Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Op 13 oktober 1756 verscheen Eva Moses van de Kaap, een vrije zwarte vrouw, voor Lucas Sigesmundus Faber, een beëdigde klerk van de Raad van Justitie. Ze deed een verklaring op verzoek van Pieter Reede van Oudshoorn, de onafhankelijke officier van justitie.

Eva Moses woonde op de hoek naast dominee Henricus Cronenburg. Op 10 oktober van dat jaar hoorde ze in de namiddag lawaai bij het huis van wijlen Ian Smal, waar een vrije zwarte man genaamd October van Mallebaar woonde. Toen ze naar buiten ging, zag ze dat October achter zijn slaaf aanrende. De slaaf was volgens October weggelopen nadat hij hem geslagen had. October keerde snel terug naar zijn woning, terwijl de slaaf...

In Kaap de Goede Hoop werd op 23 oktober 1756 een verklaring voorgelezen aan burger Johan Hendrik Gerhard. Dit gebeurde voor de rechters Alleman en Blanckenberg. Gerhard bevestigde dat alles waar was, in aanwezigheid van de officier van justitie Octo van Mallebaar. Het document werd ondertekend door de betrokkenen en de ambtenaar L.S. Faber. De verklaring werd afgegeven op verzoek van de openbare aanklager Pieter Reede van Oudshoorn.

De getuige meldt dat hij na het voorval naar huis is gegaan. Toen hij op 11 oktober rond 1 uur 's middags over het plein liep en langs het huis van de eerder genoemde October kwam, riep en schold October hem opnieuw na terwijl hij met zijn bovenlijf over de deur hing. Hij noemde hem onder andere:

• spion
• hondsvot
• galgvogel

De getuige heeft hier niet op gereageerd maar is direct naar zijn opdrachtgever gegaan om een klacht in te dienen. Hij verklaart dat dit alles waar is en wil dit zonodig later onder ede bevestigen. Deze verklaring is afgelegd in het Kasteel de Goede Hoop op 12 oktober 1736 in aanwezigheid van de klerken Jochem Hendrik Borgwedel en Joachim Frederik Mentz als getuigen, die samen met de getuige en de beëdigd klerk het document hebben ondertekend.

De verslaggever vertelt dat hij werd uitgescholden in het Portugees en Nederlands. Om geen ruzie te krijgen, liep hij door naar de Chinees Onkonko. Toen hij daar was, kwam October binnen om te klagen over een slaaf van Onkonko. October begon de verslaggever opnieuw uit te schelden. De verslaggever waarschuwde hem dat hij een klacht zou indienen als October hem niet met rust zou laten. October bleef schelden en viel de verslaggever buiten het huis van Onkonko aan. Hij probeerde de kleren van het lijf van de verslaggever te scheuren. Uiteindelijk werd de verslaggever gered door een onbekend persoon die hem uit de handen van October bevrijdde.

Op een dag stond er bij het huis van burger Jan Bauer een slaafgemaakte jongen met een zak met spullen. De jongen werd herhaaldelijk geslagen met een zweep door zijn eigenaar die hem daarbij uitschold in het Duits en Portugees. Hendrik Gerhard, een andere burger, stond samen met andere omstanders dit tafereel te bekijken. Toen de omstanders naar Hendrik Gerhard keken en lachten, vroeg deze aan de eigenaar of hij het tegen hem had. De eigenaar schold Hendrik grof uit, maar toen Hendrik naar hem toe liep om uitleg te vragen, vluchtte de eigenaar zijn huis in en deed de deur op slot. Hendrik vervolgde daarop zijn weg naar het Kasteel. De volgende dag was de eigenaar niet thuis toen Hendrik langskwam, dus liet hij de zaak rusten.

De onafhankelijke officier Pieter Reede van Oudshoorn heeft een aanklacht ingediend bij rechtsvoorzitter Sergius Swellengrebel en de Raad van Justitie. De aanklacht is tegen de vrijgelaten slaaf October van Mallebaar, die nu gevangen zit. Hij wordt beschuldigd van:

• Het lastigvallen van voorbijgangers bij zijn woning
• Het gewelddadig aanvallen en mishandelen van burger Hendrik Gerhard

Bij de aanklacht zijn 2 verslagen en 5 documenten (nummer 20) als bewijsmateriaal bijgevoegd.

Een weggelopen slaaf die behoorde aan de weduwe van de oud-raadslid Cornelis van Rooijen kwam een andere slaaf tegen die met een lading hout onderweg was naar huis. Deze laatste bood aan om haar terug te brengen naar haar eigenaar. Ze zei dat ze niet durfde omdat ze geslagen zou worden. Toen zei hij dat hij haar naar de gerechtsdienaar zou brengen. Ze stemde daarmee in.

Onderweg stopten ze bij de tuin van oud-raadslid Daniel Hfei. Daar at ze wat brood en dronk water omdat ze te zwak was van de honger. Bij de gerechtsdienaar aangekomen werd ze direct door een arts behandeld voor haar verwondingen van de slagen. Deze waren al aan het ontsteken. De arts blijft haar dagelijks verbinden.

Een vrouwelijke slaaf werd door haar eigenaar 3 dagen opgesloten en met een zweep (sjambok) over haar hele lichaam geslagen. Na haar vrijlating was de pijn zo erg en kreeg ze zo weinig te eten (alleen af en toe een klein stukje brood) dat ze besloot te vluchten. Ze wilde naar Kaap gaan om eten te bedelen. Ze kwam echter niet verder dan de Ragmans sloof vanwege de hevige pijn. Daar bleef ze 4 dagen en nachten in de buitenlucht liggen. Ze vroeg voorbijkomende slaven die hout aan het verzamelen waren om wat eten.

De eigenaar van een slaaf of horige liet haar ophangen aan een touw aan een balk. Terwijl ze daar hing zonder de grond te kunnen raken, werd ze van haar hoofd tot aan haar voeten geslagen met zwepen of stokken. Dit duurde soms wel een uur of langer. Als ze daarna werd losgemaakt, kon ze niet eens meer zelf eten. De eigenaar sloot haar ook regelmatig vast met handboeien en voetboeien, waarna ze weer met een zweep werd geslagen. Ze moest dan ongeveer 4 dagen vastgeketend blijven zitten totdat haar eigenaar terugkwam van zijn reis naar Kaap. Ongeveer 3 weken geleden probeerde ze een koe die moest kalven terug te drijven. Toen dit niet lukte omdat de koe wegliep, werd ze opnieuw vastgeketend.

Lea van de Caab, een tot slaaf gemaakte die eigendom was van burger Evert Colijn, heeft een verklaring afgelegd aan de onafhankelijke aanklager Pieter Reede van Oudshoorn. Ze woonde op de boerderij van Colijn achter de helling van de Leeuwenkop. Ze vertelde dat ze als huisslaaf geboren was bij haar eigenaar en al sinds haar jeugd bij hem werkte. Ze werd vaak om kleine redenen mishandeld, vooral omdat ze:

• niet genoeg werk kon verzetten naar zijn zin
• niet goed genoeg op zijn vee kon passen
• het vee niet voldoende kon beschermen tegen wolven en andere roofdieren

Ze werd geslagen met zwepen en stokken. Haar eigenaar bond vaak haar handen vast, soms aan de voorkant en twee keer op haar rug.

Op een dag wilde Anto niet met de andere slaven uit dezelfde bak eten. Hij vroeg toen om een bak van een slavin. Kees had dit gezien en beledigde Anto met grove woorden. Anto werd hier verdrietig van en huilde toen hij in het slavenhuis terugkwam. Toen hij daarna vanuit de keuken naar de zieke slaaf Augustus ging, vroeg iemand aan hem waarom hij niet uit de grote bak wilde eten die de baas voor iedereen had gegeven, en wat hij met de bak van die slavin moest. De slavin had haar bak geweigerd aan hem.

Dit gebeurde: Rachel was bang dat de gevangene een kind zou mishandelen of vermoorden. Ze ging daarom op het lichaam van het kind liggen. Ze voelde toen iets in haar gezicht wat op een klap leek. Toen ze opstond, zag ze dat de gevangene uit de keuken vluchtte. Rachel ging toen naar het slavenhuis om mensen wakker te maken. Toen ze terugkwam in het woonhuis vroeg haar eigenaar waarom ze zo bloedde. Toen merkte ze pas dat ze op 6 plekken was verwond. De dokter Wijnand Louw heeft deze verwondingen beschreven in zijn verklaring. Rachel is nu volledig hersteld. Na een tijd rondgezworven te hebben is de gevangene in Wagenmakers Vallei door enkele slaven gevangen en aan het gerecht overgedragen.

Rachel was bij Cupido geweest. Toen Cupido hem vroeg over hun relatie en dit bevestigd werd, vroeg Cupido wat hij ervoor had gekregen. Later die avond zat hij met zijn kind Valentin op een kist in de kombuis bij de vuurhaard waar Rachel was. Hij vroeg haar of ze die nacht bij hem zou komen. Zij antwoordde dat ze dat soms wel en soms niet deed. Hij werd hier boos over maar zei niets. Vervolgens ging hij met Rachel op hun gebruikelijke slaapplek in de kombuis slapen. Rachel stond 's nachts op en kwam pas terug bij het eerste hanengekraai. Hij vroeg haar waar ze was geweest. Eerst zei ze dat ze buiten iets noodzakelijks moest doen, maar toen hij doorvroeg wat ze bij Cupido had gedaan.

Op 16 maart 1750 rond 5 uur 's ochtends werd Wijnand Louw geroepen om een gewonde vrouwelijke slaaf te onderzoeken op de boerderij van burgemeester Pieter Loret in Drakenstein. De vrouw, Dam van Bengalen, was ongeveer 35 jaar oud en had zes verwondingen:

• Een snee dwars over haar neus van links naar rechts, door haar lip
• Een snee bij haar mond van een vinger lang
• Twee sneeën in haar hals, elk ruim een vinger lang en breed
• Twee sneeën aan haar linkerarm, elk een halve vinger lang en een vinger breed (één boven en één onder de elleboog)
• Een steekwond onder het borstbeen aan de rechterkant, een halve vinger lang en diep

Dit werd officieel vastgelegd op 5 mei 1750 te Drakenstein door Wijnand Louw.

Rachel van de Caab heeft haar eerder afgelegde verklaring nogmaals bevestigd. De verklaring werd haar volledig voorgelezen in het bijzijn van de slaaf Dam van Bengalen. Ze verklaarde dat alles de waarheid was en dat er niets aan toegevoegd of verwijderd moest worden. Dit gebeurde op 18 mei 1756 in Kaap de Goede Hoop voor de commissieleden Cl Brand en H.J. Prehn, leden van de Raad van Justitie van het kasteel. De secretaris J.F. Tiemmendorf heeft dit document ondertekend, samen met de getuigen Jochem Hendrik Borgwedel en de verklarende partij.

Het slachtoffer ontmoette haar meester nadat Dam haar had aangevallen. Ze vertelde dat Dam haar kind wilde vermoorden. De meester vroeg waarom ze bloedde. Ze zei dat ze van Dam een klap in haar gezicht had gekregen. Ze ging toen met haar meester naar het woonhuis. Daar zagen ze dat ze op 6 plekken was gesneden:

• 1 snee bij haar mond
• 2 sneeën in haar hals
• 2 sneeën op haar linkerarm
• 1 snee aan de rechterkant over haar ribben

Ze werd diezelfde dag nog verbonden en is nu volledig hersteld. Deze verklaring is afgelegd op het secretariaat van justitie van kasteel de Goede Hoop op 17 mei 1756 in aanwezigheid van klerken Otto Wilhelm Rotenburg.

De veroordeelde werd naar de plaats gebracht waar criminele straffen werden uitgevoerd. Daar werd hij aan de beul overgedragen en aan een paal vastgebonden. Hij kreeg zweepslagen op zijn blote rug en werd gebrandmerkt. Daarna werd hij in ketenen geklonken om 25 jaar lang zonder loon te werken aan de openbare werken van de Oost-Indische Compagnie op Robbeneiland. Hij moest ook de gerechtskosten betalen.

Dit vonnis werd uitgesproken in het Kasteel de Goede Hoop op 3 juni 1751 en uitgevoerd op 5 juni 1751.

Het document werd ondertekend door:

• J. Swellengrebe
• P. van Reede van Oudshoorn
• R.S. Allemann
• N. Heijn
• C. Brand
• Corns Eelders
• J. de Grandpreez
• J. Raeck
• J.H. Blanckenberg
• H.L. Bletterman

De secretaris J.F. Tiemmendorf was aanwezig en gouverneur R. Tulbagh gaf toestemming voor de uitvoering. E.D. Faber bevestigde als beëdigd klerk de juistheid van het document.

Een vrouw vertelt over een voorval met een man genaamd Dam. Hij sloeg haar zoon, die daardoor buiten adem raakte en stuiptrekkingen kreeg. De vrouw kon uiteindelijk na een worsteling haar kind van Dam afpakken. Ze nam het kind mee naar de keuken van het woonhuis waar ze gewoonlijk sliepen. De volgende ochtend, bij het aanbreken van de dag, hoorde ze haar zoon gillen. Ze sprong op en ging boven haar zoon liggen om hem te beschermen, omdat ze bang was dat Dam hem kwaad zou doen of vermoorden. Ze voelde iets in haar gezicht wat ze dacht dat een klap van Dam was. Hij vluchtte daarna de keuken uit. De vrouw rende toen naar het slavenhuis om iedereen wakker te maken. Toen ze daarna terug naar het woonhuis wilde gaan, kwam ze haar meester tegen.

Het gaat om een rechtszaak waarbij de Fiscaal (officier van justitie) Pieter Reede van Oudshoorn een aanklacht indient bij de rechtbank onder leiding van president Sergius Swellengrebel. De zaak is tegen Ignatius Harts van Everdingen, een metselaar die voor de VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie) werkte. Hij zit nu in de gevangenis omdat hij zich had verzet tegen zijn baas Frans Jacob Eerlacher.

Ongeveer 2 maanden geleden was Rachel van de Kaap, die als lijfeigene werkte voor landbouwer Pieter Loret op zijn boerderij in Teerel, getuige van het volgende: Haar medeslaaf Dan van Bengalen, die al jaren de schapen hoedde, kwam 's avonds thuis met de schapen. Hij zat met zijn zoontje Valen op een muurtje voor de gang bij het woonhuis. Na een tijdje begon Dan het kind te slaan. Rachel, die zich in het nabijgelegen bakhuis bevond, ging naar Dan toe om te voorkomen dat hij het kind verder zou slaan.

De gevangene heeft zijn rechter zoals hij heeft verklaard met een witgekleurde kwast opzettelijk verwond. Als de verwondingen niet met opzet waren toegebracht, zou de verdachte niet direct zijn gevlucht. Het is waar dat de verdachte zich diezelfde avond nog bij de aanklager heeft gemeld, maar omdat hij een sluwe crimineel lijkt te zijn, is het goed mogelijk dat hij dit deed na er over nagedacht te hebben of op advies van anderen. Hij besefte waarschijnlijk dat zijn vlucht hem nog meer zou belasten en meldde zich dus aan om zijn onschuld te bewijzen. Omdat zulk gewelddadig verzet van burgers tegen hun leiders, vooral in een geordende samenleving, zeer gevaarlijke gevolgen kan hebben als er niet tijdig wordt ingegrepen met strenge straffen.

Frans Jacob Eerlacher raakte zwaar gewond tijdens een schermutseling. Hij liep 4 of 5 wonden aan zijn hoofd op en zijn rechteroog was blauw. Na het gevecht werd hij in het ziekenhuis verbonden. Dit is vastgelegd in een officieel verslag op 5 juli 1756 bij Kaap de Goede Hoop. De klerken Otto Wilhelm Rotenburg en Jochem Hendrik Borgwedel waren getuigen en hebben samen met Eerlacher en de secretaris het document ondertekend.

De verdachte Dam van Bengalen bevestigde op 19 mei 1756 zijn eerdere bekentenis in de rechtszaak aan de Kaap de Goede Hoop. Na het voorlezen van de bekentenis verklaarde hij daarbij te blijven en wenste niets toe te voegen of te verwijderen. De aanwezigen waren:

• Commissarissen Brand en H.J. Frehn van de Raad van Justitie
• Secretaris J.J. Tiemmendorf

De beklaagde heeft verklaard dat hij met zijn scheermes, dat hij de avond ervoor uit zijn kist had gehaald om zich 's morgens mee te scheren, eerst een snee in de keel van Rachel heeft gemaakt. Hierna heeft hij, terwijl hij zei dat hij zijn dood zocht, haar met een mes nog een aantal keer in haar lichaam gestoken. Hij wist niet precies waar hij haar had geraakt. Daarna is hij gevlucht en heeft twee weken rondgezworven. Hij werd later door slaven gevangen genomen op de boerderij van Roelof van der Burg in de Wagenmakersvallei en aan justitie overgedragen. Deze bekentenis is in het Nederlands afgenomen aan Kaap de Goede Hoop op 18 mei 1756 voor de raadsleden Brand en H.I. Prehn.

De verdachte bevestigde dat Cupido aan Rachel had gevraagd of ze die nacht bij hem zou komen slapen. Rachel antwoordde daarop 'soms wel, soms niet'. De verdachte was hier ontevreden over, maar zei niets. Rachel en de verdachte sliepen samen in de kombuis. 's Nachts stond Rachel op en kwam bij het eerste hanengekraai weer terug in de kombuis. Ze riep de verdachte wakker en zei dat het al dag was. Op zijn vraag waar ze was geweest, antwoordde ze eerst dat ze buiten was geweest om te plassen.