Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Op gisteren was sprake van een voorval rond een aantal kinderen bij de sloot voor het huis van Catharina Karsten, de vrouw van timmerman Jan Christoffel Dil. De betrokken kinderen waren:

• Johannes, 9 jaar oud, zoon van Catharina Karsten
• Simon, ongeveer 13 jaar oud, een vrij kind
• Christoffel, 8 jaar oud, zoon van burger Jurgen Sets

De kinderen waren bij de sloot waarbij Johannes een kleine slaaf wilde roepen. Catharina hoorde de kinderen over stelen praten en zag dat haar zoon Christoffel een klap om de oren gaf. Ze riep daarop haar zoon naar binnen.

Jan Jurgen Sets werd veroordeeld tot een boete van 200 rijksdaalders voor de schatkist. Hij moest ook een vrijgemaakte vrouw genaamd Jara van de Kaap uit zijn huis wegsturen. Dit vonnis werd uitgesproken in het Kasteel de Goede Hoop.

Kapitein had wat wijn weggegeven en de verdachte had daarom een vaatje gestuurd. Verschillende mensen hadden hun deel ontvangen en werden vrolijk. Dit waren de mensen die door de gerechtsdienaar in zijn huis werden aangetroffen. Over het woord "boeven" zei de verdachte dat dit in zijn taal normaal was en niet beledigend bedoeld. Zijn grootvader noemde zijn vader zo, en zijn vader noemde hem zo. Op de vraag of de vrouwelijke verdachte zijn hoer was, zei hij van niets te weten. Zij verklaarde dat ze als alleenstaande was ingehuurd om voor hem te koken en zijn was te doen. De Raad heeft namens de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden en de Prins van Oranje en Nassau als stadhouder een straf opgelegd:

• De mannelijke verdachte kreeg een boete van 200 rijksdaalders
• Hij verloor zijn burgerrechten en moest vertrekken
• De vrouwelijke verdachte moest 2 maanden op water en brood
• Beiden moesten de proceskosten betalen

Op 17 november 1737 waren in de ochtend aanwezig de voorzitter Serguis Swellengrebel en alle leden, behalve de fiscaal Pieter van Reede van Oudshoorn en Cornelis Eelders die ziek waren. De drie burgerraadsleden waren wel aanwezig.

De onderkoopman en fiscaal Otto Luder Hemmij diende namens Pieter van Reede van Oudshoorn een aanklacht in tegen Jacob Doeksteen, Jan Jurgen Zits en de vrije zwarte vrouw Sara van de Kaap. De aanklacht werd op 3 december 1767 behandeld.

Het vonnis hield in dat de eerste verdachte zijn burgerrechten verloor en werd verbannen. De andere verdachte kreeg 10 jaar dwangarbeid in het slavenhuis van de Oost-Indische Compagnie. Ze moesten ook de proceskosten betalen.

Toen iemand niet op tijd kwam opdagen, dreigde iemand anders naar de officier van justitie te gaan om te zeggen dat ze allebei dronken waren. Vanuit een kamer aan de linkerkant kwamen een man en een vrouw, die inderdaad dronken waren. De vrouw zei dat ze een arm mens was en niemand kwaad deed. De man zei dat zij zijn dienstmeid of 'ursel' was waar hij voor verantwoordelijk was.

De man had zich niet gehouden aan een vonnis van 17 november 1757. Hij had zelfs de brutale poging gedaan om met de vrouw te trouwen om zo onder een rechtszaak uit te komen nadat er al bewijsstukken verzameld waren tegen zijn ongepast gedrag.

Christoffel is met zijn moeder naar het huis van Dil gekomen. Ze vroeg waarom haar zoon een klap had gekregen van het kind van de aangeklaagde. Ze maakte ruzie op straat, wat vaker gebeurde. Dil en zijn vrouw vroegen haar om binnen te komen voor een rustig gesprek, hoewel ze dronken was. Eenmaal binnen reageerde ze brutaal over het slaan van haar zoon. Toen de vrouw van Dil uitlegde dat haar zoon vals was beschuldigd van het stelen van een zilveren slotje en knoopje, reageerde ze onverschillig met "dat raakt mij niet!" Ze begon vervolgens de vrouw van Dil uit te schelden voor "bedelbeest" en zwaaide met een vork voor haar gezicht. Ondanks herhaaldelijke verzoeken om rustig het huis te verlaten, bleef ze tieren en met de vork zwaaien.

De ambtenaar Otto Luder Hemmij diende een aanklacht in bij de rechtbank van justitie, onder leiding van president Ian Willem Cloppenburg. De aanklacht was tegen:

• burger Jan Iurgen Pits
• vrijgemaakte zwarte vrouw Sara van de Kaap

Ze werden aangeklaagd voor:

• samenwonen zonder getrouwd te zijn
• beledigingen die Sara op straat had geuit tegen de vrouw van oud-timmerman Ian Christoffel Dit

Bij de aanklacht werden verschillende documenten gevoegd:

• een eerder vonnis van de rechtbank van 17 november 175
• drie schriftelijke verklaringen

Een verdachte persoon werd veroordeeld tot een boete van 200 rijksdaalders en moest een vrouw uit zijn huis wegsturen. Hij heeft dit niet volledig gedaan en heeft de vrouw nog steeds in huis gehouden. Hij kreeg zelfs nog meer kinderen met haar. De verdachte zou opnieuw aangeklaagd worden, maar hij deed steeds alsof hij ziek was en werkte soms op het platteland. Hij beloofde ook regelmatig dat hij zijn leven zou beteren. De vrouw verbeterde haar gedrag niet. Er kwamen verschillende klachten over haar dronkenschap en het lawaai dat ze maakte op straat. Deze klachten werden vaak opgelost door haar beloftes om haar gedrag te verbeteren. De laatste klacht kwam van de vrouw van de oud-timmerbaas Jan Christoffel Dil. Op 26 november had haar zoon Johannes een klap gegeven aan Christoffel, het kind dat de verdachte met de vrouw had. Dit gebeurde omdat Christoffel Johannes had beschuldigd van het stelen van een zilveren gespje en een zilveren knoop van een jongen genaamd Simon. Het conflict werd gestopt toen de vrouw van Dil haar zoon naar binnen riep.

Hans Pieter Becker legde een verklaring af op 24 november 1767 voor Lucas Sigismundus Faber, een beëdigd klerk bij het gerecht in Kaap de Goede Hoop. Dit deed hij op verzoek van Matthiam Le Roux.

Hij verklaarde dat:

• Een timmerman genaamd Anthon hem ongeveer een maand eerder rond 11 uur 's ochtends een nieuwe, ongebruikte schaaf zonder beitel had aangeboden voor 4 schellingen
• Hij bood 3 schellingen, waarvoor hij de schaaf kreeg
• Dezelfde middag rond 4 uur kwam hij Anthon tegen bij het huis van Jochem Daniel Hiebner
• Anthon droeg toen timmermansgereedschap
• Op de vraag of hij dat gereedschap wilde verkopen zei Anthon nee, omdat hij houten ramen ging plaatsen bij een priester
• Anthon zei wel dat hij later gereedschap bij Becker kon brengen als die wilde kopen

De verklaring werd afgelegd in aanwezigheid van klerken Jochem Hendrik Borg en Pieter Caspar Broedersz. De eed werd afgenomen op 5 december 1767 door Johan Adam Rens in bijzijn van D. Westerehoff en A. Brink.

Jan Adam Rens verklaarde dat iemand genaamd Igters 2 jaar geleden bij hem kwam om een blauwe jas of mantel te verpanden. Rens wilde de jas niet in pand nemen en ook niet kopen, maar Igters bleef aandringen. Om van het gezeur af te zijn, kocht Rens de jas uiteindelijk voor 6 of 7 schelling. Na ongeveer 8 dagen kwam Igters terug met een onbekend persoon. Igters beweerde toen dat hij de jas niet had verkocht maar verpand. Hoewel de koop eerlijk was verlopen, heeft Rens de jas toen maar terug verkocht aan Igters met 2 schelling winst, om van het geschreeuw en gedoe af te zijn. Igters is deze 2 schelling nog steeds schuldig aan Rens. Deze verklaring werd afgelegd op het secretariaat van justitie van het Kasteel de Goede Hoop, in aanwezigheid van klerken Pieter Caspare Broedersz en Frederik Wilhelm E Allemann als getuigen. De verklaring werd ondertekend door de secretaris C.L. Weethling.

Dil kreeg ruzie met een vrouw. De vrouw wilde niet vertrekken toen hij dat vroeg. Dil was bang dat ze zijn echtgenote met een vork zou verwonden in het gezicht of de ogen. Hij duwde toen een stoof tegen haar borst. De vrouw struikelde over een rol touw en viel. Daarna vertrok ze onder het vloeken en schelden. De echtgenote van Dil had al vaker klachten over deze vrouw ingediend. Ze was bang voor verdere problemen. De aanklager stuurde daarom een gerechtsdienaar naar het huis van de verdachte vrouw. Bij aankomst vond de dienaar de bovendeur open. Toen hij op de onderdeur klopte, hoorde hij iemand vanuit de linkerkamer schreeuwen. Een onbekende soldaat in de rechterkamer vertelde dat de verdachte vrouw zich in de linkerkamer bevond. Op de vraag of ze dronken waren, haalde de soldaat alleen zijn schouders op.

Op 29 december 1768 werd er een vonnis uitgesproken in de zaak van de fiscaal Mr. Joachim van Plettenberg tegen Coridon van Boegies, een slaaf van soldaat George Visser. De zaak betrof een doodslag op de slaaf Aron van Bengalen. In dezelfde zitting werd Rachel onschuldig verklaard en vrijgelaten uit detentie. Ze zou wel verkocht worden aan een nieuwe eigenaar, onder de voorwaarde dat ze nooit meer onder de macht van Hlabbert, zijn vrouw, kinderen of familie zou komen. De kosten van de procedure zouden betaald worden uit de opbrengst van deze verkoop. De zaak werd ondertekend door I.F. Le Sueur.

De rechtszaak ging over Rachel van de Kaap, een slavin die verdacht werd van het verwonden van Jasper Slabbert, die later overleed. Na onderzoek bleek dat het een ongeluk was. Slabbert zelf heeft, toen hem gevraagd werd door zijn verzorgers (de slaven Tamboe van Makassar en Februari van Bengalen), en door zijn vader en zwager Visser, nooit gezegd hoe hij aan zijn verwonding kwam.

De familieleden van Slabbert hielden zich eerst stil over het voorval en maakten het pas veel later bekend op aanraden van anderen. Dit suggereert dat ze Rachel niet als schuldige zagen. De aanklager heeft daarom geen reden om haar te vervolgen.

Het verzoek aan de rechtbank is om:

• Rachel van de Kaap vrij te laten uit gevangenschap
• Haar onschuldig te verklaren aan de dood van Jasper Slabbert
• Haar te verkopen aan een nieuwe eigenaar, maar niet aan haar huidige eigenaar of diens familie

In het Kasteel de Goede Hoop ontstond er een ruzie tussen de vrouw van Del en een vrijgelaten slavin genaamd Sara, die vroeger eigendom was van de overleden opzichter van de slavenverblijven, Marthinus Heems. Sara vroeg waarom de vrouw van Del haar kind had geslagen. De vrouw van Del antwoordde dat Sara's kind haar zoon had beschuldigd van het stelen van een zilveren halssluiting en knoop.

Toen Sara zei dat ze daar niets van wist, zei de vrouw van Del dat ze ook niet wist waarom haar zoon Sara's kind had geslagen, omdat dit op straat was gebeurd. Omdat de kinderen van Del ziek waren, vroeg zijn vrouw aan Sara om weg te gaan en rustig te zijn. Sara reageerde brutaal en zei dat ze haar mond niet zou houden.

De vrouw van Del gaf Sara daarop een klap in het gezicht en noemde haar een beest, waarbij ze eiste dat Sara van haar stoep zou weggaan. Na het vertrek van Sara diende de vrouw van Del een klacht in bij de rechter over Sara's brutale gedrag.

De getuige Willem heeft verklaard dat hij in het slavenhuis in Stellenbosch aanwezig was. Hij verklaarde dat hij niets meer heeft gezien van wat er tussen Willem en Frans was voorgevallen. De verklaring werd afgelegd op het kantoor van de secretaris in Stellenbosch, in aanwezigheid van:

• plaatsvervanger Johan Godlob Ioha
• bode Johan Martin Smalberger
• secretaris A. Faure

Later verklaarde Perfors van de Caal voor de Raad van Justitie dat:

• hij Frans een half uur voor het slavenhuis zag rondlopen
• Frans daarna bij de deur van het jongenshuis ging zitten
• Frans steeds naar het slavinnenhuis keek
• hij Clav, Silvia, Mars of anderen niet bij Frans heeft gezien
• Frans op dat moment nuchter was

Op 29 december 1768 was er een rechtszitting onder leiding van president Jan Willem Cloppenburg. De landdrost van Stellenbosch en Drakenstein, Jacobus Johannes Le Sueur, diende een verzoek in over een slavin genaamd Rachel van de Caab, die eigendom was van boer Gideon Slabbert.

Begin oktober had de vrouw van Gideon Slabbert aan de fiscaal gemeld dat haar neef Jasper Slabbert was overleden. Hij was gestorven enkele dagen nadat hij een verwonding aan zijn arm had opgelopen tijdens een incident met de slavin Rachel. Het was onduidelijk of Rachel hem opzettelijk had gestoken, of dat Jasper per ongeluk in het mes was gevallen dat Rachel in haar handen had om vlees te snijden.

Het gaat over het verhoren van iemand die weggelopen was van het werk bij zijn werkgever. Deze persoon had beschuit uit een kast gehaald en naar voren gebracht. Als excuus voor zijn afwezigheid zei hij dat hij vis ter waarde van 2 stuivers bij het strand was gaan halen.

De werkgever was ontevreden over het stiekem weglopen. Er waren vragen over:

• of de persoon weer aan het werk ging na thuiskomst
• of hij de dienstmeid van diefstal verdacht
• of hij vaak ruzie had met die dienstmeid
• of de werkgever hem meerdere keren berispt had
• of hij in het geheim een relatie had met een slavin van zijn werkgever

De persoon kwam rond 3 uur weer thuis.

Na herhaalde waarschuwingen over hun slechte gedrag is hun toestemming om te trouwen weer ingetrokken. Volgens de juridische regels in Nederlands-Indië wordt samenwonen buiten het huwelijk (concubinaat) de eerste 3 keer bestraft met een boete. Als mensen daarna blijven samenwonen, volgt verbanning voor 10 jaar. Dit staat beschreven in het werk van jurist Simon van Leeuwen. Bovendien mag een vrijgelaten slavin niemand uitschelden op straat of mensen thuis bedreigen met een vork. De aanklager eist daarom een straf tegen Jan Jurgen Lits en Sara van de Caab als afschrikwekkend voorbeeld voor anderen.

Op 13 april 1768 legde de burger Jan Willem Wilkens een verklaring af voor secretaris Christiaan Zudolph Weethling van het bestuur in Kaap de Goede Hoop. Hij deed dit op verzoek van onafhankelijk aanklager Joachim van Plettenberg.

Die ochtend om 4 uur was Wilkens geroepen door burger Jan Anthon Witzman, die bij het ronde bosje woonde, om een gewonde slavin te behandelen. Hij zag dat de slavin, genaamd Christina, 5 oppervlakkige verwondingen had:

• Een steekwond onder het linker schouderblad
• Een steekwond op de linker schouder
• Een snijwond in de linker wang
• Een snijwond aan de rechterhand
• Een snijwond in de rechterhand

Witzman vertelde hem dat een slaaf genaamd Sali die ochtend deze verwondingen had toegebracht.

Op 4 mei 1768 bevestigde Sali, die een slaaf was van Timon, deze verklaring onder ede.

De Rooij had de opdracht gekregen een slavin genaamd Christina met rust te laten. Een maand lang bleef hij bij haar weg. Toen Christina en Claa Martha bij de rivier de was deden, bedreigde hij hen. Omdat zijn eerdere straf hem verdriet had gedaan, ging hij op 12 april rond 4 uur 's nachts naar het raam van Christina's kamer. Hij opende het niet goed sluitende houten venster, stak zijn hand door een kapotte ruit en klom met een mes naar binnen. Er brandde al een kaars in de kamer.

Hij was van plan Christina te vermoorden als ze niet zou doen wat hij wilde. Christina werd wakker door de geur van de kaars net toen De Rooij bij haar bed kwam. Ze vroeg wat hij daar deed. Hij zei dat ze haar mond moest houden, anders zou hij haar doodsteken. Christina greep hem bij zijn haar, duwde hem weg en begon te schreeuwen. De Rooij greep haar bij de keel en stak haar in de schouder. Tijdens hun worsteling viel de kaars om en doofde. In het donker stak hij haar nog verschillende keren, totdat hij het mes verloor tijdens het gevecht.

De slaaf Salee van Timor, 30 jaar oud, eigendom van de burger Jan Anthon Hitzman, heeft een bekentenis afgelegd aan de Raad van Justitie. Hij had meerdere keren 's nachts geprobeerd bij een slavin genaamd Christina van de Kaap te slapen. Deze slavin woonde bij haar meesteres, de weduwe van landbouwer Gerrit van Nieuwkerken, bij het Hondebosje.

Christina wilde niets van hem weten en heeft hem meerdere keren met een stok weggejaagd. Ze heeft ook geklaagd bij Salees eigenaar, die hem vervolgens heeft gestraft. De getuigenis hierover is afgelegd door burger Jan Willem Wilkems in het Kasteel de Goede Hoop op 4 mei 1763. Dit document is ondertekend door:

• L.S. Faber (beëdigd klerk)
• Otto Lied
• Hemmij
• J.F.W. Bottiger
• C.L. Neethling (secretaris)

De getuige hoorde dat er een plaat werd verplaatst. Hij schrok daarvan omdat hij begreep dat Goliath thuis moest zijn. Hij ging naar de keuken en vroeg aan Goliath waar hij was geweest. Goliath antwoordde dat hij naar het strand was gegaan om een bundel vis op te halen die een jongen hem had beloofd, maar de boot was nog niet aangekomen. De getuige werd boos en zei dat Goliath zonder toestemming was weggegaan. De jongen antwoordde dat de getuige had liggen slapen. De getuige vroeg waarom hij het niet aan zijn vrouw of schoonzus had gevraagd. De jongen antwoordde dat zij hem altijd ongelijk gaven. Daarop pakte de getuige een stuk hout van ongeveer 3 voet lang en 1 duim dik, en sloeg de jongen er een paar keer mee. De getuige verbood Goliath, die een relatie had met een slavin van de getuige, nog met haar om te gaan omdat er steeds ruzie ontstond. De jongen beweerde namelijk dat de slavin hem ontrouw was. De jongen antwoordde dat het goed was, maar dat ze dan wel zijn zakdoek en geld moest teruggeven. Hij vroeg ook of de getuige ervoor kon zorgen dat Goliath het huis uit ging, want dan wilde hij niet langer blijven. De getuige antwoordde dat hij maar moest zeggen hoe hij het wilde hebben en ging toen van de keuken naar de voorkamer, toen de slavin met de kinderen van de getuige thuiskwam van school.

• De knecht eiste toen zijn zakdoek en geld terug van de slavin
• Hij dreigde het huis te verlaten
• Toen de slavin terugkwam van school met de kinderen, zei de Jong tegen haar dat ze afstand moest houden van de knecht
• De knecht confronteerde de slavin brutaal over zijn zakdoek
• Na het terugkrijgen van zijn zakdoek ging hij mopperend terug naar de keuken
• Zijn baas volgde hem en vroeg wat hij zei
• De baas zei dat hij zo'n gedrag niet wilde en dat ze beter uit elkaar konden blijven
• In plaats van stil te zijn, liet de knecht zijn woede de vrije loop

De slaaf Goliath had ruzie over een verdwenen zakdoek. Hij kwam brutaal naar voren en eiste zijn zakdoek op. Hij kreeg als antwoord dat hij wel kon wachten. Goliath ging mopperend terug naar de kombuis. Toen hij werd gevolgd en aangesproken, reageerde hij gewelddadig omdat hij eerder slaag had gekregen vanwege een dienstmeid. Hij haalde een mes uit zijn broekband en stak ermee. Het mes werd krom, waarop hij een ander mes van de tafel pakte. Het slachtoffer bleef staan uit angst in de rug gestoken te worden bij een vluchtpoging. Het slachtoffer probeerde Goliath te kalmeren met vriendelijke woorden en vroeg wie had gezegd dat de dienstmeid met een ander omging. Goliath antwoordde dat de dienstmeid Janniera dit had gezegd. Het slachtoffer beloofde met haar te zullen praten. Al pratend kwamen ze in de galerij, waar Goliath het mes nog steeds vasthield maar geen verdere schade aanrichtte. Hij ging terug naar de kombuis. Het slachtoffer ontdekte toen pas zijn verwonding, nadat zijn vrouw en zus weg waren.

De gevangene verkrachtte een slavin nadat zij weigerde vrijwillig met hem mee te werken. Hij drong 's nachts het huis van zijn werkgever binnen door een raam te forceren terwijl iedereen sliep. Ook verwondde hij een vrouw genaamd Christijn met oppervlakkige messteken uit wraak voor iets wat andere slaven hem hadden aangedaan. Hij verklaarde dat hij Christijn had willen vermoorden als hij de kans had gehad. Alleen doordat zijn werkgever op het lawaai afkwam en zijn mes tijdens het worstelen uit zijn hand viel, werd erger voorkomen. Het mes was weliswaar bot maar sterk genoeg om schade aan te richten.