Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van historische documenten

Salomon de Vogel, beëdigd makelaar, heeft aan de insinuant 20 korven goed Malgoms rosijn verkocht: 14 korven gewoon voor 8,5 gulden per korf en 6 korven van de beste kwaliteit voor 10 gulden per korf, contant. Dit gebeurde onder de voorwaarde dat de insinuant het rosijn eerst zou bekijken, en als het hem beviel, zou hij het ontvangen. De koop was dus niet definitief totdat de insinuant het rosijn had gezien en goedgekeurd. De geïnsinueerde had daarom geen recht om het naar hem toe te sturen. Toch stuurde de geïnsinueerde diezelfde avond het rosijn naar het huis van de insinuant, terwijl deze afwezig was en het niet had gezien. Toen de insinuant 's avonds laat thuiskwam en de volgende morgen het rosijn bekeek, vond hij het van zo slechte kwaliteit dat hij het niet wilde en het ook niet leverbaar was. Daarom deelde de insinuant diezelfde dag op de Beurs aan de geïnsinueerde mee dat hij het rosijn niet wilde hebben en het zou laten ophalen. Omdat de geïnsinueerde hiermee niets deed, wilde de insinuant het rosijn terugsturen. Als de geïnsinueerde weigerde het aan te nemen, zou de insinuant het voor diens huis laten neerzetten op diens risico. Mocht de geïnsinueerde het weer terugsturen, dan zou de insinuant het niet aannemen. De insinuant protesteerde tegen alle kosten, schade en rente die hiermee te maken hadden. Toen het rosijn voor het huis van de geïnsinueerde werd gebracht, antwoordde deze dat hij het rosijn niet kende. Dit gebeurde in Amsterdam, in aanwezigheid van getuigen Roelandt Bernasij en Herman Boeckas, inwoners van de stad, op 9 december 1643.

Op een andere datum heeft notaris Frans Uijttenbogaert, toegelaten bij het Hof van Holland en wonend in Amsterdam, zich met de hieronder genoemde getuigen vervoegd bij Abraham Pelthansz, koopman in de stad. Namens Gijsbert Schouten, die optrad voor zijn vader Lambert Cornelisz Schouten en Dirck Bosch, eveneens kooplieden aldaar, werd het volgende geïnsinueerd: Gijsbert Schouten, handelend voor zijn vader Lambert Cornelisz Schouten en Dirck Bosch, vroegen via notaris en getuigen aan Abraham Pelthansz om onmiddellijke betaling in toegestaan geld van 2.191 gulden en 8 stuivers. Dit bedrag was als volgt verdeeld: aan Schouten 620 gulden en aan Bosch 1.570 gulden en 8 stuivers. Het betrof het restant van bepaalde betalingen die Pelthansz had beloofd voor een kavel land gelegen in Watergraafsmeer alias Diemermeer, zoals bleek uit de koopbrief. Bij het uitblijven van betaling in toegestaan geld protesteerden de insinuanten tegen alle kosten, schade en rente die zij al hadden geleden of nog zouden lijden. Zij eisten dat Pelthansz over de 2.191 gulden en 8 stuivers rente zou betalen van 8 proc

22 augustus 1963 verscheen Iman Franciscus van 't Hek, aanspreker, 56 jaar, wonende te Amsterdam, voor de ambtenaar van de burgerlijke stand van Amsterdam. Hij verklaarde dat op 21 augustus 1963 om 5:00 uur in de gemeente Amsterdam was overleden: Lodewijk Koppijn, zonder beroep, 83 jaar, geboren te Amsterdam, wonende te Amsterdam. Hij was echtgenoot van Hendrika Johanna Meijer en was eerder gehuwd geweest met Alida Johanna Gill. Hij was zoon van Christoffel Koppijn en Johanna van der Weg, beiden overleden. De aangever verklaarde uit eigen wetenschap van het overlijden op de hoogte te zijn.

22 augustus 1963 verscheen Willem Sondag, incasseerder, 48 jaar, wonende te Amsterdam, voor de ambtenaar van de burgerlijke stand van Amsterdam. Hij verklaarde dat op 21 augustus 1963 om 4:10 uur in de gemeente Amsterdam was overleden: Max Friedrich Wilhelm Wendt, zonder beroep, 65 jaar, geboren te Amsterdam, wonende te Amsterdam. Hij was echtgenoot van Johanna Cornelia Elisabeth de Wolff en zoon van Otto Hugo Max Wendt en Maria Petronella Broekhuijsen, beiden overleden. De aangever verklaarde uit eigen wetenschap van het overlijden op de hoogte te zijn.

22 augustus 1963 verscheen Louis Bakker, uitvaartleider, 56 jaar, wonende te Amsterdam, voor de ambtenaar van de burgerlijke stand van Amsterdam. Hij verklaarde dat op 22 augustus 1963 om 5:00 uur in de gemeente Amsterdam was overleden: Joseph van Pareen, zonder beroep, 8 jaar, geboren te Amsterdam, wonende te Amsterdam. Hij was zoon van Matthijs Gerardus van Pareen en Wilhelmina Elisabeth Papavoine, beiden zonder beroep en wonende te Amsterdam. De aangever verklaarde uit eigen wetenschap van het overlijden op de hoogte te zijn.

22 augustus 1963 verscheen Willem Sondag, incasseerder, 48 jaar, wonende te Amsterdam, voor de ambtenaar van de burgerlijke stand van Amsterdam. Hij verklaarde dat op 21 augustus 1963 in de gemeente Amsterdam was overleden: Johannes Cornelis Schouten, zonder beroep, 90 jaar, geboren te Amsterdam, wonende te Amsterdam. Hij was achtereenvolgens gehuwd geweest met Sara Catharina de Graad en Flora Christina Cornelia Siemons. Hij was zoon van Johannes Cornelis Schouten en Dina Hoevenberg, beiden overleden. De aangever verklaarde uit eigen wetenschap van het overlijden op de hoogte te zijn.

22 augustus 1963 verscheen Willem Sondag, incasseerder, 48 jaar, wonende te Amsterdam, voor de ambten

19 oktober (jaartal niet vermeld). Pieter Steijns en Johanna Heilmans, getrouwd en beiden zonder beroep, wonende in Klimmen, verkochten namens zichzelf en als gevolmachtigden. De man handelde namens zijn vrouw en ook als gemachtigde volgens een onderhandse akte van:

• Hubert Steyns, dagloner in Klimmen
• de echtlieden Joseph Grond, arbeider, en Maria Cahanna Steijns, zonder beroep, beiden te Bocholtz, waarbij de vrouw door haar man bijgestaan en gevolmachtigd was

Zij verkochten aan Hubert Bertholet, mijnwerker, wonende in Klimmen, ongehuwd:

1. 75 centiaren huis en erf in de Houtstract, sectie C nummer 1395, met de zich daarin bevindende roerende goederen, namelijk de inboedel
2. 25 centiaren tuin bij voormeld perceel gelegen, sectie C nummer 1791

De verkoop betrof alleen het aandeel van de vrouw in de inboedel. Het onder punt 1 genoemde perceel behoorde toe aan de echtlieden Steijns-Heilmans en aan de lastgevers, voor zover die daarop rechten zouden kunnen laten gelden. Het onder punt 2 genoemde perceel behoorde alleen aan de genoemde lastgevers toe.

Januarij moest meteen de plek aanwijzen waar zij gevangen zat. Zij beweerde bij hem niet te zijn geweest en dat ze dat alleen had gezegd om van de neppijn verlost te raken, die haar helemaal niet was aangedaan.

Het is waar dat de persoon in kwestie het genoemde meisje wegens haar brutaal gedrag een verdiende straf met zweepslagen op haar blote billen heeft laten geven. Ze werd vastgehouden maar niet op een ladder gebonden. Dat zij op dat moment zwanger was, is haar eigen schuld, want de persoon in kwestie en niemand van zijn huishouden wist daarvan. De echtgenote van de persoon in kwestie had haar meer dan 1 keer gevraagd of ze het moest laten nakijken als ze in zulke omstandigheden was, om niet verlegen te zijn, maar dat heeft zij niet gedaan.

Men gelooft dat volgens de verklaring bij het bewijsstuk Lit F de verklaarder het meisje zwanger heeft bevonden, waar de persoon in kwestie echter niet van wist en ook niet van kon weten. Er werden ook nog blijkende en schadelijke littekens van een eerder toegepaste stok gevonden, terwijl zij volgens getuigen pas korte tijd daarvoor gevangen hadden gezeten. Maar wat de oude littekens betreft...

Lea had geklaagd over slechte behandeling. Ze verraadde zichzelf door te beweren dat ze alleen had gezegd dat ze met Januarij samen was geweest omdat ze van pijn verlost wilde worden. Ze stelde dat die pijn bestond uit het feit dat ze met achter haar rug samengebonden handen aan een balk was opgehesen, zodat haar tenen de grond maar net konden raken.

Het was waar dat zowel zij als de slaaf Januarij met achter hun rug uitgebonden handen aan een balk waren vastgemaakt, maar dit was om te voorkomen dat ze zichzelf weer los zouden maken en opnieuw weg zouden kunnen lopen voordat ze hun welverdiende straf hadden ontvangen en hadden verteld waar ze zich hadden opgehouden en waar ze eten vandaan hadden gehaald.

Nooit waren deze of andere slaven door de gedaagde op die manier opgehesen, zoals de slaven hem wilden beschuldigen. De eiser bouwde alleen op de praatjes van die slaven en wilde hem het gebruik van foltering ten laste leggen.

Gelukkig had een van de buren van de gedaagde, Jacob van der Merwe, dit precies mee aangezien. Hij kon in de verklaring nummer 2 onder ede bevestigen dat hij die slaven, genaamd Januarij en Lea, vast had zien staan met hun voeten op de grond.

Welk verstandig mens zou nu geloven dat de meid Lea, terwijl de jongen Januarij en...

Onbekende persoon liet een persoon 10 of 12 slagen met de sjambok (zweep) op haar blote billen geven, maar hees haar niet aan een balk op. De reden van haar weglopen was waarschijnlijk niet die verdiende 10 of 12 slagen, en ook niet de dood van haar zoontje. Dat kind, genaamd Phillis, stierf ongeveer een maand na haar weglopen aan stuipen. De laatst gegeven reden voor haar weglopen was dat haar zoontje was overleden en begraven terwijl zij met de schaapskudde in het veld was en het kind dus niet had kunnen zien. Deze reden laat een deel van de fantasie van dit slechte meisje zien. Op deze manier zou zij niet aarzelen om, wie weet, allerlei ceremonies van een eigenaar te eisen als een van haar kinderen zou sterven, en als dat niet naar haar zin gebeurde, weg te lopen. Nee, de echte redenen waren waarschijnlijk dat het beter en gemakkelijker was om met de weggelopen slaaf January op kosten van de diaken of cipier van de buren een luie en gemakkelijke dag te hebben, en liever niets te doen dan op schapen te passen. Anders zou zij niet naar January zijn gelopen maar naar de overheid zijn gegaan als zij goede redenen had gehad.

De eigenaar van een overleden slaaf was verplicht om de oorzaak van het overlijden te onderzoeken. De slaven van de gedaagde beschuldigden hun eigenaar en zijn vrouw van leugens op een heel erg ernstige en goddeloze manier. De gedaagde dacht dat de slaven dit deden omdat ze hoopten een nieuwe eigenaar te krijgen die hen beter zou behandelen, iemand die hen misschien minder of helemaal niet zou laten werken voor eten en kleding, en hen alleen voor de show zou houden. De gedaagde zei zelf dat hij zijn slaven netjes en christelijk behandelde, maar hen ook moest laten werken omdat hij niet kon betalen voor hun eten en kleding zonder dat zij werkten, terwijl hijzelf ook moest werken.

De aanklager (Eijssche) gebruikte deze verklaringen van de slaven tegen hun eigenaar, samen met een verklaring of document van Johan Balthazer Guilliam, om een aanklacht in te dienen tegen de gedaagde wegens mishandeling van zijn slaven. De gedaagde vond dat deze beschuldigingen onwaar waren en dat het document niet serieus genomen moest worden.

Gedagvaard werd Christiaan Frederik Matthes, als speciale gemachtigde van landdrost Johannes Kuun, tegenover aanklager Lucas Sigismundus Faber, landdrost van Stellenbosch en Drakenstein. De aanklacht betrof mishandeling van slaven van de gedaagde, met name van zijn slaaf Januarij van Madagascar.

Het is onbetwistbaar en droevige ervaring leert het maar al te veel, dat er in landen waar slavernij bestaat genoeg mensen zijn, zelfs die de naam van christenen dragen, die echter niet als christenen maar zelfs als onmensen degenen behandelen die het ongeluk hebben onder hun eigendom te vallen. Deze eigenaren denken er weinig aan dat deze lijfeigenen en heidenen, al zijn ze met geld betaald, ook mensen zijn, aan wie men de plichten van het natuurrecht en van het christendom verschuldigd is, en dat er een dag zal verschijnen.

C. L. Neethling, secretaris, heeft als commissielid getekend, samen met T. C. Ronnen, Kamp en A. Brink.

De ondergetekende chirurgijn heeft zich 3 februari 1770 op bevel van landdrost L. S. Faber begeven naar de Hottentotse Hollandse stoof. Daar heeft hij in aanwezigheid van de landdrost en afgevaardigde heemraden het dode lichaam onderzocht van een slaaf genaamd January van Madagascar, die toebehoorde aan landbouwer Joh. Kuun. Hij vond enkele slagen op zijn rug, terwijl de billen volledig gekneusd en overal opengeslagen waren. Omdat de jongen niet verbonden was geweest, was zijn achterste al door koudevuur aangetast en gaf het een ondraaglijke stank af. Aan het hoofd of gezicht kon geen kneuzing en nog minder een wond of bloed worden waargenomen. Dit bevestigde Johan Batthasar Guilliam, chirurgijn. Getekend in Stellenbosch op 4 februari 1779.

Bij herondervraging verscheen voor de ondergetekende commissieleden uit de Achtbare Raad van Justitie van dit gouvernement de eerder genoemde chirurgijn Guilliam. Zijn eerdere verklaring werd van woord tot woord duidelijk voorgelezen. Hij verklaarde daarbij te blijven en wilde niet dat er iets meer aan toegevoegd of afgedaan zou worden.

Januarij had gevraagd om losgelaten te worden, maar haar meester had gezegd dat zij in die positie opgehangen zou blijven totdat zij zou bekennen. Om geschreeuw te voorkomen zou zij de hele nacht in de kelder op dezelfde manier opgehangen blijven. De aangever zei daarom, om van de pijn verlost te raken, dat zij samen met Januarij was geweest, hoewel dat niet waar was. Toen zij dit zei, werd zij bij het vallen van de avond van de balk losgemaakt en buiten bij de kelder op een plank gebonden. Hoewel zij zwanger was, werd zij hard geslagen met zweepstokken. De littekens waren nog steeds op haar lichaam te zien. Terwijl de aangever aan een balk in het woonhuis opgehangen was, hoorde zij Januarij buiten hard schreeuwen toen hij zijn toegedeelde slagen ontving.

De aangever verklaarde verder dat er geen maand voorbijging zonder dat op bevel van haar meester een slaaf aan een balk werd opgehangen, op een plank werd gebonden of in een strafbok werd gespannen en zo gemarteld werd. Ook werden er bijna dagelijks gewone straffen uitgedeeld. Haar meester gaf regelmatig opdrachten aan een bij hem wonende Europeaan, die zijn neef was en Tregard heette, om het volk maar te straffen en te slaan.

De vrouw vertelde dat ze eerst met een sjambok (een zweep) was gestraft doordat ze aan een balk was opgehesen. Door de ontvangen slagen en door de dood van haar zoontje was ze verdrietig geworden. Haar zoontje was overleden terwijl zij met de schaapskudde in het veld was geweest, en hij was begraven zonder dat zij hem had kunnen zien. Hierdoor was ze uiteindelijk weggelopen en had ze zich naar schatting ongeveer 1 maand bij het gebergte opgehouden, niet ver van de plek van haar eigenaar.

De vrouw werd op een dag, kort na de middag, onder een klip bij het gebergte ontdekt door:

• de Europeaan Tregeerd, die bij haar eigenaar woonde
• de slaafjongens Januarij, Coridon en Jephta

Nadat ze naar de plek van haar eigenaar was gebracht, werden op zijn bevel bij zijn woonhuis eerst haar handen met een riem op haar rug aan elkaar gebonden. Vervolgens werd ze aan die riem en dus aan haar handen aan een balk opgehesen, zo hoog dat haar tenen nog maar net de grond konden raken. Dit gebeurde om haar te dwingen te bekennen of ze zich tijdens haar weglopen samen met eerdergenoemde Januarij had opgehouden.

Het pijnlijke hangen veroorzaakte de vrouw veel pijn, waardoor ze hard schreeuwde en om...

Baatjoe van Boegies verklaarde dat hij het volk maar moest raken met een piek, schoffel of wat hij maar in handen kon krijgen, met de toevoeging: raak maar, want ik heb met mijn geld gekocht, en als er een doodgeslagen is, kan ik wel weer een ander kopen. Hij gaf verder niets meer aan verklaringen. Hij was bereid om, indien gewenst, dit later opnieuw te bevestigen.

Dit gebeurde in het Kasteel de Goede Hoop ten overstaan van de klerken Frederik Wilhelm Alleman en Johan Adolph Kuuhl als getuigen, die het document samen met de aangever en de secretaris hebben ondertekend. Secretaris C. J. Neethling bevestigde dit.

Bij nadere bevestiging verscheen voor de commissarissen uit de Raad van Justitie de genoemde Baatjoe van Boegies. Nadat zijn afgelegde verklaring van woord tot woord duidelijk was voorgelezen, verklaarde hij daar volledig bij te blijven. Hij wilde niets laten toevoegen of weghalen, behalve dat een zekere slaaf genaamd Baatjoe, of toen hernoemd tot Bantam, omdat hij weggelopen was, geknield werd met een ketting die met een ring om een van zijn benen was vastgemaakt en verder aan de hals met een slot was vastgesloten.

Januarij werd uit de Poolse bok (een strafwerktuig) losgemaakt en op bevel van zijn eigenaar door Tregard met zijn halve lichaam in een kuil met water gedompeld. Hierdoor raakte hij bijna dood. Daarna werd hij naar het slavenhuis bij het vuur gebracht waar hij weer bijkwam. 2 dagen na de ontvangen slagen moest hij met zijn eigenaar naar Kaapwaarts vertrekken. Tijdens deze reis is Januarij overleden.

Een andere slaaf van de Compagnie genaamd September was enkele jaren geleden weggelopen vanwege de tirannieke behandeling door zijn eigenaar. Nadat hij op Drakenstein gevangen was genomen en op Stellenbosch gestraft was voor zijn weglopen, werd hij bij thuiskomst voortdurend geslagen en mishandeld. Enige tijd daarna werd hij dood in de bosjes gevonden, waarschijnlijk door hartzeer.

De Compagnie verklaarde verder dat:

• er geen maand voorbij ging zonder dat 1 of meer van zijn medeslaafden aan een balk werd opgehesen, op de ladder gebonden of in een Poolse bok gespannen en streng gestraft werd
• dagelijks bijna doorlopend slaag werd uitgedeeld
• de baas van de Compagnie en een bij hem wonende Europeaan die zijn neef was, genaamd Tregard, voortdurend [tekst breekt af]

Januarij moest tijdens het hoeden van schapen van een meisje genaamd Lea oppassen, maar deed dit niet naar de zin van zijn eigenaar. De eigenaar dacht dat er 2 schapen vermist waren geraakt. Hiervoor werd Januarij aan een balk opgehesen en gestraft, waarna hij wegliep.

Januarij bekende direct dat hij Lea tussen de klippen bij het gebergte had zien lopen. Hij werd losgemaakt en door zijn eigenaar opgedragen om Lea te gaan zoeken. Januarij ging samen met Carel Fregard en 2 andere slaven naar het gebergte waar hij Lea had zien lopen. Ze vonden Lea daar onder een kleed en brachten haar naar huis.

Toen werd Januarij aan een poolse bok vastgebonden en zwaar gestraft met takken van de quepeer op zijn blote billen. De slavin Lea, die toen zwanger was, werd eerst met haar handen op haar rug samengebonden. Aan deze gebonden handen werd ze aan een balk opgehesen, zodanig dat haar tenen net de grond raakten, en zo hing ze tot de avond. Vervolgens werd ze op een leer vastgebonden en eveneens zwaar geslagen met takken van de quepeer.

Januarij werd met kwepeertakken ongeveer een uur lang zwaar geslagen en mishandeld. Nadat Januarij weer uit de Poolse bok (een strafwerktuig) was losgemaakt en naar een kuil met water was gegaan om daar een stuk vel te halen dat in stukken gesneden bij de wagen gebruikt kon worden, volgde meester Tregeerd hem daarheen en duwde hem van achteren in die kuil met water. Hierdoor raakte Januarij bijna halfdood. Hij werd vervolgens naar het slavenhuis bij het vuur gebracht en kwam daar weer bij.

De volgende dag reed de baas van de Compagnie met een ossenwagen, samen met Tregard, Januarij en Jephta, richting De Kaap. De baas van de Compagnie sloeg toen Januarij, die ossenleider was geweest, 2 keer met de achterste ossensjambok omdat hij niet sterk genoeg naar de zin van zijn baas had kunnen lopen. Hierdoor raakte de jongen zo erg gewond dat hij op de grond viel en wel een half uur zo bleef liggen. Dit gebeurde ondanks dat hij al zijn krachten had gebruikt om van de grond te komen. De aanklager zei toen tegen zijn baas: baas moet die jongen niet meer slaan, want hij zal anders op het pad blijven liggen. Hierop sloeg de meester van de aanklager hem ook omdat hij dat had gezegd. Toen de baas van de aanklager zag dat die

Johannes Mauk, van bevoegde leeftijd, verklaarde het volgende. Op 31 januari van dit jaar, 's avonds tegen zonsondergang, was hij te voet van zijn woning gelegen aan de voet van de genoemde kloof naar de lager gelegen plaats van burger Matthias Le Roux gegaan om daar een rijpaard te vragen waarmee hij naar de plaats van weduwe Odendaal gelegen in het Moddergat wilde rijden. Net beneden op genoemde kloof waar de weg naar zijn woning uitkomt, had hij de landbouwer Johannes Kuun met zijn vrouw ontmoet, die met hun wagens daar langs richting Kaap reden. Kuun had gevraagd waar hij naartoe ging. Hij had geantwoord: naar de plaats van voornoemde Le Roux. Daarop had Kuun gezegd dat hij tot zover met hem mee kon rijden, waarop hij zich op de wagen bij genoemde Kuun had gevoegd. Tijdens het verder rijden, toen ze aan deze kant van de bovenste kraal of uitspanplaats waren aangekomen, had genoemde Kuun tegen hem gezegd dat hij een jongen bij zich had die ziek was. Verder vroeg hij of hij die jongen bij zich wilde nemen en verzorgen totdat Kuun weer terug van de Kaap zou zijn gekomen, waarvoor hij dan zou betalen.