Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Op 6 mei 1662 werd er een vergadering gehouden van 5 schepen voor de kust van Sint Helena. De schepen waren de Vogel Phoenix, Princes Royal, Marceveen, Angelier en het vrachtschip de Ooievaar. Jan van der Laan, die de leiding had over de terugkerende vloot, overlegde met zijn raad over de te volgen koers.

Ze besloten samen dat ze tot 8 graden zuiderbreedte noordwestelijk zouden varen, en daarna noordnoordwestelijk. Ook werd afgesproken dat ze zich precies zouden houden aan de seinbrief (instructies) die was opgesteld door commandeur Arnoldus de Vlaming van Oudtshoorn.

Het document werd ondertekend door:

• Jan van der Laan
• Cornelis Stamper
• Jillis Nonnemans
• Bent Hamersz
• Barent Ham
• Gerrit Jansz

Deze personeelsadministratie uit de periode 1627-1652 toont verschillende werknemers bij de VOC. Hier volgen de belangrijkste personen met hun functies en salarissen:

• Abraham Hesselse: soldaat, salaris 10 gulden
• Joannes Millam: zonder salaris aangenomen
• Seven Dircase: assistent
• Joannes Nonnemans: assistent, salaris 15 gulden
• Christian Soelhuijse: soldaat, salaris 10 gulden
• Joannes Outermans: assistent
• Albert Canter: soldaat
• Melchier Carpentier: soldaat, salaris 10 gulden
• Marcelis Hackendorcq: boekhouder, salaris 24 gulden
• Philips Cool uit Amsterdam: assistent, salaris 48 gulden
• Wijnant Poulusz: klom op van assistent naar secretaris, salaris steeg van 6 naar 59 gulden
• Fredriq Roest: onderkoopman, salaris 42 gulden
• Gerrit van Gessele: assistent, salaris steeg van 10 naar 20 gulden
• Philip de Carpentier: assistent
• Joannes Bollaet: assistent, salaris 24 gulden
• Abraham Verhoeve: assistent, salaris 18 gulden
• Jacob Laeckeman: soldaat, salaris 10 gulden

Op 1 mei 1647 kwamen voor notaris Cornelis Dirck van Grootenlande in Batavia twee getuigen. Deze getuigen waren Arianus Romanus en Jan Pieters Mol, beiden uit Amsterdam en werkzaam op het schip 'De Zwaan'. Ze verklaarden op verzoek van Pieter Nonnemans, de opperkoopman van het schip, dat ze op 26 april aan boord van de Zwaan waren gegaan. Daar hoorden ze dat Nonnemans en onderstuurman Jasper Jans Loos woorden met elkaar kregen.

In een document uit 11 februari 1656 stond de volgende financiële informatie:

• 924 rijksdaalders en 40 stuivers werden door Woessens overgemaakt voor terugbetaling aan Anna de Dien
• 400 rijksdaalders werden betaald aan onderkoopman Gillis Nonnemans; dit bedrag was in de kas gestort door Anna Steen
• 250 rijksdaalders werden betaald aan Joan d'Alvis (ook bekend als Joan de Rees); dit bedrag was voldaan door Manuel Frere

De brief werd ondertekend in Malacca door Joan Thijsen, Joan Goessens, Emanuel du Mollin, Hans Brenger en Dirck van Lier. Op 28 februari 1656 werd het document gecontroleerd door Pieter vander Moelen. Het document was gericht aan Joan Maetsuijcker, lid van de Raad van Indië en gouverneur-generaal.

De rechter besloot in hoger beroep dat de eiser de omstreden amber moest overhandigen aan de gedaagden, precies zoals hij die van de Engelse kapitein Charles had ontvangen. Als de amber niet meer bestond of als de gedaagden deze weigerden omdat hij mogelijk beschadigd of vervalst was, moest de eiser 13 rijksdaalders van 60 stuivers per ons betalen. Hiervan moest eerst nog de belasting worden afgetrokken. De eiser moest ook alle proceskosten betalen. De borgsom voor het hoger beroep werd verbeurd verklaard. Dit vonnis werd vastgesteld op 19 april 1662 en uitgesproken op 25 april 1662.

Dit gaat over een aantal financiële transacties waarbij:

• Nonnemans en zijn overleden vrouw uit Alkmaar krijgen 1959 Brabantse Kruisdaalders.
• De weesmeesters in Alkmaar krijgen 200 Brabantse Kruisdaalders voor Jacobus Leenacker.
• Cornelis Gerritsz Kriek, voormalig schipper in Oost-Indië, wonend in Delft, krijgt 120 Brabantse Kruisdaalders voor de verzorging van Pieter Pietersz Regenboog.
• Juffrouw Willemina van Verendaal krijgt 14175 Rijksdaalders die bij haar overlijden naar burgemeester Ligo 's Gravesande uit Delft gaan.
• Cornelis Swart moet 6000 Brabantse Kruisdaalders betalen aan koopman Cornelis Gijsbertsz Quack uit Rotterdam.

De weesmeesters van verschillende steden kregen geld voor weeskinderen en nabestaanden:

• De weesmeesters van Middelburg ontvingen geld voor de kinderen van Pieter Clarisse (556½ gulden)
• Ook voor de kinderen van Gillis Nonnemans (357 gulden)
• De weesmeesters van Delft kregen voor Maijken en Elisabeth Goverts uit Vuren en Gorinchem (399 gulden)
• De weesmeesters van Rotterdam ontvingen voor weduwe Heijltje Coenraats Blom (499 gulden)
• Voor Cornelis van Nagelsbeeck (84 gulden)
• De weesmeesters van Haarlem kregen geld voor de erfgenamen van Anna van Nickelen
• De weesmeesters van Alkmaar ontvingen voor Jacobus Steenacker (42 gulden)
• Matheus van den Broeck kreeg voor Hermina de Haan (375 gulden)

De rechtszaak ging tussen deze mensen:

• De aanklager was burger Robbert Silliart
• De verdediging bestond uit Cornelis Speelman (boekhouder-generaal) en Pieter Cnol (handelaar) van de VOC. Zij handelden namens Nonnemans
• Een tweede zaak betrof Paulo van Begaele tegen Evert Jansse (VOC-assistent)
• Een derde zaak ging tussen burger en chirurgijn Andries Hille tegen VOC-korporaal Osewalt Matthijs

In de laatste zaak eiste Hille 31,5 gulden (van 60 stuivers per gulden) van Matthijs voor voorgeschoten geld en geleverde goederen. Er moest ook nog een rekening worden ingediend bij het secretariaat.

Dit document gaat over betalingsoverdrachten in Malakka op 31 september 1656. De volgende betalingen werden gedaan:

• De vrijhandelaar Joan Tirment ontving 370 realen van de burger Carel Jansz uit St. Malo
• Mevrouw Anna Verpoorten ontving 2140 realen via mevrouw Rebecia van Kranest
• Handelaar Adriaen Danckerts ontving 713 realen van mevrouw Anna Steens
• Gillis Nonnemans ontving 168 realen van mevrouw Anna Steens
• Onderhandelaar Pieter vander Hoorn ontving 500 realen van mevrouw Anna Steens
• Burger Cornelis Martenij voldeed een betaling van 17585 realen

Elke reaal was 48 stuivers waard. De brief eindigt met beleefde groeten aan de bestuurders.

In een vergadering in het Kasteel Batavia werd 13 november 1657 besloten om het schip de Cortelduijk naar Ternate te sturen. Ze wilden daar zo snel mogelijk aan de eisen voldoen. Ook besloten ze dat onderkoper Nonnemans de opvolger zou worden van Van Sorgen als eerste bestuurder. Er werden ook twee diamanten van ongeveer 4 karaat en een kleine hoeveelheid goud als vriendschapsteken naar de gouverneur-generaal gestuurd.

In een juridische correspondentie van 26 januari 1667 heeft Andries Schellingwou een bericht gestuurd aan de Raad van Justitie van het kasteel in Batavia op 27 januari 1667. Op 6 februari 1663 werd deze zaak behandeld in aanwezigheid van Robbert Silliart.

De zaak gaat over een handelsreis naar Bantam waar Cornelis Speelman en Pieter Cnol namens Nonnemans amber hebben gehaald. Voor deze reis werd 261,375 Realen (à 60 stuivers per stuk) gedeclareerd.

Een andere rechtszaak betrof de vrouw van Harmtie Huijbert die 454 Rijksdaalders (à 60 stuivers per stuk) eiste vanwege uitgeleend geld, plus rente van 0,75% per maand.

Tot slot was er een zaak tussen Pieter Elmers, voogd, en Gerrit Cops, assistent bij de VOC, over een schuld van 2.617 Rijksdaalders (à 60 stuivers per stuk) plus rente vanaf 1 oktober. Cops erkende de schuld maar gaf aan geen geld te hebben om te betalen.

Bij een rechtszaak tussen een eiser en een gedaagde Wilhelm Alma vraagt de eiser of de gedaagde wil reageren op een eerder ingediend verzoekschrift. Alma reageert dat de eiser geen formele positie heeft opgegeven waarop hij deze zaak aanspant. Hij zegt ook dat er nooit eerder een rechtszaak tussen hen is geweest. Alma vindt dat hij daarom niet hoeft te reageren, tenzij:

• de eiser een advocaat neemt
• de eiser de kosten betaalt van deze tussenzaak

De raad heeft het volgende besloten na het aanhoren van beide partijen in deze rechtszaak:

• De eiser werd vertegenwoordigd door advocaat Alexander Holst
• De raad keurde het eerdere vonnis goed
• Het verzoek van de eiser werd afgewezen
• De rechtszaak werd verloren door de eisende partij

De zaak speelde voor de president en raadsheren van de rechtbank van het kasteel in Batavia. Het ging om een geschil tussen Robert Silljaart, burger van de stad, en twee anderen: Cornelis Speelman, boekhouder-generaal van India en schepen, en Pieter Knoll, koopman en kassier van het kasteel. Deze twee traden op namens Gillis Nonnemans, een koopman in dienst van de Verenigde Oost-Indische Compagnie.

De advocaat Adriaan Pauw vertegenwoordigde Silljaart en vroeg om herziening van een uitspraak die op 21 november van het vorige jaar door de schepenen was gedaan. In die uitspraak was Silljaart veroordeeld tot het teruggeven van 126,5 ons amber, minus de gebruikelijke belasting.

Het gaat over een aantal rechtszaken in Batavia op 24 februari 1663:

• Robert Silliart, een burger uit Oud Karspel, eist 6 munten van 48 stuiver per stuk voor het maken van 3 paar schoenen.
• Cornelis Speelman, boekhouder van de VOC, en Pieter Cnol hebben een zaak over het inkopen van grijze amber namens Gillis Nonnemans.
• Thome de Almedo, inwoner van de stad, eist van Cornelis, een adelborst bij de VOC, 8 rijksdaalders van 60 stuiver per stuk voor 4 maanden huurachterstand (2 rijksdaalders per maand). De huurder moet het huis verlaten.
• Jan Norden van Holsteijn, burger en schoenmaker in de stad, heeft een zaak tegen Francois Zas, een procureur. Zas stemt in met de eis maar behoudt het recht om bezwaar te maken tegen de kosten.

Marinus Woutersz, burger van deze stad, spant een rechtszaak aan tegen Sijtje Pietersz, de vrouw van Jan Constapel, en Grietje Dircx, de vrouw van Harman Jansz Ghijs Hoochboots. De zaak gaat over een rekening van 22 3/8 glazen wijn van 60 stuivers per stuk, plus gebroken glazen en andere kosten.

De beschuldigde vrouwen geven toe dat ze daar hebben gedronken en glazen hebben gebroken tijdens een vrolijke avond. Ze zeggen echter dat ze waren uitgenodigd door de bottelier.

Later verzoekt Robert Silliaart, die Alex Pauw vertegenwoordigt in een hoger beroep, dat de secretaris van de schepenen de documenten uit de zaak van Gilles Nonnemans beschikbaar stelt. Hij heeft deze stukken nodig omdat hij nog nooit inzage heeft gehad in de documenten.

De raad besluit dat eerst de schepenen en de gemachtigden van Gilles Nonnemans opgeroepen moeten worden om over dit verzoek te discussiëren.

Er was een rechtszaak voor de voorzitter en rechters van de Raad van Justitie van het kasteel in Batavia. Deze zaak was tussen:

• Robert Silliart, burger van de stad, als eiser
• Cornelis Speelman en Pieter Cnol als gemachtigden van Gillis Nonnemans als verdedigers

De eiser vroeg 261,375 rijksdaalders (van 60 stuivers per stuk). Dit bedrag was voor zijn moeite en voorgeschoten geld bij het vervoeren van amber vanuit Bantam voor Gillis Nonnemans.

In de rechtszaal werd mondeling:

• De aanklacht voorgelezen
• Het antwoord gegeven
• De repliek en dupliek behandeld
• De inventaris en stukken getoond

Daarna werd de zaak in beraad genomen door de Raad. De secretaris van de Raad was Cornelis Snouck. Ook werd een zaak genoemd tegen Sodia Salomon, een Armeense koopman, met als verdedigers Willem van der Beeck, notaris Jan Keijsers en cipier Jan Jansse de Ruij.

Visser klaagde Eerste de Sout aan. Laurens Ox, een geelgieter van de Oost-Indische Compagnie, beweerde dat de aangeklaagde hem had geholpen met het maken van geschutvormen, waarvoor hij 4 realen wilde ontvangen. Over het boekhouden zei hij dat hij 3 of 4 regels had geschreven voor de aangeklaagde, waarvoor hij met eten zou zijn betaald. Visser ontkende eten te hebben gekregen, maar zei dat hij maandelijks 6 realen had betaald. Hij vroeg om het boekje met de tekeningen van de stukken. Later klaagde Hendrick van Doorn, voormalig procureur, Paulus Cornelis, een soldaat van de Oost-Indische Compagnie, aan voor de betaling van 10 realen van 51 stuivers per stuk.

Op 3 maart wordt er een rechtszaak behandeld in Amsterdam. Simon Goosens, een burger van de stad, eist betaling van 13 rijksdaalders van 51 stuivers per stuk van Hendrik Heijckens van Doorn, een soldaat in dienst van de VOC.

Gerritje Abrahams, de vrouw van VOC-bootsman Abraham Paulus, heeft een zaak tegen Aeltje Vuylbaarts, de vrouw van soldaat Hendrik Vrijlbaert.

Juriaen Scholte, een burger van Amsterdam, heeft een rechtszaak tegen de weduwe van Nicolaes Stifft, die scheepschirurgijn was bij de VOC.

Er was een rechtszaak tussen Dirick Schoorl, curator namens de Compagnie, en Sewalt Mathijs Paauw, een burger. Paauw eiste de betaling van 40 rijksdaalders van 51 stuivers per stuk van Johannes de Noorman, een soldaat in dienst van de Compagnie. Johannes de Noorman gaf toe dat hij deze schuld had. De rechtbank veroordeelde hem tot betaling van het bedrag plus de proceskosten.

Op zaterdag 17 mei 1656 kwam er een rechtszaak voor de raad. Jaepie Joris, de vrouw van luitenant Hans Christoffel die in dienst was van de Oost-Indische Compagnie, klaagde iemand aan voor belediging van Jan Nonnemans. Ze eiste dat:

• De beschuldigde in het openbaar zou toegeven dat hij leugens had verspreid over Jan Nonnemans
• De beschuldigde om vergiffenis zou vragen aan God, de rechtbank en de aanklagers
• De beschuldigde een boete van 200 rijksdaalders zou betalen aan de armen
• De beschuldigde de proceskosten zou betalen

Visser vroeg een kopie van de aanklacht en 8 dagen bedenktijd. De raad stemde hiermee in. Het document werd ondertekend door secretaris Vincent van Moock.

De Daniel Suise, burger van de stad, vroeg betaling van 108 realen en 49 stuivers voor voorgeschoten geld, gemaakte kleding, voedsel en begrafeniskosten van Jan Hemsdal, een overleden soldaat in dienst van de VOC. Dirick Schoorl, de hoofdbeheerder van de bezittingen van overleden VOC-dienaren, was de verweerder. Herman van Essen, een burger, had een zaak tegen Cornelis Haringhman, een soldaat in dienst van de Compagnie. De Raad veroordeelde de verweerder tot betaling van het geëiste bedrag.

Gerrit Maessnouck heeft een zaak tegen Dirick Schoorl. Het ging om een rekening van 66 gulden en 8 stuivers voor begrafeniskosten. Dit was voor de begrafenis van Willem van der Hoeven, die als chirurgijn voor de Oost-Indische Compagnie had gewerkt. Jan Willems Hopkoop, burger van deze stad, had een zaak tegen Jannetjen Willems, de vrouw van Adolf Bengevoort die voor de Oost-Indische Compagnie werkte. Een Chinese man genaamd Conjock beheerde de goederen van de overleden Collacco, ook een Chinees. Juffrouw Cannetgen van Kanselaar en Paauw (als moeder) en Gillis Nonnemans (als broeder) waren erfgenamen van de overleden Johannes Nonnemans. Ze hadden een lasterzaak tegen Simon Tureer, een schipper in dienst van de Oost-Indische Compagnie. Simon had zonder reden beweerd dat Jan Nonnemans zichzelf had vergiftigd en een moordenaar was van zichzelf. Tot slot was er een zaak met Adaminum, een Chinees die gemachtigd was namens Pan Kitko, Liancke en Saycko (allen Chinezen).

Op 2 augustus 1653 verscheen Isaack Bernaerts, een koopman uit Amsterdam, bij notaris Adriaen Lock. Hij wilde een aankondiging doen aan schipper Jan Fransz Bordingh van het schip de Bordingh. Dit kon niet doorgaan omdat de schipper naar Texel was vertrokken zonder met Bernaerts te spreken, hoewel hij dat wel beloofd had.

Er wordt een lijst met schulden genoemd aan verschillende personen:

• Munwit: 1000 gulden
• Nonneman: 200 gulden
• Hendrik Michiels (neef van Struijck): 289 gulden
• Flip de Graef, Cornelis Wilmerdouck, Nicasius: 8 gulden
• Jacob IJters Coetgeluck: 300 gulden
• Cornelis van Stolckwijck: 267 gulden

De rechtszaak gaat over het volgende:

• Guiliaem Ferman, namens de eisende burger, vraagt om een uitspraak
• Dirck Schoorl is curator over de nalatenschap van wijlen Barent Hunmus, die onderkoopman was bij de VOC
• De rechtbank veroordeelt de gedaagde partij om 110,5 rijksdaalders plus rente te betalen aan de eiser, inclusief de proceskosten
• In een andere zaak eist Gerrit van Oosterhooff, onderkoopman bij de VOC, van de vrouw van Johannes Krieckenbeecq (een korporaal) 35 rijksdaalders terug voor een verkochte spiegel die later beschadigd en onbruikbaar bleek
• De rechtbank wijst deze eis af