertekend door secretaris Vincent van Nroock.

De goederen en handelswaren voor de kust van Guinea waren al verzonden naar Amsterdam, behalve het buskruit. Ze besloten te wachten met het verzenden van het buskruit tot maandag. De directeur-generaal meldde dat de kust geen voorraden meer had. Men wilde de kamer van Amsterdam hiervan op de hoogte stellen.

Op 25 augustus 1690 kwam er een speciale vergadering omdat klerk Scheurwater, die door afgevaardigden naar Amsterdam was gestuurd, 's ochtends in de stad was zonder dit te melden. Na hem gehoord te hebben, werd besloten dat hij:

• Een strenge berisping kreeg
• Thuis moest blijven
• Niet terug mocht naar Amsterdam
• De sleutels van de documentenkist moest afgeven

Op maandag zou er met meer aanwezigen verder over zijn zaak worden beslist.

Dit is een lijst met namen uit vermoedelijk een historisch register. De namen zijn gerangschikt op voornaam en bevatten:

• Verschillende varianten van Jan: Jan van Dijck, Jan Bruijn, Jan Genis, Jan Pieterse, Jan Stoffelse, Jan Paulix, Jan Janse, Jan Henreeff, Jan Fransie, Jan Janke
• Meerdere mensen met de voornaam Jacob: Jacob Misse, Jacob Seijkeman, Jacobust der Leijden, Jacob Bottelache, Jacob Meijers, Jacob Rottier
• Diverse Pieters: Pieter Akkerdyck, Pieter Sijbrantsen, Pieter de Blaake, Pieter Verstraate, Pieter de Lakenere, Pieter Doctoor, Pieter Goeman, Pieter Butten
• Enkelen met de naam Louis: Louis Pieter, Louis van der Dut, Louis Zeege, Lodewijk van Lo
• De overige namen zijn onder anderen Gennt Bruggeman, Guiljaam de Bruijn, Francisen Vaker, Francos Kantenaer, Frans Caula, Hendrick Wighman en Thuijbregt Wolters

Bij elke naam staat een nummer, mogelijk een registratienummer of volgnummer, variërend van 1 tot 89.

Jacob Rottier was een soldaat die op 10 mei 1704 vanuit Vlissingen vertrok met het schip De Propheet Samuel. Hij kwam op 6 juni aan. Op zijn rekening stonden de volgende posten:

• Een voorschot van 13 gulden en 2 stuivers
• Een saldo van 23 gulden, 9 stuivers en 4 penningen
• Hij overleed op 10 mei 1709 zonder bezittingen na te laten

Lodewijck van Gent was ook een soldaat. Hij vertrok eveneens vanuit Vlissingen op 10 mei 1709 met hetzelfde schip en kwam op 6 juli aan. Zijn rekening toonde:

• Een voorschot van 2 gulden en 13 stuivers
• Een betaling in 1705 van 16 stuivers
• Een eindsaldo van 4 gulden, 8 stuivers en 5 penningen

De erfgenamen van Hans Kamers komen samen voor de notaris, waaronder:

• Abraham van Blanken, getrouwd met Catharina Ramers
• Aarnout Schook, vader en voogd samen met Abraham van Hensdalen over de kinderen uit zijn huwelijk met wijlen Pieternelle Kamers
• Dirk Verhoesbeek, getrouwd met Maria Ramers
• Dirk Dirksz Jhrijp, aangesteld als voogd over Maria, dochter van wijlen Hillebrant Van Florij en Elisabeth Ramers

Ze geven samen volmacht aan Abraham van Hensdalen (die getrouwd is met Lucretia Kamers) om in Zeeland de erfenis op te halen die Elisabeth van Dalen heeft nagelaten. Deze erfenis moet worden opgehaald bij Nicolaas Rottier, de weduwnaar van Elisabeth van Dalen. De volmacht wordt gegeven in Amsterdam op 20 september 1621.

Er volgt ook nog een Deense brief waarin Magnus Kaas uit Ulstrup een betalingsbelofte doet aan Andreas Morithon, burger van Amsterdam, gedateerd 20 december 1665.

Dit ziet eruit als een registratie van mensen die naar Suriname zijn getransporteerd, vermoedelijk uit Europa. Het bevat namen van personen met daarbij geldbedragen, mogelijk transportkosten. De lijst bevat onder anderen:

• Johan George Pitkauw
• Johan Barend Homberg
• Albert Zieyers
• Andreas Schultz
• Peter Hanneman

Er worden ook enkele bijzondere gevallen genoemd:

• Johan Hendr Mosiberg die blijkbaar onder een zekere P. Jasten vertrok
• Cart Pednuli die op 2 oktober met kapitein Ptuigersoor arriveerde maar later naar Paramaribo verdween
• Johannes Suevert die op 15 oktober in Suriname overleed

De meeste bedragen lijken rond de 7 tot 15 gulden te liggen. Sommige personen worden ook genoemd met een alias (andere naam) zoals Johan Christian Imliees (alias Imbasch).

In april 1645 verschenen er meerdere bemanningsleden van VOC-schepen voor notaris Henrick Schaeff in Amsterdam. Ze tekenden allemaal schuldbekentenissen:

• Op 3 april 1645 tekende Tobias Geharith uit Stronbburgh (Brandenburg), bootsgezel op het schip de Salmander, voor 65 gulden schuld aan Sara, vrouw van Luijckas Pietersz.
• Op 4 april 1645 om 12 uur tekende Dirck Martens uit Enkhuizen, kuiper op de fluit de Joncket, voor 100 gulden schuld aan Sijmon Jansz, schoenmaker op de Haarlemmerstraat.
• Op 4 april 1645 om 2 uur tekende Jacob Walwot uit Carfor (Schotland), konstabel op de Salmander, voor 40 gulden schuld aan Lijsbet Pieters, vrouw van Jan Huijgen.
• Op 5 april 1645 tekende Jan Reediches uit Harfort (Westfalen), soldaat op de Salmander, voor 80 gulden schuld aan Casper Sluijter, drogist.

Al deze schulden waren voor kost, kleding en uitrusting voor hun VOC-reis. De schulden zouden worden terugbetaald uit hun eerste verdiende gage en winstaandeel.

Op 26 april 1724 ging notaris Adrian Baars op verzoek van koopman Willem van Boneval uit Amsterdam naar het huis van Albertus Cleivenl. De zoon van Cleivenl was thuis, maar Cleivenl zelf niet.

De zaak ging over een loterij-lot met nummer HE35 op naam van Anna Looten Cornelis. Dit lot was gekocht via Cleivenl, die collecteur was van de Hollandse loterij, voor Huijbert Pieroom, een koopman uit Middelburg. Het originele lotbriefje was kwijtgeraakt en Van Boneval wilde het lot vernieuwen. Cleivenl weigerde dit eerder te doen.

Van Boneval bood via de notaris aan om:

• Het geld voor vernieuwing te betalen
• Het oude lotbriefje in te leveren als het gevonden zou worden
• Borg te staan dat het lot niet was verkocht of vervreemd

De zoon van Cleivenl zei dat hij het aan zijn vader zou doorgeven. Dit gebeurde in aanwezigheid van getuigen Samuel Wiselives en Reeses Catlyn.

Op 31 mei 1667 verschenen voor notaris Jacob Bollaert twee personen uit de gemeente Ketel: Teunis Ariensz van Dijck als hoofdschuldenaar en Jan Cornelissz vander buijs als borg. Ze verklaarden dat ze schuldig waren aan Grietge Jans een bedrag van 500 gulden, met 5 gulden rente per 500 per jaar. Dit geld had Teunis van Dijck al volledig ontvangen.

De afspraken waren:

• De aflossing moest in één keer gebeuren
• Bij aflossing moest dit 3 maanden van tevoren worden aangekondigd
• Er mochten geen kortingen worden toegepast
• De schuldenaars stelden hun persoon als onderpand

Eerder, in 1665, was er sprake van een situatie met Jan goet bier en twee koeien. Trip Cornelisz Voocht, de belastinginner, verklaarde dat hij niet meer dan 8 koebeesten had geregistreerd van Jan goet bier.

De tekst gaat over bestuurlijke kwesties uit oktober tot december 1724 en januari 1725. Enkele hoofdpunten:

• Er wordt gesproken over slavenhandel tussen Curaçao, Sint Eustatius en Suriname. De slavenhandel moet worden voortgezet maar slaven moeten openbaar verkocht worden.
• Johan Lindesaij moet worden aangesteld als commandeur op Sint Eustatius.
• Er zijn diverse verzoeken tot aanstellingen:
  • Abraham Santijn vraagt om salarisverhoging als boekhouder
  • Huijbrect Pieroom wil onder-commies worden
  • Cornelis Vlasveld wil opper-commies worden
  • Nicolaas Lokius wil assistent worden
  • Willem Valk wil loods worden in Essequebo ter vervanging van Jan Grootendorst
• Er moeten contracten vernieuwd worden met de Engelse Afrikaanse en West-Indische Compagnie.
• Vlees moet bij alle kamers via aanbesteding geleverd worden.
• Dominee Z. Hofman keert terug en vraagt om betaling van achterstallig salaris van de vrije planters.
• Er is discussie over de handel die bestuursleden en medewerkers mogen drijven volgens het handvest.

Op 5 april 1644 werd er in het kasteel Nassau te Neira een lading specerijen ingeladen in het schip genaamd het Spaans Galjoen. Dit gebeurde in opdracht van Cornelis Witsen, die raadslid en gouverneur was van de Banda-eilanden. De lading werd verzonden via Amboina naar Batavia onder toezicht van opperkoopman Pieter Nonnemans en schipper Lucas Albertsen. De goederen waren bestemd voor gouverneur-generaal Antonio van Diemen.

De lading bestond uit:

• 9060,75 kati foelie (macis) waarvan:
  • 8960,75 kati zuivere foelie
  • 100 kati verloren/ingedroogde foelie
• 76645 kati nootmuskaat, verdeeld in:
  • 47010 kati goede harde noten
  • 29635 kati gebroken noten
• 12 kannen gedistilleerde kruidnagelolie
• 12 kannen gedistilleerde nootolie
• 715 pond geperste nootolie in 4 vaten
• 6 vaten gepekelde noten
• 3300 pond zout voor het pekelen

De totale waarde van de lading, inclusief verpakkingsmaterialen en arbeidskosten, bedroeg 46929 gulden, 19 stuivers en 10 penningen.

Op 7 mei 1643 kwam er een rechtszaak voor de Raad van Indië. De openbare aanklager Jacob Luijt klaagde stuurman Jaspar Janssen Coors aan. Deze stuurman had geweigerd te luisteren naar zijn opperkoopman Pieter Nonnemans, die had bevolen dat zijn kelder met wijn gevuld moest worden. In plaats daarvan had Coors het ruim afgesloten en wilde hij de sleutel niet afgeven toen Nonnemans daarom vroeg. Coors verdedigde zich door te zeggen dat hij niet beter wist dan dat Nonnemans geen orders over het schip mocht geven. Ook zei hij dat zijn schipper had gezegd dat hij aan niemand wijn mocht geven. De Raad veroordeelde Coors tot:

• 1 maand inhouding van zijn salaris
• betaling van de proceskosten

Op 26 april ontstond er een conflict op het schip de Swaen. Pieter Nonnemans, de opperkoopman, had enkele bemanningsleden opdracht gegeven om zijn wijnkelder uit de kajuit te halen en in het ruim te vullen met wijn. De onderstuurman Jaspar Jans Coors hoorde dit en verbood het. Hij zei dat wanneer de schipper niet aan boord was, hij het voor het zeggen had. Zonder toestemming van de schipper, die aan land was, mocht er geen wijn of andere goederen uit het schip worden gehaald.

Dit werd later bevestigd door verschillende getuigen voor Adriaen Codde, tijdelijk secretaris van de Raad van Justitie in Batavia:

• Jacob Antonis, bottelier's maatje
• Lubbert Jans uit Amsterdam
• Oorbrant Walff uit Dantsick
• Tobias Pieters uit Vlaardingen

Ze legden deze verklaring af op verzoek van Jacob Luijdt, advocaat-fiscaal van India.

De boekhouder van het galjoen moest op Petten overgaan, maar door nalatigheid van opperkoopman Nonnemans (die ondanks meerdere verzoeken in Amboina de kas niet had gecontroleerd) moest hij op het galjoen blijven om de boeken in orde te maken. In aanwezigheid van de schipper en voormalig koopman Luijnenburch heeft Nonnemans pas na 4 dagen de kasrekening ingeleverd en een blad uit het boek van de boekhouder gescheurd, dit in bijzijn van 3 assistenten.

Twee commissarissen die de boeken en kas moesten controleren rapporteerden dat er nog 64 rijksdaalders in kas moesten zijn, wat Nonnemans niet begreep. Nonnemans heeft een vreemde werkwijze en heeft de salarissen van officieren en matrozen in guldens uitbetaald en betaald, waardoor de kas waarschijnlijk tekort komt.

De boekhouder heeft een verklaring tegen Nonnemans ingediend. Het document is ondertekend door:

• Cornelis Witsen
• Jan Sgjmons
• Admaen Dortsman
• Fredericq Gommersdorp

De koopman Nonnemans was onzorgvuldig in zijn werk op het galjoen. Hij verzuimde om de kasrekening van de boekhouder op te nemen, scheurde in bijzijn van drie assistenten een blad uit het boek van de boekhouder en hij betaalde het personeel verkeerd. Er werden 2 verklaringen tegen Nonnemans opgestuurd. Het document werd ondertekend door Cornelis Witsen, Jan Sijmons, Adriaen dortsma en fredericq Gommersdorp. Vanuit het schip de Otter werd een lading specerijen en olie ontvangen, op bevel van Cornelis Witsen, raadslid en gouverneur van de Banda eilanden. De lading bestond uit:

• 19.426,5 kati zuivere foelie uit Banda
• 41.830 kati nootmuskaat (25.710 kati goede noten en 16.120 kati rompen)
• 10 kannen gedistilleerde olie van juli
• 10 kannen gedistilleerde nootolie

Op zaterdag 24 juni 1656 was er een rechtszaak waarbij David Hantman, een burger, een klacht indiende tegen Octavia Mackelijn, een handelaar in dienst van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. De zaak ging over de betaling van 15 rijksdaalders en 6 stuivers voor de aankoop van 7 stukken linnen, plus de proceskosten.

Vincent van Moocq diende een verzoek in bij de Raad van Justitie van het kasteel in Batavia. De aangeklaagde beweerde dat hij gemachtigd was door Willeboorh en Wijnand van Hatersvelt en daarom niet verplicht was om te getuigen. De rechter besloot echter dat hij toch moest getuigen, omdat hij ten tijde van het voorval geen gemachtigde was.