Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Johan Anthon Hitzman vertelde dat zijn schoonmoeder een kamerdeur open duwde en ontdekte dat de slaaf Salee uit het raam was gesprongen. De slavin Christijn kwam bloedend uit de kamer en vertelde dat Salee door het raam naar binnen was gekomen. Omdat ze niet met hem wilde slapen, ontstond er een worsteling waarbij hij haar met een mes verschillende verwondingen toebracht. De burger Ian Willem Wilkens, die bij de drie koppen woonde, werd geroepen om de wonden van de slavin te verbinden. Na melding bij de autoriteiten werd Salee twee dagen geleden gearresteerd en aan justitie overgedragen. Bij het controleren van zijn verklaring bij de Raad van Justitie van het gouvernement voegde Hitzman toe dat hij niet zeker wist of de slaven Christijn, Alan of Martha hem als eerste vertelden dat Salee in Christijn's kamer was geweest.

De verklaring werd afgelegd in het Kasteel de Goede Hoop in aanwezigheid van klerken Jochem Hendrik Borg, Wedel en Henricus Jacobus Storm als getuigen, en ondertekend door de gezworen klerk L.S. Faber.

Jasper Slabbert kwam op 4 augustus te overlijden na een incident met een dienster Rachel. Zijn broer Johannes Visser legde hierover een verklaring af. Het incident verliep als volgt:

• De slavin Rachel kreeg opdracht van haar meesteres om gezouten rundvlees te halen uit de slaapkamer van Jasper Slabbert
• Terwijl ze met een mes vlees aan het snijden was, kwam Slabbert binnen
• Hij vroeg haar iets wat ze niet verstond en gaf geen antwoord
• Slabbert werd boos en sloeg haar op haar hoofd en andere plekken
• Rachel draaide zich om met het mes nog in haar hand en hield haar handen voor haar hoofd ter bescherming
• Ze verliet de kamer die alleen verlicht was door een vuur
• Slabbert riep haar terug omdat hij bloedde
• Rachel bond zijn verwonde arm met haar halsdoek
• Ze vertelde het aan haar moeder, die het aan haar meesteres meldde
• De wond begon opnieuw te bloeden en Slabbert overleed 8 dagen later

Rond 3 uur kwam de jonge baas naar de keuken en vroeg waar hij was geweest. Hij antwoordde dat hij naar het strand was gegaan om vis te kopen. Toen de baas vroeg waarom hij zonder toestemming was weggegaan, zei hij dat de Jong lag te slapen. De baas vroeg waarom hij dan niet aan zijn vrouw of zus had gevraagd, maar hierop gaf hij geen antwoord. De Jong pakte toen een stok en sloeg hem daarmee. Hij verbood hem ook nog om contact te hebben met de slavin Siti, omdat er altijd ruzie was tussen hen. Hij antwoordde "het is goed baas", maar voegde toe dat ze hem dan wel zijn zakdoek en geld moest teruggeven. Later, toen de slavin Siti met de kinderen uit school kwam, ging hij naar de voorkamer en vroeg haar om zijn geld en zakdoek. De Jong, die vlakbij stond, zei: "moet je dat nu meteen hebben?" waarop hij antwoordde: "nee baas, ik vraag er alleen maar naar." Na het terugkrijgen van de zakdoek ging hij zwijgend terug naar de keuken. De Jong kwam hem achterna en zei dat hij zo'n gedrag niet wilde en dat het beter was als hij bij de slavin wegbleef. Hij had op dat moment een mes in de ene hand en een beschuit in de andere hand om af te schrapen.

Op 23 februari had Hendrik de Jong een probleem met zijn slaaf Goliath. Goliath was zonder toestemming weggelopen terwijl Hendrik de Jong lag te slapen. Later kwam Goliath terug en was hij in de keuken bezig met het maken van beschuit en ander fijn gebak.

Toen Hendrik de Jong naar de keuken ging en vroeg waar Goliath was geweest, kreeg hij een zwak excuus dat hij naar het strand was gegaan om vis te kopen. Hendrik de Jong was hier niet tevreden mee en sloeg Goliath met een stok.

Hendrik de Jong verbood Goliath ook nog om contact te hebben met zijn slavin Siti. Goliath antwoordde dat dit goed was, maar dat Siti dan wel zijn zakdoek en geld moest teruggeven. Hij zei ook dat hij dan liever uit het huis zou vertrekken. Toen Hendrik de Jong naar voren liep, kwam de dienstmeid met de kinderen thuis van school. Hij gaf haar toen hetzelfde verbod.

De slaaf Salee van Timor is betrapt toen hij de slavin Christina verwondde. Hij gaf haar 4 verwondingen. Toen de eigenaar wakker werd van het lawaai, vluchtte Salee door het raam. Hij verstopte zich 4 dagen in de Vlakte, waar jongens van zijn eigenaar hem vonden bij een grote rots. Ze brachten hem eerst naar het huis van zijn eigenaar en daarna naar de gevangenis in Kaap.

Christina is later helemaal hersteld van haar verwondingen, die oppervlakkig bleken. De rechtbank, onder leiding van aanklager Joachim van Plettenberg, oordeelde dat zulke gewelddadige aanvallen niet getolereerd kunnen worden. Ze veroordeelden Salee namens de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden tot executie op de gebruikelijke plaats voor terechtstellingen.

Johan Anthon Hetzman verklaarde op 20 april 1768 voor Lucas Sigismundus Faber, klerk van justitie. Dit deed hij op verzoek van onafhankelijk fiscaal Joachim van Plettenberg. Hij vertelde dat zijn slaaf Sall van Timor, die werkte op zijn landgoed Rouwkoop bij het Rondebosch, had geprobeerd te slapen bij de slavin Christijn van de Kaap. Deze slavin behoorde toe aan zijn schoonmoeder, de weduwe van Gerrit van Nieuewkerken. Sall had dit twee keer geprobeerd, maar Christijn weigerde en klaagde hierover bij Hetzman. Sall werd hiervoor gestraft. Op 13 april werd Hetzman 's nachts wakker door lawaai uit Christijn's slaapkamer. Hij hoorde haar geluid maken en vroeg haar de deur open te doen, die zij van binnen had afgesloten om Sall buiten te houden. Toen ze zei dat ze dat niet kon en hij de deur niet open kreeg, dacht hij dat er misschien meerdere slaven binnen waren. Hij ging toen terug naar zijn slaapkamer om iets te halen om zich te verdedigen.

Een slaaf probeerde seksueel contact te krijgen met een slavin genaamd Christijn van de Caab. Hij was 3 keer 's nachts haar kamer binnengegaan terwijl ze sliep. Hij gaf haar ook cadeautjes, maar bereikte zijn doel niet.

Toen de eigenaar van de slaaf hiervan hoorde, verbood hij hem om nog naar de kamer te gaan en sloeg hem. De slaaf werd hier boos om. Hij zei tegen Christijn, toen zij samen met een andere slavin genaamd Martha bij de rivier aan het wassen was, dat hij haar wel zou krijgen.

Ongeveer 10 dagen later ging hij rond 4 uur 's ochtends naar haar kamerraam. Hij maakte het houten luik open door ermee te wiebelen en stak zijn hand door een kapotte ruit. Met een mes in zijn hand klom hij naar binnen. Hij was van plan haar te verwonden als ze niet met hem naar bed wilde.

Toen Christijn wakker werd, stond ze op en vroeg wat hij daar deed. Hij antwoordde dat ze haar mond moest houden, anders zou hij haar doodsteken. Er brandde toen al een kaars.

Een slaaf nam een mes uit zijn broekband en stak zijn meester de Jong in de borst. De punt van het mes boog krom. De slaaf pakte toen een ander mes van de tafel. De Jong bleef staan omdat hij bang was in zijn rug gestoken te worden als hij zou vluchten. Hij vroeg vriendelijk aan de slaaf wie had gezegd dat de dienstmeid een relatie had met een ander. De slaaf antwoordde dat een slavin van de Jong's moeder dit had verteld. De Jong beloofde hierover met de dienstmeid te praten. Toen ze pratend de galerij in liepen, werd de slaaf rustiger en deed hij zijn meester geen pijn meer met het mes. Hij ging terug naar de keuken. De Jong ontdekte toen dat de steek hem had geraakt in zijn gele lakense vest, dat toevallig net dichtgeknoopt was.

Meindert de Vries, notaris in het eerste arrondissement van Friesland, met standplaats Augustenusga, was aanwezig bij een transactie tussen:

• Verkopers:
  • Tjeerd Jans Tjeerdsma, schoenmaker uit Appelscha, als gemachtigde van:
    • Jarjen Jans Zeilstra uit Amsterdam
    • Antje Jans Zeilstra, huisvrouw van Simen Jans Zelden thuis uit Lemmer
  • Jacob Jans Zeilstra, schipper te Anjum
  • Gerlof Jans Zeilstra, schipper te Dokkum
  • Kunne Jans Zeilstra, echtgenote van Tjeerd Jans Tjeerdsma
• Koper: Djoerd Everts van Kammen, blauwverver uit Surhuisterveen

Het verkochte betreft een huis en erf van 5 roede 50 ellen, gelegen in Surhuisterveen, kadastraal bekend in de gemeente Surhuizum, sectie C nummer 502.

De volmacht was ondertekend te Lemmer op 9 februari 1843.

G. C. Hampe en S. G. Weigle waren betrokken bij een zaak over de verkoop van een plantage in Cottica:

• Het betrof plantage Leyerdorp, inclusief 34 slaven, de grond en gebouwen
• Ze vroegen toestemming aan het Hof voor de verkoop
• De zaak werd doorverwezen naar de Heemraden van Beneden Cottica
• Er wordt een jaarlijkse uitkering van 240 gulden Nederlands geld genoemd, ingaand in 1821

De commandant van de zeemacht in Nederlands-Indië kreeg op 4 augustus 1870 toestemming voor enkele militaire maatregelen vanwege de oorlog tussen Pruisen en Frankrijk. Deze maatregelen waren:

• Alle marineofficieren in Batavia en Soerabaja moesten worden geïnformeerd over de oorlog en Nederland's neutrale positie
• Ze moesten zich houden aan het regeringsbesluit van 27 december 1854
• De belangrijkste marinehavens werden Batavia, Soerabaja en Makassar
• Het stoomschip de Borneo moest naar Riau varen om indien nodig belangrijke berichten naar Batavia te brengen

De legercommandant zou per boot van Semarang naar Batavia en dan naar Buitenzorg reizen. Ook de bestuurders van Soerakarta en Djokjakarta werden over de oorlog geïnformeerd. Er werd overwogen om oorlogsschepen van Amboina, Menado en West-Sumatra terug te laten keren naar Java.

In Singapore kwam op 27 juli 1870 het nieuws aan dat er oorlog was uitgebroken tussen Frankrijk en Pruisen. De consul daar informeerde de resident van Riouw, die direct het stoomschip Borneo naar Batavia stuurde voor instructies.

Op 2 augustus 1870 kreeg de commandant van de Borneo de berichten. De legercommandant in Buitenzorg werd verzocht terug te keren naar het hoofdkwartier. Er werden maatregelen besproken om conflicten te voorkomen tussen Franse en Pruisische soldaten in het Indische leger.

De vlootcommandant werd naar Buitenzorg geroepen om te bespreken of schepen moesten worden samengetrokken, zoals eerder op 26 juli 1866 was gebeurd.

Er werden waarschuwingstelegrammen gestuurd naar de residenten van:

• De Vorstenlanden
• Bantam
• Batavia
• Cheribon
• Semarang
• Soerabaya
• Madoera
• Banjoewangi

De Algemeen Secretaris van Harencarspel stuurde een bericht naar de residenten van Soerakarta en Djokjakarta met het verzoek extra voorzichtig te zijn zonder onnodig onrust te veroorzaken. Ze moesten overleggen met hun collega's en de militaire commandant.

Pangeran Sarapoedin van Zoeboe Antoe, die handelde namens Toean Moeda, heeft een brief geschreven aan Radin Soera in Doelan madjang. Hij schreef dat:

• Hij kon de verhuizing van de Dajaks niet tegenhouden omdat ze naar hun oude grond terugkeerden
• Hij had nog geen opdracht van Toean Moeda over deze kwestie
• Hij inde belasting van de Dajaks in Aprie madtjang omdat ze binnen het gebied van Toean Moeda woonden

De brief was geschreven op vrijdag 12 Rabioel awal 1286. Op de achterkant stond een opmerking dat men eerst bij Adi moest navragen.

Op 24 november 1869 verscheen voor H. Strikwerda, de assistent resident van Sintang, de dajak Padamleale uit Pan, ongeveer 50 jaar oud. Hij kwam getuigen over het verbranden van enkele kampongs op Nederlands gebied door mensen uit Sarawak op 29 oktober 1869.

De getuigenis werd afgenomen in aanwezigheid van:

• G. van Gelder, controleur van de afdeling boven Kapoeas
• Raden Svera, vertegenwoordiger bij de Batang Loepar dajahs

Padamleale verklaarde dat:

• Een maand eerder hoorde hij dat de Serawakkers opnieuw wilden aanvallen
• Vrouwen en kinderen vluchtten met waardevolle spullen
• Hij bleef met enkele mannen in de kampong
• De kampong van hoofd Klimbake werd door Serawakse Maleiers en dajaks verbrand
• Daarna vluchtten zij en werd hun kampong ook verbrand
• Hij probeerde Langit, het hoofd van Dan, te vinden voor een tegenaanval
• Hij ging tot aan kampong Baun maar vond Langit niet

Later hoorde hij dat:

• Het volk van Langit en kampong Senoendoek de Serawakkers aanvielen op de Goenong Redang
• Ze 4 dajaks doodden en hun hoofden meenamen
• Verschillende Serawakkers gewond raakten
• Van hun kant alleen Rendal gewond raakte aan zijn rechtervoet door een lansstoot

Op 24 juni 1659 in Ulkrecht werd het volgende beschreven over glucosiden en hun eigenschappen:

• Glucosiden zijn stoffen die onder invloed van water kunnen worden gescheiden in suiker en een ander organisch deel
• Ze komen voor in de natuur, vooral in planten, maar kunnen ook kunstmatig gemaakt worden
• Ze kunnen op verschillende manieren worden gemeten, zoals met olie, gist, zuren en andere stoffen

De tekst beschrijft verschillende soorten glucosiden:

• Amygdaline: komt voor in bittere amandelen en pitten van abrikozen, perziken en kersen
• Esculine: komt voor in zoethout, schors van beukenbomen en paardenkastanje
• Saponine: komt voor in de wortel van verschillende planten
• Antiarine: komt voor in de schors van bepaalde bomen
• Arbutine: komt voor in berendruiven
• Een soort die voorkomt in jalappewortel

De tekst beschrijft verder hoe deze stoffen kunnen worden gewonnen en wat hun chemische eigenschappen zijn.

De tekst beschrijft de ontwikkeling en werking van verschillende soorten thermometers:

De thermometer van Celsius wordt vooral in de wetenschap gebruikt. Réaumur maakte in 1731 een thermometer met een andere schaal, waarbij 0 het vriespunt was en 80 het kookpunt van water. Fahrenheit ontwikkelde in 1714 een thermometer met weer een andere schaal, waarbij hij 212° gebruikte voor het kookpunt van water en 32° voor het vriespunt.

De schalen kunnen op verschillende manieren gemaakt worden:

• Op het glas zelf
• Op been
• Op papier (maar dit is niet handig omdat papier bruin wordt bij hogere temperaturen)

Er bestaan verschillende soorten thermometers:

• Kwikthermometers
• Alcoholthermometers (voor temperaturen onder -40°)
• Thermometers van drie verschillende metalen (uitgevonden door een Fransman)
• Thermografen (speciale thermometers op observatoria die temperatuurschommelingen gedurende de dag registreren)

De tekst eindigt met informatie over lichtkunde, specifiek over polarisatie. Licht kan gepolariseerd worden door het onder een hoek van 35° op een glazen plaat te laten vallen. Instrumenten die gepolariseerd licht onderzoeken heten polariscopen of analyseurs.

Het verslag beschrijft op 9 juli 1659 in Utrecht de volgende werkzaamheden:

• Het maken van een pleister genaamd Emplastrum Resinosum, gemaakt van 3 delen handpalmpleister, een half deel gele hars en een kwart deel terpentijn
• Het maken van een zalf met varkensvet, olijfolie en loodazijn
• Het maken van een tinctuur van pokhout met hars, alcohol en vloeibare ammoniak
• Het maken van een frambozensiroop met vers geperst sap en witte suiker
• Het maken van chloorbarium uit bariumsulfaat, koolpoeder en roggemeel
• Het maken van braakwijnsteen uit antimoon en kaliumwijnsteenzuur
• Het testen van ijzeroxide in een dubbelzout van kaliumsulfaat en ijzersulfaat. Bij 1,6690 gram zout werd 0,3069 gram ijzeroxide gevonden

Op 20 juni 1859 in Utrecht werd een beschrijving gegeven van hoe men chemische medicijnen met lood en kwik moet maken. Het ging om de volgende middelen:

• Azijnzuur loodoxide, dat gezuiverd wordt door het op te lossen in water
• Een mengsel van 1 deel azijnzuur loodoxide op 16 delen water
• Basisch azijnzuur loodoxide, ook wel Extractum Saturni genoemd
• Diverse kwikmiddelen:
  • Zwarte poeder van kwik en zwavel
  • Zwart poeder van kwik en antimoon
  • Wit kwikchloride (calomel)
  • Een verfijnde vorm van calomel gemaakt met waterdamp
  • Kwikchloride (sublimaat) in kristalvorm
  • Een wit neerslag van kwikchloride en ammoniak
  • Joodkwik, een rood neerslag
  • Joodkwik, een geel poeder
  • Salpeterzuur kwikoxide in kristalvorm
  • Vloeibaar salpeterzuur kwikoxide
  • Het oplosbare kwikzout van Hahnemann
  • Cyaankwik in kristalvorm

Deze tekst is ondertekend door Michelsen.

In Denang kwam 18 januari het oude districtshoofd van de Moekim-regio, Sanglima eja Abas aan met een aanbod om zich te onderwerpen. Een eerdere gids, Si Sout le Decliep, werd door de lokale bevolking verraderlijk vermoord. De regio kreeg een boetebetaling opgelegd. Volgens commandant Muatergens, die gisteren arriveerde, zijn de schrijver en tolk van Samalanga, Soetan Maharadja, daar vermoord. Details hierover zijn nog niet bekend. Maoya en zijn gevolg kwamen vandaag aan met Diak. Ze vertrekken op 15 januari naar Sinykel.

Dit zijn aantekeningen van ontvanger Herin Eckringa uit de Langasckerschens over de scheepvaartbelastingen. Ze zijn bedoeld als instructie voor Commis Smeing, die naar de Schel moet gaan om scheepspapieren te controleren en belastinggeld terug te betalen.

Er zijn twee groepen schippers:

• De eerste groep moet het volledige lastgeld betalen als ze alleen turf vervoeren:
  • Claas Jacobs Jonher
  • Peeter Hendriks
  • Eybert Peeters
  • Beevenk Alberts Mugge
  • Lammert Nannes
  • Peeter Lijtzes
  • Geert Hilberts
  • Jan Harms Solok
  • Harm Harnis Leurnat
  • Beevent Alolerts
• De tweede groep bestaat uit schippers die uitgaand lastgeld hebben betaald en dit terugvragen omdat ze alleen turf hebben vervoerd. Een lijst van 27 schippers volgt met hun te betalen bedragen.

Het document is ondertekend door H.G. Gruggrijp en gericht aan de Admiraliteit van Friesland.

De volgende schippers hebben alleen turf vervoerd en krijgen hun lastgeld terug:

• Claas Jacobs Jonker
• Pieter Hemdriks
• Egbert Pieters
• Barent Alberts Mugge
• Lammert Nannes
• Pieter Lytses
• Geert Hilberts
• Warner Geerts
• Jan Harms Blok
• Harm Harmse Deurnat
• Reerent Alderts

Een andere groep schippers moet een verzoek ondertekenen als ze hun uitgaande lastgeld terug willen krijgen en vrijgesteld willen worden van het inkomende lastgeld. Deze schippers hebben gedurende het hele jaar alleen turf vervoerd:

• Ruloff Beerents (6-16)
• Willem Lammerts (4)
• Egbert Roeloffs (16)
• Hendrik Pieters moet nog het inkomende lastgeld betalen

Wolter Gzaaks heeft als schipper voor de weduwe van Remmert Dirks het volledige lastgeld van 16-10 betaald.

Harm Hendrik Spel betaalde 18.

Het totaalbedrag is 1579.

Dit document is gecontroleerd en ondertekend door H. Gonggrip.

Op 30 maart 1739 verschenen voor notaris Jan van Lijken in Schiedam de volgende personen:

• Cornelis van Onselen
• Pouwels Ariense Kunst (getrouwd met Alida van Onselen)
• Jan Claasse Hoore (getrouwd met Maria van Onselen)
• Pouwels van Onselen

Deze mensen waren de erfgenamen van hun overleden vader Pieter van Onselen. Cornelis, Alida en Maria waren kinderen uit zijn eerste huwelijk met Cornelis van Jaart. Pouwels van Onselen was een zoon uit zijn tweede huwelijk met Jannetje Pouwels.

Hun vader was zonder testament overleden. Hun (stief)moeder Jannetje Pouwels had hen inzicht gegeven in de erfenis. Ze verklaarden dat ze elk 62 gulden en 10 stuivers hadden ontvangen, plus enkele losse bezittingen. Ze waren tevreden met deze verdeling en beloofden hun (stief)moeder niet meer lastig te vallen over de erfenis.

Als getuigen waren aanwezig Jan Hooning en Thomas vander Veur.

• een vat boter
• gerookt vlees
• buffelhuiden
• drie helpers:
  • twee Khoikhoi mannen genaamd Coris en Arnoldus
  • een gemengd-afkomst man genaamd Meij

De tekst gaat over een rechtszaak waarin wordt besproken welke straf iemand moet krijgen voor een misdaad. Er wordt overwogen of de gewone straf kan worden opgelegd, omdat de daad niet werd afgemaakt doordat twee slavinnen binnenkwamen. De dader heeft bekend en er waren twee getuigen.

Enkele feiten uit de zaak:

• De misdaad wordt gezien als één van de zwaarste hoofdmisdaden
• De dader probeerde zich te verdedigen door te zeggen dat hij werd gestoord
• Volgens de wet kan de gewone straf alleen worden opgelegd als de misdaad helemaal is uitgevoerd
• Rechtsgeleerden verschillen van mening over of dit ook geldt in dit specifieke geval

Er worden twee personen genoemd: Regina en Welmoet, maar hun rol in de zaak is onduidelijk.

Dit is een juridisch document gedateerd 22 oktober over een rechtszaak in Stellenbosch en Drakenstein. De aanklager is de landrechter Jacobus Johannes Le Rieur die optreedt tegen een slaaf genaamd Adro van Bengalen, die eigendom was van burger Jan de Villiers. De zaak werd voorgelegd aan rechter Jan Willem Cloppenburg en de raad van justitie. Adro werd beschuldigd van homoseksuele handelingen.