Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

De slaaf Baatjoe en de slavin Lea van de Caab werden op 20 februari 1770 ondervraagd op verzoek van landdrost Isaac Sigismundus Faber van Stellenbosch en Drakenstein. Ze waren eigendom van de landbouwer Johannes Kuun. Baatjoe verklaarde dat hij:

• Op schapen had moeten passen
• Geen mishandeling had ervaren van zijn eigenaar
• Altijd zijn plicht had vervuld

• De schaapherder helpen met het oogsten van graan
• De schapen verzorgen op een boerderij over de bergen
• Werd gestraft omdat ze de schapen niet goed genoeg had verzorgd

Op 29 augustus 1770 werden verschillende verklaringen gecontroleerd op het kasteel in Kaap de Goede Hoop. Dit gebeurde in aanwezigheid van:

• Tobias Christiaan Ronnenkamp
• Andries Brink

Het ging om verklaringen van:

• Lucas Sigismundus Faber (landdrost van Stellenbosch en Drakenstein)
• Johannes Kuuhn (landbouwer)

De zaak betrof de mishandeling van slaven. Enkele verklaringen konden niet gecontroleerd worden omdat:

• Landbouwer Christiaan Ernst niet aanwezig was
• De Hottentot Claas was weggelopen
• Burger Willem van der Merwe ziek was

De slaaf Jephta heeft zijn verklaring bevestigd met een handtekening in aanwezigheid van secretaris C.L. Neethling.

De verklaringen van Jacob van der Merve en Jan Le Roex zijn niet opnieuw bekeken omdat deze later door dezelfde getuigen werden beperkt en tegengesproken. Dit werd vastgelegd in het Kasteel de Goede Hoop. Het document werd ondertekend door secretaris C.L. Neethling en secretaris Vlethang.

De officier van justitie in Swellendam, Joachim Frederik Ments, diende op 3 augustus een aanklacht in bij de rechtbank onder leiding van president Jan Willem Cloppenburg. De aanklacht was tegen boer Jacobus de Buijs voor:

• Het plegen van ernstige pogingen tot geweld tegen plaatsvervanger Jan Albregt Schutz
• Het gebruik van geweld op het terrein van boer Matthijs Sondag
• Het uiten van bedreigingen tegen Matthijs Sondag

De slaaf was weggelopen vanwege de extreme kou die hij moest doorstaan tijdens het slapen in de schaapskraal. Er was toen nog geen huisje, dus hij moest achter een scherm van dierenhuid of in een ton slapen. Later waren deze slaaf en de slaaf Cupido teruggebracht van de kraal en gestraft. Cupido kreeg een ring om zijn voet. Voordat deze wond genezen was, stuurde zijn eigenaar hem 1 uur voor zonsondergang naar het veld om paarden en vee op te halen. Omdat hij laat terugkwam, sloeg zijn eigenaar hem met een stok op zijn hoofd, wat een gat veroorzaakte. De slaaf had ook gezien dat een andere slaaf, eerst Baatjoe genoemd maar nu Bantam, een remketting met slot om zijn nek droeg. Deze ketting was vastgemaakt aan een ring om zijn voet, waardoor hij nauwelijks rechtop kon lopen.

De officier van justitie kreeg ongeveer een jaar geleden te horen dat op de woonplaats van de verdachte een zekere Hottentot was mishandeld door Jan de Buijs de jonge. Deze mishandeling was zo ernstig dat het slachtoffer de volgende nacht was overleden. Het lichaam werd weggedragen en begraven door 4 Hottentotten die daar woonden:

• Pee
• Swartebooij
• Jacob
• Prompetter

De officier ging naar de woonplaats van de verdachte om deze zaak te onderzoeken. Hij verzamelde 4 verklaringen en 6 getuigenissen, maar deze zijn nog niet officieel bevestigd omdat hij bang was dat de verdachte niet zou komen opdagen als de getuigen naar Cabo (Kaapstad) werden opgeroepen.

De slaaf Coridon heeft een valse verklaring afgelegd, wat bewezen is door 3 andere verklaringen. De hoofdverdachte heeft hierdoor sinds februari veel kosten moeten maken en schade geleden, onder andere doordat hij zijn slaven moest missen. De ondertekenaars vragen de rechters om de aanklacht af te wijzen omdat deze niet bewezen is. Ze verzoeken ook om de slaven Coridon, Baatjoe en Lea terug te geven aan hun eigenaar, nadat ze gestraft zijn voor het liegen tegen hun meester.

De getuigenverklaringen van de slaven laten zien dat de dood van de slaaf September waarschijnlijk de schuld was van zijn eigenaar. Deze jongen was al jaren aan het vluchten vanwege de wrede behandeling door zijn meester. Nadat hij in Drakensteijn was gevangen, werd hij in Stellenbosch gestraft. Toen hij thuiskwam werd hij voortdurend geslagen en mishandeld. Hij werd later dood gevonden in de bosjes, vermoedelijk door verdriet.

De getuigen verklaren unaniem dat er geen maand voorbijgaat zonder dat een van de slaven van de beschuldigde wordt opgehesen aan een balk, vastgebonden aan een ladder, of in een pijnhouding wordt vastgezet en zo zwaar wordt gestraft. Bijna dagelijks worden er lijfstraffen uitgedeeld.

De beschuldigde geeft zijn neef Tregard, die bij hem woont, steeds opdracht om de slaven te slaan met wat hij maar kan vinden, zoals een houweel. Hij zegt daarbij dat hij ze met zijn geld heeft gekocht en als er een doodgeslagen wordt, hij gewoon een andere kan kopen, of zoals één getuige zegt, wel drie in plaats van één kan kopen.

Een slaaf genaamd Januarij werd onder een rots gevonden en naar huis gebracht. Daar werd hij vastgezet in een martelwerktuig en met kweepeer takken op zijn blote billen geslagen. Een vrouw genaamd Lea, die zwanger was, werd met haar handen op haar rug vastgebonden en aan een balk opgehesen zodat haar tenen nog net de grond raakten. Ze hing daar tot de avond. Daarna werd ze op een ladder vastgebonden en ook met kweepeer takken geslagen. Januarij werd losgemaakt en op bevel van de beschuldigde door Fregard met zijn halve lichaam in een kuil met water gedompeld. Hij was bijna dood toen hij naar het slavenhuis bij het vuur werd gebracht, waar hij weer bijkwam. Twee dagen na deze mishandelingen moest hij met de beschuldigde als ossenleider naar Kaap vertrekken. Omdat hij niet snel genoeg kon lopen volgens de beschuldigde, werd hij twee keer met een ossenzweep zo hard geslagen dat hij een half uur lang bewusteloos op de grond lag.

Januarij was een half uur lang geslagen en mishandeld. Na ongeveer 2 of 3 januari vluchtte hij weg. Na ongeveer 3 maanden werd hij door Carl Tregard, een neef die bij de beschuldigde woonde, gevangen genomen. Op bevel van de beschuldigde werd Januarij aan een balk opgehesen met zijn handen op zijn rug gebonden, waarbij zijn voeten ongeveer een voet boven de grond hingen. Hij bleef ongeveer een uur zo hangen.

Dit werd gedaan om Januarij te laten bekennen waar hij tijdens zijn vlucht eten had gekregen en waar de weggelopen slavin Lea zich bevond. Lea was gevlucht uit verdriet over:

• De slagen die ze had ontvangen
• De dood van haar zoontje, die was overleden en begraven terwijl zij met de schapen in het veld was

Door de grote pijn bekende Januarij dat hij Lea langs het gebergte had zien gaan. Na zijn vrijlating werd Januarij door zijn eigenaar gedwongen om samen met Tregard en enkele andere slaven Lea te gaan zoeken.

De Commissaris was niet tevreden met dit antwoord. De wonden op de billen van de jonge slaaf toonden namelijk tekenen van ernstige mishandeling. Hij liet drie slaven naar Stellenbosch komen voor verhoor: Coridon van Terra de Natal, Baatjoe van Boegies en Lea van de Kaap. Hij wilde uitzoeken of de verhalen over de wrede behandeling van slaven door de beklaagde klopten. Uit hun verklaringen (bijgevoegd als documenten B, C en D) bleek duidelijk dat de beklaagde en zijn vrouw:

• hun slaven wreed behandelden
• hen bijna dagelijks sloegen

Toen Januarij van Madagascat was overleden, gingen de inspecteur de volgende dag met heemraden (lokale bestuurders), een secretaris en een arts het lichaam onderzoeken. Bij nauwkeurige inspectie bleek dat de jonge slaaf:

• Hard was geslagen op zijn billen die daardoor volledig waren gekneusd
• Door gebrek aan snelle medische hulp was het onderlichaam ontstoken en aangetast door koudvuur
• Er een ondraaglijke stank vanaf kwam
• Er geen verwondingen aan hoofd of gezicht te zien waren

Bij terugkeer uit Kaap werd de eigenaar ondervraagd over de doodsoorzaak van zijn slaaf. Hij verklaarde dat hij:

• De slaaf had gestraft met takken vanwege ongehoorzaamheid
• De slaaf daarna op de wagen had meegenomen
• De slaaf tussen de ossen was geraakt en werd meegesleurd
• De slaaf toen niet meer kon lopen en op de wagen moest worden gelegd

Op 4 oktober 1770 werd in het Kasteel de Goede Hoop een vonnis uitgesproken dat op 6 oktober 1770 werd uitgevoerd. Het document werd ondertekend door:

• P. HLacker
• O.M. Bergh
• A. van Schoor
• O.G. Rönven
• K.L. Hemmij
• L.C. Warneck
• T.P.I.J. Blankenberg
• Petrus Ludovicus Le Sueur
• L. Neehling (als secretaris)
• R. Tulbagh (die goedkeuring gaf)

De aangeklaagde werd veroordeeld tot het betalen van de proceskosten. De overige eisen van de aanklager werden afgewezen.

Op 3 februari deed matroos Johannes Mauk, die woonde en werkte bij de Hottentots-Hollandse Kloof, aangifte volgens document A. Hij meldde dat een slaaf genaamd Januari van Madagascar, eigendom van landbouwer Johannes Kuuhn, bij hem verbleef onder het voorwendsel dat hij ziek was. Lucas Sigismundus Faber, de landdrost van Stellenbosch en Drakensteijn, diende hierop een aanklacht in bij Jan Willem Cloppenburg, de president van de Raad van Justitie, wegens de mishandeling van slaven door Kuuhn, in het bijzonder van zijn slaaf Januari.

Bij de aanklacht werden 6 documenten gevoegd, gemarkeerd als A tot en met F.

Thomas van Pu corijn werd veroordeeld om naar de gebruikelijke plaats voor het uitvoeren van straffen in Kaap de Goede Hoop gebracht te worden. Daar moest hij:

• Met een strop om zijn nek onder de galg staan
• Vastgebonden worden aan een paal
• Met roeden op zijn blote rug gegeseld worden
• Gebrandmerkt worden
• In ketenen gesloten worden
• Levenslang zonder loon werken voor de Oost-Indische Compagnie op Robbeneiland

Het vonnis werd uitgesproken in Kasteel de Goede Hoop op 25 januari 1770 en uitgevoerd op 27 januari 1770. Het document werd ondertekend door meerdere functionarissen waaronder J.W. Cloppen, O.M. Bergh, A.V. Schoor, Otto Luder Hemmij, L.C. Warneck, T.C. Ronnenkamp, P.L. Lesiteur, H.O. Muller, J.A. La Febre, C.L. Neethling en R. Tulbagh.

Op vragen heeft de ondervraagde verklaard:

• Hij was naar buiten gegaan om te plassen
• Hij was vrijwillig meegegaan
• Hij had hoofdpijn
• De eigenares had haar slaaf Abraham instructies gegeven via gebaren
• Abraham moest de ondervraagde op bevel van zijn eigenares naar het woonhuis brengen
• Bij de staldeur stond de ondervraagde geleund, met zijn hand tegen zijn hoofd
• De eigenares vroeg hem op zachte toon naar huis te komen
• Bij de kraalmuur was hij even afgedraaid

Hij had die avond met niemand anders dan met Gedult onenigheid. Dit conflict vond plaats in de scheepskeuken, maar in het slavenhuis was er geen ruzie tussen de slaven onderling. Hij vroeg zijn meesteres om toestemming, maar kreeg een afwijzing. Hij was ziek en mocht daarom niet met de andere jongens mee om te helpen met het oogsten van gerst bij de moeder van zijn meesteres. Hij at die avond in het slavenhuis met 12 andere slaven aan tafel en ging daarna slapen.

Gedult van Ceijlon verscheen voor de raad van justitie van het gouvernement. Hij herlas zijn eerdere verklaring en bleef daarbij. Hij voegde alleen toe dat hij:

• De dragende kettingen van Thomas niet had bespot en geen ruzie met hem had
• 3 maanden eerder aan die jongen een mes had gegeven omdat deze iets nodig had om brood mee te snijden
• Zag dat Thomas die avond een beetje dronken was toen hij in de kombuis kwam

Hij verklaarde in aanwezigheid van de slaaf Thomas dat dit alles waar was.

Er ontstond een gevecht tussen 2 jongens bij een keuken. Toen iemand probeerde als oudere jongen het gevecht te stoppen, pakte de gevangene een schop die naast de keukendeur stond. Hij sloeg daarmee 2 keer naar een slaaf, een keer op zijn schouder en een keer op zijn hand. De persoon die wilde stoppen hield de schop aan één kant vast, een getuige aan de andere kant. Toen de persoon die wilde stoppen de gevangene buiten de keukendeur sloot, haalde deze een mes uit zijn broekzak en probeerde hem te steken. Omdat de persoon de schop losliet en achteruit stapte, raakte het mes hem niet.

De gevangene vluchtte naar de dikke bosjes in de buurt. De persoon die wilde stoppen riep jongens uit het slavenhuis te hulp om hem te achtervolgen. Ze konden hem niet vinden. In de nacht klom de gevangene door het raam het slavenhuis binnen, waarvan de jongens de deur van binnen hadden dichtgebonden. De volgende ochtend vroeg verliet hij het slavenhuis weer.

Op 13 november kreeg de slaaf van zijn meesteres de opdracht om thuis te blijven en klei voor de vloer van de trap nat te maken. Zijn meesteres had aan vijf andere jongens gevraagd om de volgende ochtend naar het land van hun schoonmoeder, de weduwe Andries Bester, te gaan om gerst te snijden. De slaaf wilde liever met de andere jongens mee en vroeg dit aan zijn meesteres tijdens het avondeten. Ze weigerde dit en herhaalde dat hij thuis moest blijven om de klei te maken. Hierna ging de slaaf naar het slavenhuis.

De openbare aanklager Mr Joachim van Plettenberg diende een aanklacht in bij rechtbankvoorzitter Jan Willem Cloppenburg en de rechtbank tegen de slaaf Thomas van Tutocorijn. Deze slaaf was eigendom van de overleden landbouwer Andries Bester de Jonge. Thomas werd beschuldigd van gewelddadig verzet tegen zijn meesteres en een poging tot het verwonden van haar. In de aanklacht staat dat men zou verwachten dat iemand met slechte bedoelingen uit angst voor straf zou afzien van zijn kwalijke plannen, vooral als deze moeilijk uit te voeren zijn.

Thomas was 's nachts toen de mevrouw al sliep weer het huis binnen gekomen. Hij vertelde aan de huisknecht Gedult dat er twee jongens aan het vechten waren. Thomas vroeg Gedult om de jongens uit elkaar te halen omdat hij een oude huisknecht was. Gedult luisterde hier niet naar en bleef binnen.

De slavin en Gedult vertelden verder dat Thomas die avond 3 keer achter elkaar naar het kippenhok bij het woonhuis ging. Daar maakte hij de kippen wakker en ving er enkele. Toen Thomas voor de tweede keer uit het kippenhok kwam, vroeg Gedult wat hij daar deed. Thomas antwoordde alleen: "Zwijg maar stil!"

Nadat Thomas voor de tweede keer terugkwam uit het hok, vroeg hij nogmaals aan Gedult waarom hij de vechtende jongens niet uit elkaar ging halen. Toen Gedult weer niet reageerde, pakte Thomas een schop die voor de keukendeur stond.

Thomas had met een mes in zijn hand een sprong naar rechts gemaakt en probeerde de aangeefster te steken. In haar geschrokken toestand wist ze dit te ontwijken. Thomas liep toen ongeveer 40 stappen van het huis weg en bleef daar staan. Hij sloeg met één hand op zijn hoofd, liet nogmaals zijn mes zien, stopte het in zijn zak, sloeg op die zak en liep daarna weg. De aangeefster stuurde haar slavin Eva naar haar broer Jacobus Bester, die ongeveer een half uur verderop woonde, met het verzoek om te komen. Kort daarna kwam haar broer. Hij achtervolgde Thomas samen met enkele slaven en ze pakten hem gevangen in de Koebergse duinen. De aangeefster had de jongen op de dag ervoor naar de Kaap gebracht en hem daar in de gevangenis laten opsluiten.

De huisslavin sliep al, toen ging hij naar de keuken waar de jonge slaaf Geduld en de slavin Eva sliepen. Hij ging terug, dronk water en ging weer naar buiten. Kort daarna kwam hij voor de tweede keer in de keuken en zei tegen de slaaf Geduld: "Buiten zijn de jongens October en Japan aan het vechten. Je bent zo'n oude huisslaaf, ga ze uit elkaar halen!" Geduld antwoordde: "Laat ze maar vechten, de sterkste zal de ander wel verslaan." Vervolgens ging hij naar buiten en liep wel drie keer naar het kippenhok dat dichtbij het woonhuis stond. Hij maakte veel herrie door de kippen uit het hok te jagen. De slaaf Geduld ging naar het keukenraam en vroeg wat hij daar deed. Hij antwoordde: "Ik wil kippen vangen." Geduld vroeg wat hij daarmee wilde doen, waarop hij antwoordde: "Zwijg daar maar over." Nog steeds niet tevreden liep hij weer naar de keukendeur bij de slaaf Geduld en zei opnieuw tegen hem dat er jongens aan het vechten waren, hoewel dit niet waar was.