Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

De rechtbank werd gevraagd om David Malan Davidsz te arresteren vanwege bepaalde misdaden. Omdat hij echter voortvluchtig was sinds de nacht tussen 11 en 12 augustus, en niet op zijn woonplaats te vinden was, vroeg de aanklager H.L. Bletterman om een openbaar oproepingsbevel. Hiermee zou Malan binnen 14 dagen voor de rechtbank moeten verschijnen om zich te verantwoorden. Op 4 september 1788 meldde de landdrost dat de vrouw van Malan had toegegeven dat haar man heimelijk was vertrokken zonder zijn zaken te regelen. Ze wilde ook haar excuses aanbieden aan de rechtbank voor haar rol in deze zaak.

Hendrik Lodewyk Bletterman, de landdrost van Stellenbosch en Drakenstein, meldt dat op 12 augustus rond 4 uur 's middags Isaac de Vlaming hem kwam vertellen dat de vrouw van David Malan (zoon van David) hem had gevraagd het volgende door te geven:

• Haar man was de vorige nacht van huis weggelopen
• Hij nam mee:
  • Een geweer met kruit en kogels
  • Een hoofdkussen
  • Twee andere kussens
  • Wat kleding
  • Twee riemen
  • Twee paarden

Ook was de dienstmeid van Jurgen Radyn, die als min werkte bij klompenmaker de Vos, diezelfde nacht weggelopen. Mevrouw Malan vroeg via de Vlaming wat er nu moest gebeuren met de geplande veiling van 11 augustus en of de aankondigingen niet verwijderd moesten worden.

Bletterman vroeg waarom de Vlaming zich met andermans zaken bemoeide en of hij wel toestemming had om namens mevrouw Malan te spreken. De Vlaming zei dat hij alleen deed wat "tante Betje" had gevraagd en waarschuwde voor mogelijke ongelukken. Toen Bletterman vroeg waarom hij dat dacht, antwoordde de Vlaming dat God het wist en dat Bletterman er later wel meer over zou horen. Bletterman zei dat zelfs met toestemming hij zo'n belangrijke zaak niet via een tussenpersoon kon afhandelen en dat mevrouw Malan zelf moest komen.

Dit werd gerapporteerd aan de president Johannes Isaak Rhenius en de andere leden van de Raad van Justitie.

De verteller kon geen verklaring afleggen omdat hij zich moest melden bij speciale commissarissen van de raad. Hij vroeg toestemming om zijn reis voort te zetten omdat een gewapende Stot al vooruit was gegaan. Hij beloofde zo snel mogelijk terug te komen.

Op vrijdag 29 kreeg hij een verzegelde brief met daarin een rapport van veldwachtmeester Daniel du Toit aan de goudine. Het rapport beschreef dat op 15 augustus een man te voet vroeg om met een boot over de Breede Rivier te worden gezet. De man zei dat hij Jan Nortjee was en dat zijn vrouw bij de weg wachtte. Du Toit liet hem door een jongen overzetten. Du Toit had geruchten gehoord over een vermiste man die met een dienstmeid was weggelopen en vermoedde dat dit dezelfde persoon was.

Op woensdag 27 hoorde de verteller dat Malan en de dienstmeid op 14 augustus de Rivier zonder Eynd waren overgestoken bij veldkorporaal Petrus Stephanus du Toit. Op 16 augustus waren ze langs het huis van weduwe Van der Merwe aan de Breede Rivier gekomen.

Op 21 augustus werd duidelijk dat een man en vrouw waren gezien, hij in een blauwe jas en zij in een blauwe mantel met groene rok. Een van de Hottentotten herkende Malan. De vrouw werd later bij Arakenstein aangetroffen. Ze kon alleen per wagen vervoerd worden. Verklaringen werden afgelegd door:

• De vrouw zelf (voor twee getuigen)
• De oud-heemraad Jan Bernard Hofman
• Heemraad De Wium
• Daniel du Toit

De vrouw van Malan had gemeld dat haar man in de nacht van 11 op 12 augustus was vertrokken. Hij ging niet door de voordeur maar door een van de vensters. Hij nam mee:

• 2 rijpaarden
• 2 kussens
• Een nieuwe broek
• Een geweer
• Een bandelier met kruithoorn en lood

Hij had geen zaken geregeld voor zijn vertrek. Dit werd bevestigd tijdens de inventarisatie van zijn bezittingen. De geplande verkoping op 18 augustus kon niet doorgaan omdat zijn vrouw daar niet de bevoegdheid voor had.

Op 4 september 1788 werd in een vergadering met Johannes Isaak Rhenius als voorzitter en andere leden (behalve Jan Coenraad Gie die ziek was) een zaak behandeld. De landdrost van de kolonies Stellenbosch en Drakenstein, Hendrik Lodewyk Bletterman, diende een verzoekschrift in over de burger David Malan. Dit verzoekschrift bevatte:

• 12 bijlagen
• 3 eerder ingediende verklaringen

Hiervoor was er een onbehoorlijk verzoekschrift ingediend door de vrouw van Malan. De raad was hierover verontwaardigd omdat het document scherpe uitdrukkingen bevatte en dreigde met protest als haar verzoek niet werd ingewilligd. De raad stuurde dit terug met de opdracht om een fatsoenlijk verzoek in te dienen zonder dreigementen, omdat dit niet respectvol was tegenover de raad. Dit gebeurde aan de Kaap de Goede Hoop.

Het gaat om een verzoekschrift van Yda Margaretha Adleda aan de raad. Ze vraagt 2 dingen:

• Of de raad maatregelen wil nemen om een som geld uit haar boedel veilig te stellen voor de Oost-Indische Compagnie
• Als de verkoop van haar boedel niet kan worden uitgesteld, of ze dan enkele trouwe slaven en noodzakelijke huismeubelen mag behouden

De heren Rinnenkamp en van Echten voelen zich beledigd door bepaalde uitdrukkingen in het verzoekschrift. Ze vragen een kopie op kosten van de boedel van Storak.

De raad vindt dat ze geen aansporing nodig hebben om rechtvaardig te handelen. Ze benadrukken dat ze:

• Altijd zonder aanzien des persoons handelen
• Een onkreukbare rechtvaardigheid handhaven
• Altijd volgens hun eed en geweten werken

Een brief laat zien dat iemand protesteert tegen een mogelijk oneerlijk proces. De persoon vraagt om:

• Een nauwkeurige controle van de boekhouding en de kas
• Het horen van alle personen die geld hebben ontvangen van haar man voor het bedrijf
• Een eerlijke rechtszaak waarbij zij zich kan verdedigen, hetzij als vertegenwoordiger van haar man of voor zichzelf

De briefschrijver benadrukt dat ze recent een grote erfenis van haar vader heeft ontvangen, maar toch in extreme armoede dreigt te belanden. Ze doet een beroep op de autoriteiten om zowel haar belangen als die van het bedrijf te behartigen, aangezien zij zich onschuldig in deze moeilijke situatie bevindt.

De verdachte ontkent dat hij op de hoogte was van een verklaring van juffrouw Malan. Hij behoudt het recht om juridische stappen te ondernemen tegen haar en anderen die hierbij betrokken waren. De verdachte heeft drie verklaringen verzameld van:

• Jan de Vos, beheerder van de stallen bij Hollands Sloof
• Sara Dorothea Otto, echtgenote van burger Jurgen Redyn
• Isaac de Vlamingh, burger

Bij het afnemen van deze verklaringen werd duidelijk hoe de getuigen, vooral de eerste twee, zich gedroegen. Ze verklaarden niets meer te weten over de zaak rond Malan of wat zijn vrouw hen had verteld. Op 21 augustus heeft de verdachte deze drie verklaringen voorgelegd aan de raad. Hij vroeg toestemming om Malan te dagvaarden om persoonlijk voor de raad te verschijnen, zodat hij de aanklacht kon aanhoren.

In dit document uit 2 oktober 1788 gaat het over de boedel van de gevluchte burger David Malan Davidsz. De volgende personen waren betrokken:

• Stephanus Malan, die zowel voor zichzelf als namens zijn vader optrad
• Zijn vader St. David Malan, die ouderling was van de Swartlandse gemeente
• Jacob Malan
• Johannes Andreas Grundeling, die zich verontschuldigde voor zijn afwezigheid

Grundeling verklaarde dat hij akkoord ging met wat er besloten zou worden. Hij zou naar Kaap komen om eventuele documenten te ondertekenen. De boedel werd volgens de inventaris overgedragen aan de aangestelde beheerders. Een borgakte werd opgesteld volgens het besluit van 4 oktober. Het document werd ondertekend door secretaris W.C. van Ryneveld in Kaap de Goede Hoop. De vergadering werd voorgezeten door Johannes Isaak Rhenius. Maasdorp, Meyer en anderen waren afwezig wegens werk of ziekte.

De ouderling van het Swartland, David Malandzoude, probeerde bij het gerecht uitstel te krijgen voor een rechtszaak. De zaak was aangespannen door de sheriff van Stellenbosch en Drakenstein tegen zijn zoon David Malan, die kornet (officier) was bij de burgercavalerie van Stellenbosch.

Hij beargumenteerde dat:

• Volgens goddelijk en natuurlijk recht moet iedereen zich kunnen verdedigen
• Een aangeklaagde mag via een advocaat uitstel vragen, zelfs als er een arrestatiebevel is
• Een voortvluchtige mag via een advocaat verweer voeren tegen verstek
• Het is vooral toegestaan als een vader voor zijn zoon spreekt
• Zijn zoon weet door zijn verre verblijfplaats niets van de aanklacht af en kan zich dus niet verdedigen

Tot zijn verbazing werd het verzoek tot uitstel volledig afgewezen door de rechtbank.

Op zaterdag 23 kwam een knecht van de heemraad Philippus Albertus Meyburg in het dorp van Stellenbosch. Deze knecht, genaamd Abraham Immerholm, was gestationeerd op de plaats van heemraad Meyburg in de Tour. Hij vertelde het volgende verhaal: Op zaterdag 16 was hij samen met burger Simon Sandenberg bij de Eerste Riviers Sloof gekomen. Daar zagen ze:

• 2 vastgebonden paarden naast de weg (niet bij een gebruikelijke rustplaats)
• Een man die uit de bosjes sprong, gekleed in:
  • Een nieuw groen jasje
  • Een lange witte Chinese linnen broek
  • Een ronde vale hoed
• Een vrouw in de verte, gekleed in:
  • Een katoenen jasje
  • Een groene rok
  • Een hoofddoek

De man vertelde dat hij een dienstmeid van boven had opgehaald en dat hij alleen met haar reisde. Immerholm kon zich de naam van de man niet meer herinneren, maar wist zeker dat het niet Malan was.

David Malan en de slavin Sara van de Kaap hebben zich in de nacht tussen 11 en 12 augustus samen verborgen gehouden. Sara van de Kaap was eigendom van burger Jurgen Radyn. Malan's vrouw Elisabeth Malan had hierover geklaagd bij de autoriteiten en vertelde dat haar man was weggelopen met de slavin naar de verbannen Carel Kruger. Ze beriep zich op het getuigenis van de slaafbewaarder Jan de Vos en zijn vrouw. Ze eiste meer dan de helft van hun gezamenlijke bezittingen vanwege overspel. Later ontkende Elisabeth Malan tegenover de commissarissen dat ze iets wist van de inventarisatie van hun bezittingen of dat haar man een misdaad had begaan. Op basis van wettelijke bewijzen wordt geconcludeerd dat:

• Malan verdacht wordt van kwaadwillige desertie
• Malan verdacht wordt van het stelen van een slavin
• Malan verdacht wordt van overspel met deze slavin

Het verzoek dat op 21 augustus was ingediend komt hiermee te vervallen.

Op een dag verscheen Ryno Johannes van der Riet als plaatsvervanger van de landdrost van Stellenbosch in de rechtszaak tegen David Malan Davidszoon, kornet van de burgerwacht. Deze moest zich verantwoorden voor het onrechtmatig weghalen van een slavin en overspel. Gabriel Exter diende als tijdelijke aanklager een schriftelijke aanklacht in tegen Joachim Daniel Heeuner, met vier verklaringen als bewijs. Jacobus Vercueel trad op als gemachtigde van de beklaagde. De beklaagde vroeg om een kopie van de stukken en 4 weken tijd om te antwoorden. De landdrost van de kolonie Stellenbosch en Drakenstein, Hendrik Lodewyk Bletterman, trad op als aanklager in een strafzaak tegen assistent Quest Mollerstroom. Deze moest zich verantwoorden voor wangedrag en diefstal.

Op 30 oktober 1788 kwam de rechtbank bijeen in Kaap de Goede Hoop. Voorzitter was Johannes Isaak Rhenius. Twee leden waren afwezig: Smuts en Mappa. De zaak ging tussen:

• Hendrik Lodewik Bletterman, landdrost van de kolonie Stellenbosch en Drakenstein als aanklager
• David Malan Davidsz, burger-dragonder van Stellenbosch als aangeklaagde

De aangeklaagde verscheen niet. Ryno Johannes van der Riet vroeg namens de aanklager om een nieuwe dagvaarding over 4 weken. Voordat hierover beslist werd, meldde de voorzitter dat Stephanus Malan toestemming had gevraagd en gekregen om een verzoekschrift in te dienen voor zijn broer. Dit verzoekschrift vroeg om stopzetting van de dagvaardingen tegen zijn broer. De zaak betrof het weglopen van een slavin en overspel.

De dienstmeid van burger Jurgen Radyn is in de nacht van 11 augustus weggelopen. Ze had mooie kleren aangetrokken en haar zuigeling achtergelaten. Men vermoedt dat ze is meegenomen door David Malan. De vrouw van Malan heeft tegen haar zwager gezegd dat ze dit bij de rechter zou aangeven, omdat haar man was vertrokken met wapens, kruit en lood.

Malan wordt ervan verdacht een seksuele relatie met de meid te hebben gehad. De meid heeft aan haar meesteres bekend dat haar kind door Malan verwekt is. Men denkt dat Malan naar de verbannen burger Carel Kruger is gegaan. Zijn vrouw heeft dit verteld aan de heemraad Hofman. Uit angst heeft ze haar zwager Wium gevraagd een brief te sturen naar het district Graaff-Reinet om te voorkomen dat Malan daar vee zou stelen.

Een man die zich voorstelde als Jan Nortjee en een vrouw die als slavin werd herkend, zijn later gezien. Als men hun kleding en route bekijkt na 12 augustus, is er geen bewijs dat het echt Jan Nortjee was. Integendeel, de man die zich bij veldwachtmeester Daniel du Toit als Jan Nortjee voordeed, werd door een Hottentot van de weduwe van der Merwe herkend als David Malan.

De rechters bespraken op 9 december 1788 twee rechtszaken:

• Een zaak tegen Johannes Marthenus Hwrak, voormalig eerste klerk bij het politieke secretariaat
• Een zaak van openbaar aanklager Gabriel Ester tegen April van Bengalen, een slaaf van burger Jan Jacobsz

Ze besloten te wachten met een uitspraak in de eerste zaak totdat alle verklaringen waren verzameld en beëdigd. Dit gebeurde tijdens een buitengewone vergadering in Kaap de Goede Hoop onder voorzitterschap van Johannes Isaak Rhenius. Mappa was afwezig wegens ziekte. De secretaris was W.C. van Ryneveld.

Het raadslid Ryno Johannes van der Riet en de assistent Jacobus Vercueil zien af van het leveren van meer bewijsmateriaal. De rechtszaak wordt overgelaten aan het oordeel van de raad na het controleren en beëdigen van de verklaringen.

Van Leeuwen dient zijn schriftelijke antwoord met bijlagen in. De tijdelijke officier van justitie Gabriel Exter reageert hierop.

Van Leeuwen vraagt om meer bewijzen aan het proces toe te voegen. De officier van justitie stelt dat er al genoeg tijd is geweest om bewijzen te verzamelen. De raad geeft Van Leeuwen 24 uur om zijn bewijzen in te leveren bij het gerechtsbestuur.

Jacobus van Leeuwen treedt op als gemachtigde van Jan Barendse in een zaak tegen Daniel Hiebner. De zaak draait ook om de tijdelijke officier van justitie Gabriel Exter.

De rechtszaak vond plaats op 16 oktober 1788 's ochtends. De beëdigde klerk Willem Stephanus van Ryneveld trad op als aanklager namens de tijdelijke fiscaal Gabriel Eyter tegen Gerrit Blikman, de opperdokter van het schip Dregterland die in Kaap de Goede Hoop was gebleven. De Raad heeft alle stukken bestudeerd en spreekt recht namens de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden. Ze wijzen de eis van de aanklager af en veroordelen de verdachte tot het betalen van de proceskosten. De verdachte behoudt het recht om later zelf een rechtszaak te beginnen tegen bepaalde personen.

De landdrosten van de koloniën Swellendam en Graaff-Reinet moesten alle boeren in hun district oproepen om zo snel mogelijk naar hun bestuursgebouwen te komen. Daar moesten ze verklaringen afleggen voor het kantoor van de officier van justitie. Deze verklaringen moesten ze onder ede bevestigen voor de heemraden. Voor Swellendam gold dit alleen voor deze ene keer.

De landdrost van Stellenbosch, dat ongeveer 5 uur van de hoofdstad lag, kreeg een andere opdracht. De boeren in zijn gebied mochten kiezen of ze naar hem toe gingen of naar de hoofdstad. Hij moest dit regelen tijdens de komende militaire oefening.

De inwoners van het district Kaap kregen hiervoor een aparte oproep. De mensen die moesten getuigen over de belasting voor de Heren (het bestuur) moesten hun verklaringen afleggen in de Kaap, omdat ze daar in de buurt woonden.

Tot slot meldde de voorzitter dat de tijdelijke officier van justitie Gabriel Exter had verteld over burger Pieter Heinkes. Die had zijn slavin Louisa van Malabar onbehoorlijk streng gestraft. De officier van justitie had met Heinkes een schikking getroffen voor 200 rijksdaalders.

De Raad heeft besloten dat er direct beslag gelegd mag worden op de bezittingen van Mollerstroom om de Compagnie schadeloos te stellen. Er wordt nog geen geld uitbetaald voordat:

• De exacte schuld van Mollerstroom aan de Compagnie is vastgesteld
• Alle boeren die recognitiegeld aan Mollerstroom hebben betaald, maar waarvan de Compagnie nog niets heeft ontvangen, zijn ondervraagd

Daarna diende Van der Riet namens de tijdelijke aanklager een schriftelijk verzoek in. Dit ging over de ernstige beledigingen die burger Stephanus Franché had geuit tegen de bestuurders van Swellendam:

• Daniel du Plessis
• Jan Andries Holtzhausen
• Jacobus Stein
• secretaris Menso Blankenstein

Vanwege de grote afstand tot zijn woonplaats werd verzocht om Franché per brief onder zegel van de Raad op te roepen. Hij moet dan verschijnen om de aanklacht aan te horen en zich te verdedigen. Dit verzoek werd unaniem goedgekeurd.

De raad besprak een verzoek van de landdrost over burger David Malan. De raad hield het verzoek in beraad en droeg de officier op om snel meer bewijzen te verzamelen, vooral van de vrouw van Malan.

De landdrost vroeg toestemming om de vrouw van David Malan in een volledige raadszitting te verhoren. Dit werd toegestaan vanwege de bijzondere omstandigheden van de zaak.

Raadslid Ryno Johannes van der Riet, die optrad als tijdelijke aanklager, vroeg vanwege het niet verschijnen van de gedaagde om een tweede dagvaarding en een derde openbare oproeping voor over 2 weken.

De raad gaf tijdelijk aanklager Gabriel Exter toestemming voor een strafzaak tegen de voormalige eerste beëdigde klerk van het politiek secretariaat, Johannes Marthinus Horak. Horak moest zich komen verantwoorden voor diefstal en onregelmatigheden.

De vrouw was boos omdat haar bezittingen geïnventariseerd werden terwijl haar man er niet was. Ze verwachtte hem dagelijks terug. Ze wist niet dat haar man iets strafbaars had gedaan en had ook nooit eerder over hem geklaagd. Ze vroeg bescherming aan de heer de Wet als burgemeester.

Ze gaf aan niet verantwoordelijk te willen zijn. De ambtenaren gaven haar het document terug en zeiden dat als ze zich benadeeld voelde, ze een klacht kon indienen. Ze gingen wel door met de inventarisatie.

De ambtenaren vroegen of ze een verklaring wilde afleggen voor landdrost Bletterman over wat ze hem over haar man had verteld. Ze weigerde dit omdat ze de landdrost niets had verteld. Ze zei wel bereid te zijn een verklaring af te leggen als de Raad van Justitie daarom zou vragen.

Na de inventarisatie wilde ze eerst niet tekenen. Na veel discussie en uitleg tekende ze toch, maar ze benadrukte dat ze alleen tekende voor de opgegeven schulden en niet voor de inventarislijst zelf.

Dit document werd ondertekend door secretaris A.J.J. Faure.

De landdrost eiste dat iemand over 14 dagen moest verschijnen voor de raad om zijn eis aan te horen. Over het gedrag van de vrouw van David Malan werd verwezen naar een rapport van commissarissen die de bezittingen van Malan hadden geïnventariseerd. De heren Van der Riet en De Wet verklaarden dat ze het besluit van de raad van 15 augustus 1788 hadden uitgevoerd door de bezittingen van Malan te inventariseren. Ze hadden ook een verslag gemaakt van hun ontmoeting met mevrouw Malan. Op maandag 18 augustus 1788 gingen Rijne Johannes van der Riet en Hendrik Justinus de Wet, leden van de raad van justitie aan Kaap de Goede Hoop, samen met landdrost Hendrik Lodewyk Bletterman van Stellenbosch en Drakenstein naar de woning van David Malan in Hottentots Holland. Toen ze mevrouw Malan informeerden over hun opdracht, antwoordde zij met een ongetekend geschrift omdat ze zich niet goed mondeling kon uitdrukken. In dit document stond dat ze geen toestemming kon geven vanwege afwezigheid.

Op 21 augustus 1788 kwam Hendrik Lodewyk Bletterman, die koopman en landdrost was van de kolonies Stellenbosch en Drakenstein, naar de Raadsvergadering in de Kaap de Goede Hoop. In deze vergadering werd gesproken over de ruzie tussen Malan en zijn vrouw. Door deze onenigheid wilde men:

• De vrijwillige verkoping van hun goederen uitstellen
• Twee raadsleden, die in de buurt van Hottentots Holland waren, aanstellen om samen met de landdrost alle bezittingen van Malan te inventariseren

De landdrost van Stellenbosch en Drakenstein verwijst naar zijn brief van begin deze maand aan de president. Daarin verklaarde hij dat zodra er bewijs zou zijn voor twee misdaden, hij actie zou ondernemen tegen burger David Malan Davidsz. De misdaden waren:

• Overspel door David Malan Davidsz
• Diefstal en vlucht van een slavin van burger Jurgen Radyn

Op zaterdag 16 ontving de landdrost een brief van 15 van die maand. Hieruit bleek dat commissarissen in Stellenbosch de gezamenlijke bezittingen van Malan en zijn vrouw zouden inventariseren in aanwezigheid van de landdrost. Toen ze bij Malan thuis kwamen, ontkende zijn vrouw echter haar eerdere verklaring aan de landdrost en protesteerde ze tegen de inventarisatie.

Door deze ontkenning moest de landdrost direct bewijzen verzamelen. Hij heeft drie verklaringen verkregen die hij nu voorlegt. Hij vraagt de raad deze te onderzoeken en te bepalen of hij op basis hiervan David Malan Davidsz mag dagvaarden om te verschijnen.